Дрогон Чогьял Пакпа: Тибеттік буддизмнің саяси және рухани лидері
Drogön Chögyal Phagpa
Дроґөн Чоґьял Пхагпа (1235-1280) – тибеттік буддизмнің Сақья мектебінің V басшысы, Юань әулетінің императорлық ұстазы. Тибет тарихындағы маңызды тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тибет ламасы (1235–1280)
Tibetan Lama (1235–1280)
Дрогон Чогьял Фагпа (; 八思巴 ʼphags pa; 1235 – 15 желтоқсан 1280), Тибет буддизмінің Сакия мектебінің бесінші басшысы болды. Ол сонымен қатар Юань әулетінің алғашқы императорлық ұстазы және бір уақытта Буддизм және Тибет істері бюросының директоры қызметін атқарды, Кублай ханның тұсында қызмет етті. Тарихи дәстүр бойынша, ол Юань императорының тұсында Тибеттің бірінші вице-хакимі және Бес Сакия патриархының бірі ретінде танылған. Бұл тарихи тұрғыдан даулы болғанымен, ол өте маңызды саяси рөл атқарды.
Drogön Chogyal Phagpa (; 八思巴 ʼphags pa; 1235 – 15 December 1280), was the fifth leader of the Sakya school of Tibetan Buddhism. He was also the first Imperial Preceptor of the Yuan dynasty and was concurrently named the director of the Bureau of Buddhist and Tibetan Affairs, serving during the reign of Kublai Khan. Historical tradition remembers him as the first vice ruler of Tibet under the Yuan emperor as well as one of the Five Sakya patriarchs Although this is historically disputed, he played a very important political role.
Ерте өмір
Пагпа 1235 жылы Нгариде (Батыс Тибет) дүниеге келді. Ол Сакияның Хон кланының мүшесі, Сонам Гьелценнің (1184–1239) ұлы болды. Сонам Гьелцен Цангтағы Сакия монастырының мұрагерлік билігін жүргізген, ал анасы Кунга Ки есімді. Қызыл жылнамада оның анасы Джомо Кончог Ки деп көрсетілген. Ол 1240 жылы Тибетке алғашқы шабуыл жасағаннан кейін Сакия мен моңғол жаулап алушылары арасындағы қарым-қатынасты бастаған Сакия Пандитаның (1182–1251) сіңілі баласы болды. 1244 жылы Сакия Пандита моңғолдар мен тибеттіктер арасында делдалдық жасау үшін Өгедей ханның ұлы Годан ханның патшалық лагеріне Сакиядан аттанды. Ол өзімен бірге жас сіңілі балаларын – он жасар Пагпа мен оның алты жасар інісі Чакна Доржені алып келді. Жолда олар Лхасада тоқтады, онда Пагпа ханшайым Вэньчэннің, Сунццен Гампоның қытай әйелінің сыйлаған Жово мүсінінің алдында Жохангта срамнаераға арналған уәде берді. Сакия Пандита 1247 жылы Лянчжоудағы Годан лагеріне жетті, ол жолда насихат айтты. Сол жерде моңғол әскерлері ханьқытайларды өзенге лақтырып жаппай қырды. Бұл жағдайға қатты қайғырған Сакия Пандита діни нұсқаулар берді, әсіресе, сезімтал тірі нәрсені өлтіру буддизмдегі ең үлкен күнә екенін баса айтты. Оның орнына Дрогон Чогьел Пагпаға «Орталық Тибеттің 13 мириархиясы [Трикор Чуксум] бойынша уақытша билік» берілді дегенді айтуға болады. Алайда, мириархиялар әлі аумақтық бірлік ретінде қалыптаспағандықтан, бұл толыққанды дұрыс емес. Тибет тарихшылары Сакия Пандитаның 1249 жылы Тибеттің жергілікті басшыларына жазған хатынан үзінді келтіреді, онда ол енді олардың феодалдық иеліктерін Сакия елшілерімен кеңесе отырып және моңғол заңдарына сәйкес басқару керектігін мәлімдеді.
Phagpa was born in Ngari (West Tibet) in 1235 as the son of Sönam Gyeltsen (, 1184–1239), a member of the Khön clan of Sakya , which held hereditary power over the Sakya Monastery in Tsang, and his mother was Künga Kyi The Red Annals name his mother as Jomo Konchog Kyi. He was the nephew of Sakya Pandita (1182 1251), who began the relationship between Sakya and the Mongol conquerors after their first invasion of Tibet in 1240. In 1244, Sakya Pandita left Sakya to visit the royal camp of Godan Khan, son of Ögedei Khan, to act as an intermediary between the Mongols and Tibetans. He brought with him his young nephews, the ten year old Phagpa and his brother, the six year old Chakna Dorje. On the way, they stopped in Lhasa, where Phagpa took the vows of a śrāmaṇera at the Jokhang in front of the statue of the Jowo offered by the Princess Wencheng, the Chinese wife of Songtsen Gampo. Sakya Pandita preached sermons along his way and arrived at Godan's camp in Liangzhou in 1247, where Mongol troops were exterminating Han Chinese by throwing them in a river. Sakya Pandita, horrified, gave religious instructions, in particular stressing that killing a sentient being is one of the worst acts according to Buddhism. In return, Drogon Chogyel Phagpa was supposedly given "temporal authority over the 13 myriarchies [Trikor Chuksum] of Central Tibet." Since the myriarchies had not yet emerged as a territorial unit, this cannot be entirely correct. Tibetan historians quote a letter that Sakya Pandita wrote to the local leaders of Tibet in 1249 where he stated that they henceforth must carry out the administration of their fiefs in consultation with the Sakya envoys and in accordance with Mongol law.
Құбылай ханның қызметіне кіру
Сакия Пандита қайтыс болғаннан кейін, 1252-53 жылдары моңғол билеушісі Монгке хан Тибеттің бір бөлігіне қарсы жаңа әскери жорықтар ұйымдастырды. Ол сондай-ақ, Тибеттің негізгі секталарын билеуші рудың арасында бөлісті. Ол Дрикунг Кагюді қолдағанмен, Годан хан Сакияны қорғады және кем дегенде тоғыз қосымша иелік болды. Пагпа мен оның інісі Годанның лагерінде қалды, орта моңғол тілін үйренді және моңғол киімін киді. Монгке ханның інісі Кублай, Чан буддизмімен қысқа ғана уақыт әуестенгеннен кейін, Тибет буддизмін ұнатты. 1253 жылы ол Годаннан 18 жастағы Чогьял Пагпаны беруін сұрады. Кублай кейіннен Пагпаның күш-жігері арқасында буддизмге көшті және 1258 жылы Пагпа оның тантрикалық гуруы болды. Кублайдың әйелі Чабидің ықпалымен олардың арақатынасы осылай бекітілді: Пагпа діни мәселелерде, ал Кублай дүниелік істерде басымдыққа ие болды. Ханзада ламадан діни сабақ алғанда, лама жоғары орынға отырды, ал Кублай мемлекеттік істермен айналысқанда Пагпадан жоғары отырды. Пагпа 1258 жылы Кублайдың жаңа салынған Қаипинг қаласындағы үлкен пікірсайыста даостық қарсыластарын жеңіп, өзінің беделін нығайтты. Одан аз уақыт өткен соң, 1259 жылы Монгке ханның қайтысынан кейін Кублай хан билік күресінде жеңіске жетіп, билікке келді. Осылайша ол моңғолдардың хағаны, кейін Қытай императоры болды. Пагпа жаңа билеушіні чакравартин, яғни әмбебап билеуші ретінде көрсету арқылы оған қолдау көрсетті. Кублай хан өз кезегінде 1260 жылы Чогьял Пагпаны императорлық ұстаз етіп тағайындады, сол жылы ол хаган деп жарияланды. Моңғол деректеріне сәйкес, Пагпа Тибет-Моңғол буддистік әлемінде мемлекет пен дін арасындағы қарым-қатынастың саяси теологиясын қалыптастырған алғашқы адам болды, яғни ол дін қызметкері мен демеуші арасындағы қарым-қатынас тұжырымын дамытты. Кублай ханның қолдауымен Чогьял Пагпа өзін және Сакияны Тибеттегі ең басты саяси күш ретінде орнықтырды.
After the death of Sakya Pandita, the Mongol ruler Möngke Khan dispatched new military campaigns against parts of Tibet in 1252–53. He furthermore shared the main Tibetan sects among the ruling clan. While he patronized the Drikung Kagyu, Godan Khan protected Sakya and there were at least nine further appanages. Phagpa and his brother remained at the camp of Godan, learned Middle Mongol. and took up Mongol dress. Möngke's brother Kublai, after a brief flirtation with Chan Buddhism, found Tibetan Buddhism more to his liking. In 1253 he asked Godan to give him Chögyal Phagpa, who was then 18. Kublai was subsequently converted to Buddhism by his efforts and Phagpa became his tantric guru in 1258. Under the influence of Kublai's wife Chabi, their mutual relation was defined so that Phagpa had a precedence in religious matters and Kublai in temporal affairs. When the prince received religious instruction from his lama, the latter sat on a higher seat, while Kublai sat higher than Phagpa when he conducted court business. Phagpa further strengthened his case by defeating his Daoist opponents in a great debate in Kublai's newly built city Kaiping in 1258. Shortly after, Kublai Khan took power in a succession struggle after the death of his brother Möngke in 1259. He thereby became the Khagan, the ruler of the Mongols; later on, he became the Emperor of China. Phagpa supported the new lord by presenting him as a chakravartin or universal ruler. Kublai Khan in turn appointed Chögyal Phagpa as Imperial Preceptor in 1260, the year when he was proclaimed khagan. According to Mongol sources, Phagpa was the first one "to initiate the political theology politics of the relationship between state and religion in the Tibeto Mongolian Buddhist world" that is to say, he developed the concept of the priest and patron relationship. With the support of Kublai Khan, Chögyal Phagpa established himself and the Sakya as the preeminent political power in Tibet.
Фагпа жазуының дамуы
Құбылай хан көптілді Юань Қытайының жазуын біріктіру үшін Чёгьял Фагпаға жаңа жазу жүйесін жасауды тапсырды. Фагпа Тибет әліпбиін өңдеп, 1269 жылы аяқталған ʼФагс па жазуын құрды. Құбылай хан 1271 жылы Қытай императоры болған кезде, Қытай таңбаларының немесе бұрын моңғол тілі үшін қолданылған көне ұйғыр әліпбиінің орнына, империяның ресми жазу жүйесі ретінде ʼФагс па жазуын қолдануға бұйрық берді. Юань әулеті құлағаннан кейін, 1368 жылы бұл жазу қолданыстан шықты.
Kublai Khan commissioned Chögyal Phagpa to design a new writing system to unify the writing of the multilingual Yuan China. Phagpa modified the Tibetan alphabet to create his ʼPhags pa script, which was completed in 1269. Kublai Khan decided to use the ʼPhags pa script as the official writing system of the empire, including when he became Emperor of China in 1271, instead of Chinese characters or the Old Uyghur alphabet formerly used for Mongolian. The script fell into disuse after the collapse of the Yuan in 1368.
Соңғы жылдары және өлімі
Пагпа мен оның Сакия ламалары ретіндегі ізбасарлары Юаньның билеушілері болғанымен, Юаньның тікелей басшылығында вице-король болған жоқ, бірақ Тибеттегі Юань әкімшілік жүйесінің орталығында болды. Сонымен қатар, Пагпадан кейін Императорлық ұстаз бен Сакия Тризин лауазымдары қатаң түрде бөлініп сақталды. Кейінгі жылнамаларда Пагпа мен оның мұрагерлері 13 мириархияны және кеңейтілген мағынада үш чолканы басқарғандай бейнеленген, бірақ Сакия Тризиннің билігі рухани мәселелермен шектелді. Тибеттегі буддалық діни иерархияның маңыздылығын ескере отырып, бұл оған белгілі бір деңгейде ықпал берді. Пагпа өмірінің соңғы жылдарын Тибетте өткізді, онда ол әлі де көңілсіз елде Сакия Юань билігін нығайтумен айналысты. 1277 жылы ол рухани және саяси бағыттары бар буддалық иерархтардың жалпы жиналысын шақырды. 1280 жылдың 15 желтоқсанында Сакиядағы Лхаканг сарайында қайтыс болды. Бірнеше жыл бұрын жоғарыпарсылық мінез-құлқы үшін қызметтен алынған бұрынғы пөнчен Кунга Зангпо оны улаған деген негізсіз қауесет тарады. Бұл келесі жылы монғолдар мен Амдо тибетіліктерінің әскерінің қарулы араласуына әкелді, нәтижесінде Кунга Зангпо өлім жазасына кесілді және Тибетте монғол әскери күші күшейтілді. Бұл жүйе шамамен 14 ғасырдың ортасына дейін сақталды. 14-ші Сакия Тризин, Лама Дампа Сонам Гьялценнің тұсында Пагмодрупа әулетінің мириархы Тай Ситу Чанчуб Гьялцен Ү орталық провинциясында өкіметін кеңейте бастады, бұл «Орталық Тибетте Сакия билігінің кезеңінің аяқталуының басталуы» болды.
Phagpa and his successors as Sakya lamas were not literally viceroys under the Yuan although they were at the center of the Yuan administrative system in Tibet. Moreover, after Phagpa the offices of Imperial Preceptor and Sakya Trizin were kept strictly separate. While the later chronicles depict Phagpa and his successors as ruling over the 13 myriarchies and in an extended sense over the three cholka, the authority of the Sakya Trizin was restricted to spiritual affairs. Given the paramount importance of the Buddhist religious hierarchy in Tibet, this still gave him an amount of influence. Phagpa spent his last years in Tibet, where he was busy strengthening Sakya Yuan authority over the still restless country. He convened a general conference of the Buddhist hierarchs in 1277 with both spiritual and political leanings. He died in the Lhakhang palace in Sakya on 15 December 1280. There was an unsubstantiated rumour that he had been poisoned by the former pönchen Kunga Zangpo, whom he had dismissed some years previously for highhanded conduct. This led to an armed intervention by an army of Mongols and Amdo Tibetans in the next year, resulting in the execution of Kunga Zangpo and the strengthening of Mongol military presence in Tibet. The system lasted until about the middle of the 14th century. During the reign of the 14th Sakya Trizin, Lama Dampa Sonam Gyaltsen, the myriarch Tai Situ Changchub Gyaltsen of the Phagmodrupa Dynasty began to expand his power in the central province of Ü, marking the "beginning of the end of the period of Sakya power in Central Tibet."
Мәдени сілтемелер
Фагпа рөлін 1982 жылғы "Марко Поло" мини-сериалында Джеймс Хонг сомдайды. Сериалда ол 1293 жылы Марко Поло Қытайдан кеткен кезде тірі болып дұрыс емес көрсетілген.
Phagpa is played by James Hong in the 1982 miniseries Marco Polo. In the series he is erroneously depicted as alive at the time of the departure of Marco Polo from China in 1293.
Аудармалар
Чогьял Фагпа: Императордың гуруы (Сакия Конгма сериясының 5-кітабы). Кристофер Уилкинсон аудармасы (CreateSpace, 2014). Құбылай ханға кеңес: Тибет монахы Чогьял Фагпаның Құбылай хан мен оның сарайына жазған хаттары. Кристофер Уилкинсон аудармасы (CreateSpace, 2015). Құбылай хан сарайында: Тибет монахы Чогьял Фагпаның жазбалары. Кристофер Уилкинсон аудармасы (CreateSpace, 2016).
Chogyal Phagpa: The Emperor's Guru (Sakya Kongma Series Book 5). Translated by Christopher Wilkinson (CreateSpace, 2014). Advice to Kublai Khan: Letters by the Tibetan Monk Chogyal Phagpa to Kublai Khan and his Court. Translated by Christopher Wilkinson (CreateSpace, 2015). At the Court of Kublai Khan: Writings of the Tibetan Monk Chogyal Phagpa. Translated by Christopher Wilkinson (CreateSpace, 2016).