Бразилия маршалы Кандиду Рондон: өмір және қызметі
Cândido Rondon
Бразилия маршалы Кандиду Рондон: өмірбаяны, Amazon және Mato Grosso аймақтарын зерттеуі, жергілікті халықтарды қорғауы туралы мағлұмат. FUNAI негізін қалаушы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бразилия маршалы
Marshal of Brazil
Маршал Кандидо Мариано да Силва Рондон (5 мамыр 1865 – 19 қаңтар 1958) – Мату-Гросу және Батыс Амазонка бассейнін телеграф арқылы байланыстыру және зерттеумен, сондай-ақ Бразилияның жергілікті халқына өмір бойы қолдау көрсетуімен танымал бразилиялық әскери шенеунік. Ол Бразилияның Үндістерді қорғау қызметінің (кейіннен ФУНАИ) алғашқы директоры болды және Сингу ұлттық паркін құруға атсалысты. Бразилияның Рондония штаты оның құрметіне аталған, тіпті оны «Бразилияның Гандиі» деп те атайды.
Marshal Cândido Mariano da Silva Rondon (5 May 1865 – 19 January 1958) was a Brazilian military officer most famous for his telegraph commission and exploration of Mato Grosso and the Western Amazon Basin, as well as his lifelong support for indigenous Brazilians. He was the first director of Brazil's Indian Protection Service or SPI (later FUNAI) and supported the creation of the Xingu National Park. The Brazilian state of Rondônia is named after him, and he has even been called "the Gandhi of Brazil."
Ерте өмір
Кандидо Мариано да Силва 1865 жылдың 5 мамырында Мату-Гросу штатындағы Мимосо деген шағын ауылда дүниеге келген. Оның әкесі, Кандидо Мариано да Силва аға, португал, испан және гуана (түпкілікті халық) тегінен шыққан, ал 1864 жылы, Рондон туылмас бұрын, шешек ауруынан қайтыс болды. Оның анасы Клаудина Фрейтас Евангелиста Терена және Бороро тайпаларының ұрпағы. Ол Рондонды дүниеге әкелгеннен кейін екі жыл өткен соң қайтыс болды. Оны ата-анасы қайтыс болғанға дейін тәрбиеледі, содан кейін оның ағасы Мануэль Родригес да Силва Родон тәрбиеледі, одан ол Родон есімін алды. 16 жасында орта мектепті бітіргеннен кейін екі жыл бойы бастауыш мектепте сабақ берді, сосын Бразилия армиясына қосылды. 1881 жылы 3-ші атты әскер полкіне қабылданды. Басқа да оқулармен қатар, ол Жоғары соғыс мектебінде математика, физика және табиғаттану ғылымдарын оқыды. Әскерге келгеннен кейін офицерлік мектепті бітіріп, 1888 жылы екінші лейтенант шеніне ие болды. Ол сондай-ақ Бразилияның соңғы императоры Педро II-ні құлатып, республикалық төңкеріске қатысты.
Cândido Mariano da Silva was born on 5 May 1865 in Mimoso, a small village in the state of Mato Grosso. His father, Cândido Mariano da Silva Sr., was of Portuguese, Spanish, and Guaná (an indigenous group) ancestry, and died of smallpox in 1864, prior to Rondon's birth. His mother, Claudina Freitas Evangelista, was descended from the Terena and Bororo indigenous peoples. She died two years after giving birth to Rondon. He was raised by his grandparents until their death, and then by his uncle, Manuel Rodrigues da Silva Rondon, from whom he took the name Rondon. After finishing high school at the age of 16, he taught elementary school for two years, and then joined the Brazilian army. He enrolled in the 3rd Regiment of Horse Artillery in 1881. Among other studies, he studied Mathematics and Physical and Natural Sciences at the Superior School of War. On joining the military, he entered officer's school and graduated in 1888 as a second lieutenant. He was also involved with the Republican coup that overthrew Pedro II, the last Emperor of Brazil.
Әскери инженер ретінде
Республика үкіметі Бразилияның батыс аймағына қатты алаңдады, ол үлкен орталықтар мен шекаралық аймақтардан тым оқшауланған еді. 1890 жылы ол телеграф комиссиясының әскери инженері болып тағайындалды және Мату-Гросу штатында алғашқы телеграф желісін салуға көмектесті. Бұл телеграф желісі 1895 жылы аяқталды, содан кейін Рондон Рио-де-Жанейродан (сол кезде республиканың астанасы) Мату-Гросудың астанасы Куиабаға дейінгі жолды салуды бастады. Бұл жол толыққанша салынатынша, осы екі қала арасындағы жалғыз байланыс жолы – өзен арқылы жүру еді. Осы кезеңде ол Франсиска (Чикинха) Ксавьерге үйленді, олардың 7 баласы болды. 1900 жылдан 1906 жылға дейін Рондон Бразилиядан Боливия мен Перуға телеграф желілерін төсеуді басқарды. Осы уақытта ол жаңа территорияларды ашты және Бразилияның батысындағы соғысқа дайын Bororo тайпасымен байланыс жасады. Рондон Bororo тайпасын бейбіттендіруде үлкен жетістікке жетті, олардың көмегімен телеграф желісін аяқтады. Өмірі бойы Рондон Бразилияның жартас аймақтары арқылы 4000 мильден астам телеграф желісін салды. Маршал Рондон 1963 жылғы 26 сәуірдегі № 51,960 жарлық бойынша "Бразилия армиясының байланыс корпусының меценаты" атағымен құрметтелді.
The republican government was worried about the western region of Brazil, very isolated from the great centers and border regions. In 1890, he was commissioned as an army engineer with the Telegraphic commission, and helped build the first telegraph line across the state of Mato Grosso. This telegraph line was finally finished in 1895, and afterwards, Rondon started construction on a road that led from Rio de Janeiro (then the capital of the republic) to Cuiabá, the capital of Mato Grosso. Until this roadway was complete, the only way between these two cities was by river transport. Also during this time, he married his wife, Francisca (Chiquinha) Xavier. Together, they had 7 children. From 1900 to 1906, Rondon was in charge of laying telegraph lines from Brazil to Bolivia and Peru. During this time he opened up new territory, and was in contact with the warlike Bororo of western Brazil. He was so successful in pacifying the Bororo, that he completed the telegraph line with their help. Throughout his life, Rondon laid over 4,000 miles of telegraph line through the jungles of Brazil. Marshall Rondon was honored with the title "Patron of the Communications Corps of the Brazilian Army", by Decree No. 51,960, of 26 April 1963.
Кейінгі өмірі
1914 жылғы Рузвельт-Рондон ғылыми экспедициясынан кейін Рондон 1919 жылға дейін Мату-Гросу штатын картаға түсірумен айналысты. Осы кезеңде ол тағы бірнеше өзендерді ашты және бірнеше үнді тайпаларымен байланыс орнатты. 1919 жылы Бразилия инженерлер корпусының бастығы және Телеграф комиссиясының төрағасы болды. 1924 және 1925 жылдары Сан-Паулу штатындағы бүлікке қарсы әскери күштерді басқарды. 1927 жылдан 1930 жылға дейін Рондон Бразилия мен оның көрші елдері арасындағы барлық шекараларды зерттеуге жауапты болды. 1930 жылы 1930 жылғы төңкеріс оның жұмысын тоқтатты және ол SPI төрағасы лауазымынан кетті. 1934-1938 жылдары Колумбия мен Перу арасындағы Летисия қаласы үшін дауды реттеу мақсатында дипломатиялық миссияны басқарды. 1939 жылы ол SPI директоры қызметін қайтадан бастады және қызмет аясын Бразилияның жаңа аймақтарына кеңейтті. 1950 жылдары Виллас Боас ағайындыларының науқанына қолдау көрсетті, бұл үкімет пен Мату-Гросудың мал өсірушілерінің күшті қарсылығына ұшырады және 1961 жылы Сингу өзені бойындағы үнді халқы үшін алғашқы Бразилия ұлттық паркін құруға әкелді. 1955 жылдың 5 мамырында, 90 жылдығында Ұлттық конгресс оған Бразилия армиясының маршалы атағын берді. 1957 жылы Нью-Йорктегі Барлаушылар клубы оны Нобель бейбітшілік сыйлығына ұсынды. Одан ондаған жыл бұрын Альберт Эйнштейн Рондонды Нобель комитетіне ұсынған болатын. Рондон сол кезде позитивистік сенімдердің адал жақтасы болды және оның мақсаты комиссиядағы жұмысы арқылы Бразилияның барлық халқын біріктіру деп сенді. Ол прогресс мүмкіндігінше жылдам жүзеге асырылуы керек және осы мақсатқа жету үшін үнді халқын қоғамға мүмкіндігінше тезірек интеграциялау қажет деп сенді. Бұл сыншылар бұл миссияның негізінен әскери операция болғанын, мемлекеттің басты назары қорғаныс мақсатында шекараларды басып алу мен анықтау, сондай-ақ жаңа колонизация және экономикалық кеңею мүмкіндіктерін жасау болғанын болжайды. Ол сонымен қатар (1911 жылы) он сегізінші ғасырдың Реал Форте Принсипе да Бейра қираған орындарын аралады, ол 1889 жылы тасталған Рондонияның ең маңызды тарихи ескерткіші болды. Ол әскери инженерлер корпусының майоры болып тағайындалды, ол Амазонка аймағына алғаш рет жеткен Санто-Антонио-ду-Мадейраға дейінгі Куяба телеграф желісін салуға жауапты болды, ол "Рондон комиссиясы" деп аталды. Оның жұмысы 1907 жылдан 1915 жылға дейін дамыды. Сонымен қатар, Мадейра-Маморе темір жолы салынып, Рондонның телеграфтық зерттеулері мен интеграциясымен бірге қазіргі Рондония штатының аймағын игеруге көмектесті. 1909 жылдың мамырында Рондон ең ұзақ экспедициясына шықты. Ол Мату-Гросоның солтүстігіндегі Тапирапуа елді мекенінен солтүстік-батысқа қарай Амазонканың ірі саласы – Мадейра өзеніне бет алды. Тамыз айына қарай экспедиция мүшелері барлық азық-түлігін жеп бітірді және орманнан аулап, жинаған нәрселермен күш тауып өмір сүрді. Олар Джи-Парана өзеніне жеткенде, азық-түліктері таусылып қалды. Экспедиция барысында олар Джуруэна және Джи-Парана өзендері арасында үлкен өзенді тапты, оны Рондон Күмән өзені деп атады. Мадейраға жету үшін олар каноэ жасады және 1909 жылғы Рождество күні Мадейраға жетті. Рондон Рио-де-Жанейроға келгенде, ол батыр ретінде қарсы алынды, өйткені ол және экспедиция мүшелері жабайы орманда қаза тапқан деп есептелді. Экспедициядан кейін ол Бразилия үкіметінің Үндістерді қорғау агенттігінің, яки SPI-нің бірінші директоры болды. 1913 жылдың қыркүйегінде Рондонды Намбиквара үндістерінің уланған жебесі шақты. 1914 жылы Рондон комиссиясымен бірге қазіргі Рондония штатының аумағында 372 км желілер мен тағы бес телеграф стансасын салдырды: Пиммента Буэно, Президент Гермес, Президент Пена (кейін Вила-де-Рондонья және қазіргі Джи-Парана), Яру және Арикемес. 1915 жылдың 1 қаңтарында ол Санто-Антонио-ду-Мадейрадағы телеграф стансасын ашумен миссиясын аяқтады. 52-ші батыс меридиан Бразилиядағы байланыс тарихының географиялық анықтамасы болып табылады. Рондон өз атымен меридиан алған екінші адам болды. Ол жолдар ашу, жерлерді тазалау, телеграф желілерін іске қосу, жерлерді картаға түсіру және үндістермен достық қарым-қатынас орнату арқылы тапсырмаларды орындады. Ол бірнеше үнді тайпаларымен байланыс күйін сақтап тұрды.
After the Roosevelt Rondon Scientific Expedition of 1914, Rondon worked until 1919 mapping the state of Mato Grosso. During this time he discovered some more rivers, and made contact with several indigenous tribes. In 1919, he became chief of the Brazilian Corps of Engineers, and the head of the Telegraphic Commission. In 1924 and 1925, he led army forces against a rebellion in the state of São Paulo. From 1927 to 1930, Rondon was put in charge of surveying all of the borders between Brazil and its neighbors. In 1930, he was interrupted by the Revolution of 1930, and he resigned from his position as head of SPI. During 1934–1938, he was in charge of a Diplomatic Mission, to mediate a dispute between Colombia and Peru over the town of Leticia. In 1939, he resumed his directorship of SPI, and expanded the service to new territories of Brazil. In the 1950s he supported the Villas Boas brothers' campaign, which faced strong opposition from the government and the ranchers of Mato Grosso and led to the establishment of the first Brazilian National Park for indigenous people along the Xingu River in 1961. On 5 May 1955, the date of his 90th birthday, he was awarded the title of Marshal of the Brazilian Army, granted by the National Congress. In 1957, he was nominated for the Nobel Peace Prize by the Explorers Club of New York. And decades earlier, Albert Einstein had recommended Rondon to the Nobel committee. Rondon was, by this time, a devout follower of positivist beliefs and he believed his purpose was to unite all peoples of Brazil through his work in the commission. He had an unrelenting belief that progress should be made as quickly as possible and that indigenous peoples needed to be incorporated into society as quickly as possible to achieve this. These critics posit that this mission was mainly a military operation with a state focus on seizing and defining borders for defense purposes along with creating new opportunities for colonization and economic expansion. He also (in 1911) visited the ruins of the eighteenth century Real Forte Príncipe da Beira, the greatest historical relic of Rondônia, which had been abandoned in 1889, and was promoted as major of the Corps of Military Engineers, responsible for building the Cuiabá telegraph line to Santo Antonio do Madeira, the first to reach the Amazon region, which was called the "Rondon Commission". His works developed from 1907 to 1915. At the same time, the Madeira Mamoré Railroad was being built, which together with the Rondon telegraphic exploration and integration helped to occupy the region of the present state of Rondônia. In May 1909, Rondon went on his longest expedition. He set out from the settlement of Tapirapuã in northern Mato Grosso heading northwest to meet up with the Madeira River, which is a major tributary of the Amazon River. By August, the party had eaten all of its supplies, and had to subsist on what they could hunt and gather from the forest. By the time they reached the Ji Paraná River, they had no supplies. During their expedition they discovered a large river between the Juruena, and Ji Paraná River, which Rondon named the River of Doubt. To reach the Madeira, they built canoes, and reached the Madeira on Christmas Day, 1909. When Rondon reached Rio de Janeiro, he was hailed as a hero, because it was believed that he and the expedition had died in the jungle. After the expedition, he became the first director of the Brazilian Government's Indian Protection Agency, or the SPI. In September 1913, Rondon was struck by a poisoned arrow from the Nambikwara Indians. In 1914, with the Rondon Commission, he built 372 km of lines and five more telegraph stations: Pimenta Bueno, President Hermes, Presidente Pena (later Vila de Rondônia and present Ji Paraná), Jaru and Ariquemes, in the area of the present state of Rondônia. On January 1, 1915, he completed his mission with the inauguration of the telegraph station in Santo Antônio do Madeira. The 52nd meridian west is also a geographical reference for the history of communications in Brazil. Rondon was the second human being to receive in his honor a meridian in his name. He fulfilled missions by opening roads, clearing lands, launching telegraph lines, mapping the land, and establishing cordial relations with the Indians. He maintained contact with several indigenous peoples.
Рузвельтпен бірге экспедиция
1914 жылдың қаңтар айында Рондон Теодор Рузвельтпен бірге Рузвельт-Рондон ғылыми экспедициясына қатысты, оның мақсаты Күдікті өзенді зерттеу болатын. Экспедиция Тапирипуадан жол тартты және 1914 жылдың 27 ақпанында Күдікті өзеніне жетті. Экспедиция көп қиындықтарға тап болғаннан кейін, өзеннің сағасына тек сәуірдің соңында жетті. Экспедиция барысында өзенге Рузвельт өзені деген жаңа ат берілді. Күдікті өзенмен жасаған саяхат Рузвельт өміріндегі ең қиын сынақ болды. Рондоннан басқа барлық адамдар ауру-сырқауға шалдықты.
In January 1914, Rondon left with Theodore Roosevelt on the Roosevelt Rondon Scientific Expedition, whose aims were to explore the River of Doubt. The expedition left the Tapiripuã, and reached the River of Doubt on 27 February 1914. They did not reach the mouth of the river until late April, after the expedition had suffered greatly. During the expedition, the river was renamed the Rio Roosevelt. The Adventure down the River of Doubt was the most difficult of Roosevelt's life. All the men except Rondon suffered from ailments and constant maladies.
Позитивизм/Комтизм
1898 жылдан бастап Рондон Огюст Конттың ойларына негізделген Адамгершілік діні – Igreja Positivista do Brasil (Бразилияның позитивистік шіркеуі) мүшесі болды. Ол қабылдаған сенім табиғатты, ғылымды және өзіне қызмет ете білуді (альтруизмді) бағалап, кез келген мистикалық күштерге сенбеді. Позитивизмнің мақсаты – төменгі топтарға материалдық игіліктер, басшылық және жалпы жақсарту сияқты мүмкіндіктер ұсынып, жоғарғы топтардың үстемдігін қабылдауға көндіру арқылы әлеуметтік дүрбелеңді болдырмау болып табылады. Комт адамзат әлеуметтік эволюцияның үш кезеңінен өтетінін айтқан және ғылыми ой-өріс, индустрияландыру, жаңғырту және жалпы реформаға ерекше мән берген. Осы ерекшеліктер Парагвай соғысынан (1865–1870) кейін Бразилияға таралуына көмектесті, сол кезде көптеген бразилиялықтар өз қоғамының негіздерін күмәнмен қарады. Позитивизм Рондонның өмірге деген көзқарасын, түрлі нәсілдер арасындағы қарым-қатынас туралы ойларын және ұлттық даму жоспарларын қалыптастырды. Бірде ол өзінің адамына «саяси утопия» құруды қалайтынын айтқан, сондай-ақ оның телеграф желісі жоба барысында алғаш рет кездескен көптеген тайпалар арқылы адамзат эволюциясына көмектесетініне сенген. Алайда, Рондонның позитивизмі күшті католик шіркеуінің шенеуніктерімен қарым-қатынастың ушығуына әкеліп, оның жұмысының ұзақ мерзімді әсерін шектеді. Олар Мато-Гросу Амазонка стратегиялық коммуникациялар және телеграф комиссиясының басшысы болған кезде Рондон әзірлеген, тайпаларды ресми түрде бағындыру алдында олардың қатысуын өз еріктерімен таңдауға мүмкіндік беретін «жайлы сөйлесу» тәсілін қолданған деп есептеледі. Бірақ, 1958 жылы Рондон қайтыс болғанға дейін SPI-мен жұмыс істегендердің ірі жемқорлықтары мен жергілікті халықтарды зорлық-зомбылыққа салу фактілері анықталды. 1967 жылы ұйым ұятпен таратылды, ал сол жылдың соңында оның орнына ұқсас Fundação Nacional do Índio (FUNAI) ұйымы құрылды.
From 1898 onward Rondon was an orthodox member of the Igreja Positivista do Brasil (Positivist Church of Brazil), which is a Religion of Humanity based on the thought of Auguste Comte. The creed he embraced from it emphasized naturalism, science, and altruism rather than any supernatural forces. Positivism follows the goal of preventing social unrest by convincing the lower classes to accept the domination of the upper classes in exchange for things such as material benefits, guidance, and general improvement. Comte postulated that there are three stages of social evolution that humankind passes through, and placed special emphasis on scientific thought, industrialization, modernization, and general reform. These characteristics in particular helped it spread to Brazil following the Paraguayan War (1865–1870), when many Brazilians questioned the foundations of their society. Positivism ultimately shaped Rondon's outlook on life, his ideas about interracial relations, and his plans for national development. He once told his men that he wanted to create a “political utopia,” and believed that his telegraph line aided in the evolution of humanity due to the large number of tribes he came in first contact with during the project. Unfortunately, Rondon's positivism ultimately led to fights with officials in the more powerful Catholic Church, limiting the influence and impact of his work in the long term. Instead, they supposedly operated using pacification techniques that Rondon developed while the head of the Mato Grosso Amazon Strategic Communications and Telegraph Commission, utilizing a “flirting” technique to allow native tribes to choose to engage with them before officially taking over. However, beginning shortly before Rondon's death in 1958, severe corruption and abuses of indigenous peoples were revealed to have been committed by those working with SPI. The organization was disbanded in disgrace in 1967, and a similar organization, Fundação Nacional do Índio (FUNAI), replaced it later that year.