Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мормон дінінің ертедегі діни мәтіні
Early Mormon religious text
"Жоғалған 116 бет" – соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының негізін қалаушы Джозеф Смит 1827 жылы періште арқылы оған ашылған алтын тақташалардың алғашқы бөлігі – Лехи кітабының аудармасы деп мәлімдеген түпнұсқа қолжазба беттері. Бұл беттер көшірмеленбеген еді, бірақ Смиттың хатшысы Мартин Харрис 1828 жылдың жазында оларды жоғалтып алды және олар жойылған деп есептеледі. Смит Лехи кітабын қайта аудармай, Мормон кітабын Нефи тақташаларынан алынған қысқартылған нұсқасымен толықтырды.
The "lost 116 pages" were the original manuscript pages of what Joseph Smith, founder of the Latter Day Saint movement, said was the translation of the Book of Lehi, the first portion of the golden plates revealed to him by an angel in 1827. These pages, which had not been copied, were lost by Smith's scribe, Martin Harris, during the summer of 1828 and are presumed to have been destroyed. Smith completed the Book of Mormon without retranslating the Book of Lehi, replacing it with what he said was an abridgment taken from the Plates of Nephi.
Өмірбаян
Жозеф Смит 1827 жылғы 22 қыркүйекте Нью-Йорк штатының Манчестер қаласындағы ата-анасының фермасына жақын маңдағы биік төбеден көмілген алтын тақташаларды тапқанын айтты. Жақын орналасқан Пальмирадан шыққан, абыройлы, бірақ ырымшыл шаруа Мартин Харрис ерте сенушіге айналып, тақташаларды аударуды қаржыландыру үшін 50 доллар (1827 жылы 50 доллар шамамен <есептелген сомаға> тең) берді. Мартиннің әйелі Люси Харрис та өз ақшасынан берді және көбірек беруге ұсынды, бірақ Смит оның тақташаларды көру туралы өтінішін қабылдамай, оған "жардам мәселесінде мен әрқашан әйелдеріне қарағанда ер адамдармен сөйлескімді артық көремін" деді. Смит пен оның әйелі Эмма 1827 жылғы қазан айының соңында Пенсильвания штатының Хармони қаласына көшіп, ол жерде тақташадағы жазуды көшіруге кірісті. Харрис Смитпен кездесу үшін Пальмирадан әйелісіз кеткенде, ол Смит өзін және күйеуін алдамақшы екеніне күдіктенді. Харрис қайтып келген соң Люси оның төсегін бөлісуден бас тартты және ол қызының күйеуіне Смит Харриске берген Антон транскрипциясындағы әріптерді жасырын түрде көшіруді тапсырды. Содан кейін Люси 1828 жылғы сәуірде күйеуімен Хармонияға аттанды, Мартин Смиттың хатшысы болып жұмыс істеуге келісті. Екі аптадан кейін үйіне қайтқан Люси Смит үйін және аумағын тақташаларды іздеп қарады, бірақ таба алмады. Смит олардың физикалық қатысуы транскрипция жасау үшін қажет емес екенін және олардың жақын жердегі орманда жасырылғанын айтты.
Joseph Smith said that on September 22, 1827, he had recovered a set of buried golden plates in a prominent hill near his parents' farm in Manchester, New York. Martin Harris, a respectable but superstitious farmer from nearby Palmyra, became an early believer and gave Smith $50 (50.0 in 1827 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) to finance the translation of the plates. Lucy Harris, Martin's wife, also donated some of her own money and offered to give more, even though Smith denied her request to see the plates and told her that "in relation to assistance, I always prefer dealing with men rather than their wives." Smith and his wife, Emma, moved to her hometown of Harmony, Pennsylvania, in late October 1827, where he began transcribing the writing on the plates. When Harris left Palmyra to visit Smith without taking his wife along, she became suspicious that Smith intended to defraud her and her husband. When Harris returned, Lucy refused to share his bed, and she had a suitor of her daughter surreptitiously copy the characters on the Anthon transcript that Smith had given to Harris. Lucy then accompanied her husband back to Harmony in April 1828, when Martin agreed to serve as Smith's scribe. Before returning home after two weeks, Lucy searched the Smith house and grounds for the plates but was unable to locate them. Smith said he did not need their physical presence to create the transcription and that they were hidden in nearby woods.
Харрис Смиттің жазушысы
1828 жылдың сәуірінен маусым айына дейін Харрис Смиттің хатшысы болып жұмыс істеді, ал Смит Урим мен Туммимді және көру тастарын пайдалана отырып, қолжазбаны диктантпен жаздырды. Маусымның ортасына қарай Смит шамамен 116 беттік мәтінді диктантпен жаздырып бітірді. Харрис қолжазбаның түпнұсқалығына күмәндана берді, сондай-ақ "әйелінің күмәндануын және Пальмирадағы тавернадағы адамдардың жаулы сұрақтарын ұмыта алмады". Смиттың анасы Люси "Харрис Джозефтен тақташаларды көруге сұрап, олардың нақты бар екеніне куә болу үшін және өзінің ішіндегі үмітін түсіндіруге мүмкіндік беру үшін сұрағанын айтты". Оның өтініші қабылданбаған соң, ол қолжазба туралы сұрады. Ол оны үйіне алып барып, әйеліне көрсетуге бола ма? Екі рет өтінішін қабылдамағаннан кейін, Смит қатты алаңдап, Иеміздің рұқсат бергенін айтты және Харриске қолжазба беттерін тек бес белгілі туысына көрсету шартымен Пальмираға алып кетуге рұқсат берді. Ол тіпті Харристі қасиетті ант беруге мәжбүр етті.
From April to June 1828, Harris acted as Smith's scribe as Smith dictated the manuscript using the Urim and Thummim and seer stones. By the middle of June, Smith had dictated about 116 manuscript pages of text. Harris continued to have doubts about the authenticity of the manuscript, and he "could not forget his wife's skepticism or the hostile queries of Palmyra's tavern crowd." Smith's mother, Lucy, "said that Harris asked Joseph for a look at the plates, for 'a further witness of their actual existence and that he might be better able to give a reason for the hope that was within him.' When that request was denied, he asked about the manuscript. Could he at least take it home to reassure his wife?" After denying his request twice, Smith, with a great deal of uneasiness, said that the Lord had given permission, and he allowed Harris to take the manuscript pages back to Palmyra on condition that he show them to only five named family members. He even made Harris bind himself in a solemn oath.
Қолжазба жоғалады
Харис үйге оралғанда, қолжазбаны әйеліне көрсетті. Содан кейін Харрис кітаптарды тек аты аталған туыстарына ғана емес, "келген досына" да көрсетті. Бірде Харрис кеңсе кілтін бұзып, оны бүлдіріп, әйеліне ренжітті. Содан соң қолжазба жоғалып кетті. Харрис Хармониден кеткеннен кейін көп ұзамай Смиттің әйелі Смиттің тұңғыш ұлын дүниеге әкелді, ол "өте бүлінген" және туылғаннан кейін бір күннен аз уақыт өткенде қайтыс болды. Эмма Смиттің өзі де өлімге жақындады, Смит оған екі апта бойы қамқорлық жасады. Ол біртіндеп күш жинап, Смит оны анасының қамқорлығына қалдырып, Харрис пен қолжазбаны іздеп Палмираға қайта оралды. Келесі күні Харрис Смит отбасының үйіне апатқа ұшырап, парақтарсыз әкелінді. Смит Харристі үйін қайтадан іздестіруге шақырды, бірақ Харрис оған төсек пен жазғыштардың ашылғанын айтты. Смит: "Құдай-ау! Барлығы жоғалды! Барлығы жоғалды! Мен не істеймін? Мен күнә жасадым, Құдайдың қаһарына ұшырадым". Харрисссіз Хармонияға оралғаннан кейін Смит Эммаға өзінің алғашқы жазбаша аянды диктантпен жазды, ол Смитті сөгіп, Харристі "жаман адам" деп айыптады. Аян Смитке егер ол өкініп, қайтадан аударма қабілетін қайтаратынын уәде етті. Періште Смитке аудармашыларды қайтып әкелгені немесе қайтып әкелгені белгісіз. 1838 жылы Смит былай деді: "Мен үйге оралғаннан кейін [жазғы шілдеде Гармонияға, Пенсильванияға] біршама қашықтықта жүріп бара жатқанда, көктегі хабаршы пайда болып, маған Урим мен Түмминді берді". Смит түсіндірмешілерді аян алу үшін қолданғанын айтты (бүгінде Дін мен Келісімдердің 3-бөлігі деп аталады); содан кейін періште бірнеше күннен кейін оларды қайтарудан бұрын тақташалар мен түсіндірмешілерді қайтарып алды. Дегенмен Люси Смиттің естелігі бойынша, егер ол жеткілікті лайықты болса, періште тақташалар мен түсіндірмешілерді 22 қыркүйекте Смитке қайтарып беретінін уәде етті, ал Дэвид Уитмер мен Эмма Смит түсіндірмешілердің мүлдем қайтарылмағанын, бірақ Смит кейін тақташаларды түсіндіру үшін өзінің бір көруші тасын қолданғанын айтты.
When Harris returned home, he showed the manuscript to his wife, who allowed him to lock them in her bureau. Harris then showed the pages not only to the named relatives but "to any friend who came along." On one occasion Harris picked the lock of the bureau and damaged it, irritating his wife. The manuscript then disappeared. Shortly after Harris left Harmony, Smith's wife gave birth to Smith's firstborn son, who was "very much deformed" and died less than a day after delivery. Emma Smith nearly died herself, and Smith tended her for two weeks. As she slowly gained strength, Smith left her in the care of her mother and went back to Palmyra in search of Harris and the manuscript. The following day Harris was dragged into the Smith family home in distress and without the pages. Smith urged Harris to search his house again, but Harris told him he had already ripped open beds and pillows. Smith moaned, "Oh, my God! All is lost! all is lost! What shall I do? I have sinned—it is I who tempted the wrath of God". After returning to Harmony without Harris, Smith dictated to Emma his first written revelation, which both rebuked Smith and denounced Harris as "a wicked man." The revelation assured Smith that if he was penitent he would regain his ability to translate. It is unclear if or when the angel returned the interpreters to Smith. In 1838, Smith said, "Immediately after my return home [to Harmony, Pennsylvania, in about July,] I was walking out a little distance, when Behold the former heavenly messenger appeared and handed to me the Urim and Thummin." Smith said he used the interpreters to receive a revelation (today known as Section 3 of the Doctrine and Covenants); then the angel again took away the plates and interpreters before returning them a few days later. Nevertheless, Lucy Smith's recollection was that an angel had promised that the plates and interpreters would be returned to Smith on September 22, 1828, if he were sufficiently worthy, and David Whitmer and Emma Smith said that the interpreters were not returned at all but that Smith thereafter used one of his seer stones to interpret the plates.
Жазуды қайта бастау және куәгерлер
1828 жылдың жазында беттердің жоғалуы мен 1829 жылдың көктемінде Мормон кітабының жылдам аяқталуы арасында Смит "көмек немесе нұсқау" күткендей үнсіздік орнады. 1829 жылдың сәуір айында Смитқа Вермонттан келген және Харристің орнын басатын алыс туысы Оливер Каудери қосылды. Содан кейін көшірудің қарқыны күрт өсті, нәтижесінде екі айдың ішінде Мормон кітабы қолжазбасының қалған бөлігі аяқталды. Смит Харрис жоғалтқан материалды қайтадан аудармағанын айтты, себебі егер ол солай істесе, жаман ниетті адамдар оны сенімсіз ету үшін қолжазбаны өзгертеді деп қорқады. Смит оның орнына жоғалған материалды Нефидің сол оқиғалар туралы баяндауымен алмастыруға Құдайдың бұйрығы берілгенін мәлімдеді. Кітаптың соңына жеткенде, ол Құдайдың алғашқы қолжазбаның жоғалуын болжағандығын және сол тарихты діни тарихқа баса назар аударатын қысқартылған түрінде, Нефидің Кіші Тақталарында дайындағандығын айтты. Смит осы бөлікті көшіріп жазды, ол кітаптың бірінші бөлігі ретінде пайда болды. 1830 жылы жарық көрген Мормон кітабында жоғалған 116 бет туралы, сондай-ақ алтын тақталарды көргенін және ұстағанын куәлікке білдірген Үш куәгердің және Сегіз куәгердің куәліктері жазылған. Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің (LDS Church) елшісі Джеффри Р. Холландтың айтуынша: "Бұл «сен маған 116 бет қолжазба берсең, мен саған 142 бет басылған мәтін беремін» деген теңдестіру емес. Мұндай емес: біз жоғалтқаннан гөрі көбірек алдық. Бұл әуел бастан-ақ белгілі болды". Дегенмен, қолжазбаның жоғалуы Мормонизмге қарсыластарына, мысалы, 19 ғасырдың дін қызметкері М. Т. Лэмб сияқты адамдарға, дінді жалған деп тануға қосымша себептер берді. Фаун Броди Смит "оқиғаны дәл қайта жаңғырту мүмкін емес екенін, ал оны қайтадан жазу қорқынышты салыстыруларға шақырумен тең екенін түсінгенін" жазды. Харристің әйелі оны мазақтап: «Егер бұл құдайлық хабарлама болса, онда оны саған білдірген Құдай оны оңай алмастыра алады». Бұрынғы мормондар Джеральд және Сандра Таннер жоғалған қолжазба Смит өзінің шығармашылық қиялына сене берген, адасқан адам емес, бірақ өзінің алдауын кем дегенде сезінгенін көрсетеді деп мәлімдеді. Мартин Харрис Смиттің Үш куәгердің бірі болуына рұқсат берді. Ол Мормон кітабы сатылмаса, 3000 долларға (1829 жылғы 3000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) кепілдік ретінде шаруашылығын кепілге берді, бірақ шындығында кітап сатылмады, ол шаруашылығы мен әйелінен айырылды. Кейін ол Джозеф Смиттен бас тартты, шіркеуден шығып, ертедегі мормондық қауымдардың бірнеше түріне қосылды, содан кейін 87 жасында LDS шіркеуіне қосылып, Смит туралы бұрын айтқан сөздерін қайтарып алды. Алайда ол алтын тақталардан ешқашан бас тартқан жоқ.
Between the loss of the pages during the summer of 1828 and the rapid completion of the Book of Mormon in the spring of 1829, there was a period of quiescence as if Smith were waiting "for help or direction." In April 1829, Smith was joined by Oliver Cowdery, a fellow Vermonter and a distant relation who replaced Harris as scribe. The pace of the transcription then increased so dramatically that, within two months, nearly the entire remainder of the manuscript of the Book of Mormon was completed. According to Smith, he did not retranslate the material that Harris had lost because he said that if he did, evil men would alter the manuscript in an effort to discredit him. Smith said that instead, he had been divinely ordered to replace the lost material with Nephi's account of the same events. When Smith reached the end of the book, he said he was told that God had foreseen the loss of the early manuscript and had prepared the same history in an abridged format that emphasized religious history, the Small Plates of Nephi. Smith transcribed this portion, and it appears as the first part of the book. When published in 1830, the Book of Mormon contained a statement about the lost 116 pages, as well as the Testimony of Three Witnesses and the Testimony of Eight Witnesses, who claimed to have seen and handled the golden plates. According to Jeffrey R. Holland, an apostle in the Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church), "it was not tit for tat, this for that — you give me 116 pages of manuscript and I'll give you 142 pages of printed text. Not so: We got back more than we lost. And it was known from the beginning that it would be so." Nevertheless, the loss of the manuscript provided opponents of Mormonism, such as the 19th century clergyman M. T. Lamb, with additional reasons to dismiss the religion as a fraud. Fawn Brodie has written that Smith "realized that it was impossible for him to reproduce the story exactly, and that to redictate it would be to invite devastating comparisons. Harris's wife taunted him: 'If this be a divine communication, the same being who revealed it to you can easily replace it. Ex Mormons Jerald and Sandra Tanner argued that the lost manuscript suggested that Smith was not a misguided individual who believed in his own creative imagination but was at least minimally aware of his own deception. Martin Harris was permitted by Smith to be one of the Three Witnesses. He mortgaged his farm for $3,000 (3000.0 in 1829 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) as security in the event that the Book of Mormon did not sell, and when in fact, it did not, he lost both his farm and his wife. He later disavowed Joseph Smith, left the church, joined several different varieties of early Mormon related congregations, then at 87 joined the LDS Church and recanted what he'd earlier said about Smith. He never disavowed the gold plates, however.