Кіріспе

1995 жылы Ирвин Уэльстің "Марабу Stork Nightmares" романы – Ирвин Уэльстің тәжірибелік романы және 1995 жылы Ұлыбританияда жарық көрген екінші романы. Кітаптың повествосы екі стильге бөлінген: өткен шаққа қатысты дәстүрлі бірінші тұлға баяны және түс көру сияқты, сана ағынымен берілген, өзге дүниелік қазіргі заманның суреттемесі. Ирвин Уэльстің көптеген романдары сияқты, бұл да Эдинбург шотланд диалектісінде жазылған. Сюжет басты кейіпкер Рой Стрэнгтің естеліктері мен көрілерінен құралған, оны сенімсіз баяндаушының ең бір көрнекті мысалы етеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Рой Странг кітапты (алғашқыда) түсіндірілмейтін комадан баяндайды, ол алдыңғы екі жыл бойы болды. Оның өмір сүруі - бұл жайсыз жағдай, оның айналасында қамқорлықсыз дәрігерлер және оның өте бұзық отбасы. Оның қиял өмірінде ол Оңтүстік Африканың жабайы жерлерінде авантюрист болып табылады, онда ол өзінің адал жетекшісі Сэнди Джеймисонмен марабу торғайларын аңшылыққа шығады. Стрэнг галлюцинация жасамағанда, өзінің өмірін баяндайды, ол Шотландиядағы Мюрхауз қаласында "схемадан" (жергілікті билік тұрғын үйінен) басталады. Оның қатыгез, алдаулы ата-анасы, екі жарты ағасы (бір әйелді сүйетін, екіншісі жарқын гей) және оның барлығын жек көретін әйелді сүймейтін әпкесі бар. Стрэнг 12 жасында отбасымен апартеид дәуірі кезінде Оңтүстік Африкаға көшіп келеді. Оның әкесі такси жүргізушісіне зорлық-зомбылық жасағандығы үшін түрмеге жабылғаннан кейін және оның ағасы террористік бомбалау кезінде қаза тапқаннан кейін, Странгтар Шотландияға оралуға мәжбүр болады, олар кеткеннен кейін 18 ай өткен соң. Стрейнг зорлық-зомбылық пен әйелдерді жек көретін қылмыскерге айналады. Ол "Шотландиялық жесірлер" (Шотландиялық жесірлерге сілтеме) ойдан шығарылған инвестициялық топтың жүйелік талдаушысы ретінде толық жұмыс істейді. Ол "Хиберниан Ф. К". футбол клубымен, "Капитал Сити Сервис" клубымен байланысы бар футболшы хулигандар тобына қосылады. Стрейнг бүкіл қала қорқатын "жоғарғы жігіт" ретінде өмір сүреді, бірақ олардың тобы олардың ұсыныстарын қабылдамаған жас әйелді ұрлап, оны топпен зорлайды; Стрейнг қорқып қалады, бірақ оны зорлауға белсенді қатысады, егер ол бұлай етпесе, топ оған қалай қарсы шығатынын ойлап, өзін ақтайды. Топ түрмеден қашып құтылады, бірақ Стрэнг кінәсін сезініп, депрессияға түседі. Бірнеше айдан кейін ол бір әйелмен кездесіп, бірінші рет шынайы махаббатты сезінеді. Сол уақытта ол экстазиді қабылдап, өзінің гей жарты ағасымен дос болады. Алайда оның бақыты ұзаққа созылмайды; жасаған іс-әрекеті туралы естелік оны қуантады, ал оның депрессиясы көп ұзамай оны толығымен басып, сүйіктісінен және есірткіге толы қашуынан алып кетеді. Ол өзін-өзі өлтіруге тырысады, бірақ аман қалып, комаға түседі. Бір күні топтың зорлау құрбаны ауруханаға келіп, онымен кездеседі. Ол өзінің зорлаушыларын бірінен соң бірі өлтіріп жатқанын, ал енді ол үшін келгенін, оның ең қатыгез екенін айтады. Содан кейін әйел оның жынысын кесіп алып, оны өлтіреді. Соңғы сәттерінде Стрэнд өзі жек көрген жалғыз адамның өзі екенін түсінеді және өзі мен өзіне әділетсіздік жасаған барлық адамдармен татуласады. Романның басқа, көбірек сана ағыны, Стрэнгтің өткен тарихымен байланысты, ол комада өзі үшін жасаған қиял әлемінде өтеді. Бастапқыда бұл әзіл-қалжың, бірақ қызықты оқиға, Стрейнг өзінің өмірінің және жеке басының жағымсыз жақтарын ашып, қатыгездік пен жыныстық зорлық-зомбылықтың сюрреалистік бейнелерін аша бастайды.

Қабылдау

Бойд Тонкин The Observer журналында Уэльстің көркем әдебиетінің күші үшін жоғары бағалап, былай деп жазады: "Бұл Эдинбургтен, тіпті Аждахадан шыққан дауыс еді, оған энергия, өткірлік немесе мейірімділік жетіспейді деп ешкім айта алмас. Мұндай өрттей талантқа лайықты форма табуы қиынға түсуі мүмкін". Тонкин Уэльстің өзінің қараңғылыққа бейімділігімен не істеу керектігін білмейтінін айтады, бірақ бұл әңгіме "сол қиын жағдайға күлкілі түр береді".

Талдау

Уэльстің көптеген романдарындағыдай, бұл романда да музыка мен жастардың астыртын мәдениетіне, әсіресе рейв мәдениетіне, панк-рокқа, комикстерге және футбол хулигандығына көптеген сілтемелер бар. Кітапта еркектер тарапынан әйелдерге жасалатын зорлық-зомбылыққа қарсы күшті үндеу айтылады; бір бөлігі тіпті Шотландиядағы әйелдер құқығын қорғау тобының символы – «Нөлдік төзімділік» белгісі болып табылатын үлкен «Z» әрпімен жазылған. Оңтүстік Африкадағы оқиғалар «Boys' Own» стилінде баяндалған. «Trainspotting» романының басты кейіпкерлерінің бірі – социопат Фрэнсис Бегби эпизодтық рөлде пайда болады.