Кіріспе
Пьерро ле Фу (Pierrot le Fou) – Жан-Люк Годардың жазған және түсірген, Жан-Поль Бельмондо мен Анна Каринаның басты рөлдерде ойнаған 1965 жылғы француз жаңа толқынының романтикалық криминалды драмасы. Фильм Лайонел Уайттың 1962 жылғы «Обсессия» романы негізінде түсірілген. Бұл Годардың «Альфавиль» мен «Masculin, féminin» фильмдері арасында шыққан оныншы толық метражды фильмі. Сюжет бақытсыз некедегі Фердинандтың көңілсіз өмірден қашып, Парижден Жерорта теңізіне Алжирден ОАЖ-ның (OAS) кісікөлдерінен іздеп келе жатқан Марианнамен бірге саяхатқа шығуы туралы. Бұл фильм Францияда 1 310 580 көрермен жинаған жылдың ең табысты 15 фильмнің қатарына кірді. Фильм 38-ші «Оскар» сыйлықтарында «Үздік шетелдік фильм» номинациясына Франциядан ұсынылған, бірақ номинацияға ілікпеді. Фильмнің повестволеу стилі, Бельмондо мен Каринаның актерлік шеберлігі, Годардың режиссерлік жұмысы және операторлық өнері сыншылар тарапынан жоғары бағаланды.
Pierrot le Fou (pjɛʁo lə fu, French for "Pierrot the Fool") is a 1965 French New Wave romantic crime drama road film written and directed by Jean Luc Godard, starring Jean Paul Belmondo and Anna Karina. The film is based on the 1962 novel Obsession by Lionel White. It was Godard's tenth feature film, released between Alphaville and Masculin, féminin. The plot follows Ferdinand, an unhappily married man, as he escapes his boring society and travels from Paris to the Mediterranean Sea with Marianne, a girl chased by OAS hitmen from Algeria. It was the 15th highest grossing film of the year, with a total of 1,310,580 admissions in France. The film was selected as the French entry for the Best Foreign Language Film at the 38th Academy Awards, but was not accepted as a nominee. It received critical acclaim with praise towards the film's narrative style, Belmondo's and Karina's performances, Godard's direction and the cinematography.
Сюжет
Фердинанд Гриффон бақытсыз некеде және жақында телеарнадағы жұмысынан босатылды. Париждегі мәнсіз, бетке баспайтын әңгімелерге толы кештен кейін ол қашу қажеттілігін сезінеді және бұрынғы сүйіктісі Марианна Ренуармен бірге қашып кетуге шешім қабылдайды, әйелін, балаларын және буржуазиялық өмір салтын тастап кетеді. Марианнаның пәтеріне кіріп, мәйіт тапқан Фердинанд, оның ОАЖ (OAS) бандиттерінен қуылып жатқанын біледі, олардан екеуі мүшкілмен құтылады. Марианна, оны Пьерро деп атайды – «қасіретті клоун» деген мағынадағы жағымсыз лақап – өліктің машинасымен Парижден Жерорта теңізіне дейін қылмыстық жолға шығады. Олар үнемі қашып жүреді, полиция мен ОАЖ бандиттері оларды қуалайды. Өлген адамның машинасынан (ол ақшаға толы болған, бірақ Марианна бұл туралы білмеген) құтылып, екінші көлікті Жерорта теңізіне батырғаннан кейін, Француз Ривьерасында қоныстанғанда, олардың қарым-қатынасы шиеленіседі. Фердинанд кітап оқып, философиямен айналысады және күнделік жазады. Олар шөл аралында бірнеше күн өткізеді. ОАЖ бандиттерінің бірі – кентауыш Марианнаны ұрлап кетеді. Ол қайшымен оны өлтіреді. Фердинанд оның денесін табады, екі серігі оны ұстап алып, суға батырып, Марианнаның қайда екенін білу үшін азаптайды. Марианна қашып құтылады, екеуі де бөлісіп кетеді. Фердинанд Тулонға қоныстанады, ал Марианна оны іздеп, соңынан жетеді. Кездескеннен кейін Марианна Фердинандты ақшаға толы чемоданды алу үшін пайдаланады, содан кейін ол нағыз жігіті Фредпен қашып кетеді, оны бұрын ағасы деп айтқан болатын. Фердинанд Марианна мен Фредті атып өлтіреді, содан кейін бетін көк түспен бояп, басына қызыл және сары динамит таяқтарын байлап, өзін жарылуға дайындайды. Соңғы сәтте өкініп, фитильді сөндіруге тырысады, бірақ сәті түспейді және жарылып кетеді.
Құрастыру және құю
1964 жылдың ақпан айында «Банде а парт» фильмін түсіріп жатқанда Годар Лионель Уайттың «Обсессия» атты жақында жарық көрген криминалды романын бейімдеуді жоспарлап отырғанын хабарлады. Ол оны «өзінен әлдеқайда жас қызға ере келе отбасын тастап кеткен жігіттің оқиғасы» деп сипаттады. Ол күдікті адамдармен байланыста болып, осыдан бірқатар оқиғаларға қатысады. Годар «Франс Суар» газетіне әйел басты рөлге кімді таңдаса, ер басты рөлге кімді таңдағанына байланысты болатынын айтты. Егер ол бірінші таңдауы Ричард Бертонды таңдаса, онда әйелі Анна Каринаны оның қасында түсіріп, Бертонға ыңғайласу үшін фильмді ағылшын тілінде түсірмек. Әйтпесе, егер ол екінші таңдауы Мишель Пикколиді таңдаса, онда Сильвия Вартан сияқты «өте жас қызды» рөлге бекітеді, себебі Пикколи мен Карина экранда тым «қалыпты» жұп болып көрінеді деп қорқады. Вартан мен Пикколи қол жетімді болмағандықтан, Годар Жан Пол Белмондоны Фердинанд рөліне шақырды. Белмондоның актерлік құрамына кіргені Годардың «Тынсыздану» (1960) фильміндегі рөлінен кейін оның танымал болуына байланысты фильмді қаржыландыруды жеңілдетті. 1964 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк кинофестивалінде Годар Каринаның Белмондомен бірге Марианна рөлін ойнайтынын мәлімдеді. Годар кейінірек «Cahiers du Cinéma» журналына Белмондо мен Каринаны таңдауы фильмнің мәнерін өзгерткенін айтты, өйткені «бастапқыда ойлаған Лолита немесе Ла-Шьенн сияқты жұптың орнына, ол енді «соңғы романтикалық жұптың, La nouvelle Heloise, Вертер және Герман мен Доротеяның соңғы ұрпақтарының тарихын айтқысы келді». Жан Пьер Лео фильмде көмекші режиссер болды (сондай-ақ кинотеатрда жас жігіт ретінде шағын эпизодта пайда болады). Сэм Фуллер кеш сахнасында американдық кинорежиссер рөлінде камео түсірді.
Аңыз және редакциялау таңдаулары
Годардың көптеген фильмдеріндей, «Пьеро ле Фу» фильмінде де төртінші қабырғаны бұзып, камераға қарайтын кейіпкерлер бар. Сондай-ақ, таң қалдыратын монтаж таңдаулары да кездеседі; мысалы, Фердинанд той сахнасындағы әйелге торт лақтырғанда, Годар оның соққыға түскен сәтінде жарылатын фейерверкке ауысады. Көп жағдайда Годар екі кадрдың арасына үздіксіз кесудің орнына үшінші, байланысы жоқ суретті қосады. Лоренц Энгельдің сөзіне қарағанда, Годар үшін бұл үшінші сурет шынайылығымен және объективтілігімен ерекшеленеді, соның арқасында «суреттер тізбегі» «ұшып кетеді». Режиссер фильмнің «қазіргі бақытқа өте жақын тұрған зорлық-зомбылық пен жалғыздықпен байланысты екенін» айтқан. «Бұл Франция туралы фильм». Сыншы Ричард Броди Годардың бұрынғы фильмдерінің эстетикасы «Тұрмысқа шыққан әйел» (1964) сияқты интеллектуалды модернизмге, ал кейде «Нуар» фильмдерінің қағидаларына, мысалы, «Жел тынысы» (1960) сияқты негізделгенін жазады. Бродидің пікірінше, Годардың Вьетнам соғысының күшеюіне деген саяси наразылығы және «Obsession» фильмінің бастапқы нуарлық сюжетінен шабыттың азайуы оны фильмде «жаңа спонтандық пен молдамдылыққа» жетеледі, нәтижесінде фильмнің поп-арт эстетикасы қалыптасады.
Өнер
Пьеро ле Фу Годардың өнер саласына назар аудару дәстүрін жалғастырады.
Критерийді шығару
The Criterion Collection алғаш рет 2008 жылдың қыркүйегінде Pierrot le fou фильмін Blu-ray форматында шығарды. Бұл Blu-ray форматында жарық көрген алғашқы фильмдердің бірі болды, бірақ Criterion StudioCanal компаниясына құқықтарын жоғалтқаннан кейін таратылуы тоқтатылды. 2020 жылдың шілдесінде Criterion компаниясы фильмнің 2K сандық қалпына келтірілген нұсқасымен Blu-ray және DVD форматында қайта шығарылатынын хабарлады.
Қабылдау
Венециядағы ызылдауларға қарамастан, фильмге жағымды пікірлер түсті. Le Nouvel Observateur басылымында сыншы Мишель Курно: «Пьерро ле Фу – өмірімде көрген ең әдемі фильм деп айтуға ұяламын деп ойламаймын», – деп жазды, ал Les Lettres Françaises журналының бірінші бетіндегі мақаласында романшы және ақын Луи Арагон: «Қазіргі заманғы өнер – Жан-Люк Годар екеніне сенімдімін», – деп фильмді жоғары бағалады. Сондай-ақ, режиссерлер сауалында 91-орынды иеленді. 2018 жылы фильм 43 елден келген 209 киносыншының дауыс беруі нәтижесінде BBC-нің «100 ең үздік шетелдік фильм» тізімінде 74-орынға тұрды. 2022 жылғы Sight & Sound сауалында фильм сыншылардың пікірінше, жасалған барлық фильмдердің арасында 84-орынды иеленді.