Кіріспе

Неміс саяхатшысы Филипп фон Хаттен (18 желтоқсан 1505 – 17 мамыр 1546) – неміс авантюрисі және Венесуэланың ерте еуропалық зерттеушісі және конкистадоры. Ол «Кешірімді Венедик» (1528–1546) тарихындағы маңызды тұлға, Венесуэла провинциясын Киелі Рим императоры және Испания королі Карл V-нің Велсер банктік үйіне берген келісімі.

Өмірбаян

Хаттен Төменгі Франкониядағы Кенигсхофен қаласында дүниеге келген. Ол өмірінің алғашқы жылдарын Киелі Рим императоры Карл V сарайында өткізді. Карл Венесуэла провинциясын (немесе Хаттен оны Веносала деп атайды) Аугсбург қаласының Велсер әулетіне берді.

Венесуэланың алғашқы зерттеулері, 1535-1538 жылдар

Гуттен Георг фон Шпейердің басшылығымен 600 шабандоздық отрядқа қосылды, олар отбасының мүддесі үшін провинцияны жаулап алып, игеру мақсатымен теңізге шықты. Топ 1535 жылдың ақпан айында Короға қонды, ал Гуттен фон Шпейердің қазына (Эль-Дорадо) іздеу үшін ішкі аймаққа жасаған ұзақ және қиын экспедициясына қатысты. Содан кейін Гуттен 1536-38 жылдар аралығында Шпейермен бірге саяхат жасап, экваторға жақын Жапура өзенінің бастауына жетті.

Лос-Ляносқа сапар, 1541-1546 жылдар

1540 жылы маусымда фон Шпейер қайтыс болғаннан кейін Хаттен желтоқсанда Венесуэланың губернаторы (генерал-капитан) болды. Ол 1541 жылы 1 тамызда шамамен 150 сарбаздан, көбінесе атты әскерден тұратын күшпен Кородан аттанды. Бастапқыда ол Шпейердің жолын ұстанды, бірақ Рио-Бермехо өзенін кесіп өтіп, 40 шақты адамнан тұратын шағын топпен ат үстінде Льяносқа бет бұрды. Сол жерде ол көптеген Омагуа тайпасымен шайқасып, ауыр жарақат алды.

Тұтқындау және өлтіру

1544 жылдың күзінде аштық пен қызбадан әлсіреген ол және оның тірі қалған ізбасарлары Короға қайтып келді. Қаладан шамамен 100 шақырымдай жерде, оны 1546 жылы Пасхаға дейін аз уақыт қалғанда испан Хуан де Карвахал тұтқынға алып, өлтірді. Карвахал 1545 жылы Санто-Доминго Аудиенциясы тарапынан Венесуэланың Бас капитаны болып тағайындалған еді және Хаттеннің оралуынан қызметтен шығарылуынан қауіптенді. Хаттен мен оның ізбасарларынан жылдар бойы хабар келмегендіктен, Карвахал өзінің лауазымында сенімділікке ие болды, ал оралып келген саяхатшылар оған ұнаған жоқ. Олардың азасқандығын көріп, ол олардан өзінің билігін мойындауға мәжбүрлеуді жоспарлады. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды, ал кейін оларды ұстауға жасаған тырысысы апатқа ұшырады, себебі Хаттеннің серігі Бартоломей VI Велсер (кіші) оны жаралады. Карвахал немістерге қауіпсіз өтуге рұқсат беруге мәжбүр болды. Жағалауға бара жатқанда саяхатшылар шабуылға қарсы ешқандай сақтық шараларын алмады және 1546 жылдың сәуір айында Карвахал оларды оңай тұтқынға алды. Ол Хаттен мен Велсерді біраз уақыт тізбекте ұстағаннан кейін, оларды дарға асты. Хаттеннің өлімінен кейін сегіз жыл өткен соң, Велсерлерге берілген жеңілдік алынып қойылды, Венесуэладағы неміс үкімдігі аяқталды.

Шығармалары

Хаттен бірнеше хат және оның оқиғаларының алғашқы бөлігі (1535-1546 жылдар) туралы әңгіме қалдырды. Қолжазба Германияға әкелінді және кітапханада сонша ұзақ жатты ki, оқылымсыз болып кетті. Соңында ол Мюзельдің "Әдеби және тарихи журнал" атты жинақтың бірінші томында жарияланды (Байройт және Лейпциг, 1785). Ол "Юнкер Филипп Хаттеннен Индиядан келген хабарлар" (Zeitung aus India Junkher Philipps von Hutten) деген тақырыппен шықты және автор қатысқан оқиғалар туралы ақпараттарды, сондай-ақ ол өтіп кеткен елдердің көрнекті суреттемелерін қамтиды.

Отбасы

Ол Ульрих фон Хаттеннің туысы болған.

Әдебиеттік сілтемелер

1983 жылы венесуэлалық автор Франсиско Эррера Луке (1927–1991) «Луна де Фаусто» (Фауст Ай) романын жариялады. Роман фон Хаттеннің (ескі испан тілінде Фелипе де Утре деп аталған) 16 ғасырда Еуропадан Американың жабайы аймақтарына жасаған саяхаты мен билік үшін болған дау кесірінен Хуан де Карвахаль тарапынан басы кесілгенін баяндайды. Аңызға сәйкес, оның өлімін доктор Фауст өзі болжаған, ол «қызыл айдың астында» өлетінін айтқан.