Кіріспе

Straight Time – 1978 жылғы американдық нео-нуарлық қылмыстық драмалық фильм. Режиссері – Улу Гросбард, ал басты рөлдерді Дастин Хоффман, Тереза Рассел, Гэри Бьюзи, Гарри Дин Стэнтон, М. Эммет Уолш және Кэти Бейтс сомдаған. Фильмнің сюжеті Лос-Анджелестегі өмір бойы ұрылықпен айналысқан адамның алты жыл түрмеде отырғаннан кейін қоғамға қайта бейімделуге тырысуын баяндайды. Фильм Эдвард Бункердің "No Beast So Fierce" романы негізінде түсірілген, ал Бункер өзі де фильмде сомдайды.

Сюжет

Макс Дембо, Лос-Анджелесте өмір бойы ұрлық жасаған адам, алты жыл түрмеде болғаннан кейін босатылады және еріншек және қарапайым шартты түрде босатылу офицері Эрл Франкқа хабарлауға мәжбүр болады. Шартты түрде босатудың бір шарты - Макс жұмыс табуы. Жұмыспен қамту агенттігінде ол жас Дженни Мерсерді кездестіреді, ол жаңадан жұмысқа алынған хатшы, оған консерва фабрикасында жалақымен жұмыс істеуге көмектеседі. Женни Макстың қонақжайлылығына риза болып, оның дүниелiк және жұмсақ мінез-құлқына таңғалады. Ерл Макстың бөлмесіне күтпеген сапармен барып, Макстың досы Вилли Дардиннің героин пісіру үшін пайдаланған отты кітабынан табады. Макс есірткіге тәуелділік белгілері мен басқа да белгілері болмаса да, оны қолғаппен бұғаулап, түрмеге қайтарып, жұмыстан және үйден шығарады. Дженни түрмеде онымен кездесіп, босаған соң, телефон нөмірін береді. Зәр сынамалары таза екенін дәлелдегеннен кейін Максты өзін-өзі сыйлаған Эрл алады. Ол Макс тұратын жерінде біреудің есірткі қолданғанын іздемеу арқылы оған үзіліс жасады деп санайды, бұл тағы үш жылға бас бостандығынан айырады. Олар көлікпен реабилитация үйіне бара жатқанда, Эрл Максты пайдаланушының атын айту үшін қысады. Макс ешқашан тыныға алмайтынын түсініп, Эрлді ұрып-соғып, оның көлігін қолға алады және оны аяқ-қолдарымен аяқ-қолдарын аяқ-қолдарына байлап, автокөлік жолының бөліктерімен байланыстырады. Бұл әрекет әділ өмір сүруді мүмкін емес етеді. Макс қылмыскерлік өмірге оралып, қытайлық азық-түлік дүкенін тонап, кейбір ерікті серіктестермен үлкен ұрлықтарды жоспарлайды. Бірге банкті тонағаннан кейін Макс және оның досы Джерри Шу, Беверли-Хиллздегі зергерлік дүкенді тазалап, ставканы көтеруге шешім қабылдайды. Макс көзге түскеннің бәрін ұрлауға тым көп уақыт жұмсап, жұмысты бұзады, бұл Джерри оны банктік тонау кезінде сынға алды. Вилли, қашып бара жатқан жүргізуші ретінде әрекет етіп, үрейленіп, қашып кетеді, Макс пен Джерри полиция дүкенге жиналған кезде жаяу қашып кетеді. Ерлер тұрғын үйдің артқы ауласы арқылы қашып кетуге тырысқанда, Джерри атып өлтіріледі, ал Макс полиция қызметкерін атып өлтіреді. Макс олжамен қашып кетеді, оны өлтіру арқылы Виллимен есептерді реттейді және лос-Анджелестен қашып кетеді. Антилопалар аңғары арқылы көлікпен келе жатқанда, Дженни радиодан Макстың қылмысының ауқымы мен болған түрлі өлім туралы ақпараттарды естиді. Ол ашуланып, Максты машинаны тоқтатуға мәжбүрлейді, сонда ол құсып алады. Бірнеше минуттан кейін олар Палмдейлдің маңындағы бір автокөлік залы мен тамақханаға жетеді. Екеуі сол жерде ішіп-жеп, бірақ Макс олардың қашып кету перспективаларына қатысты екінші ойға келеді және Дженни Лос-Анджелеске автобуспен қайтуды білдіреді. Ол өзінің жақсылығы үшін Женниді тастап, қылмыскерлік өмірге жол береді. Дженни тамақхананың сыртында Макстан неге өзімен бірге бара алмайтынын сұрайды. Ол: "Мен ұсталып қалуды қалаймын" деп жауап береді де, машинамен кетеді. Фильм оның жасөспірім кезіндегі фотосуреттерін монтаждаумен аяқталады (Макстың тұтқын нөмірі, А 20284, Эдвард Бункердің шын өмірдегі тұтқын нөмірімен бірдей).

Даму

Сценарийді Альвин Сарджент, Эдвард Банкер және Джеффри Боам жазды, бұл Банкердің "No Beast So Fierce" романы негізінде құрылған.

Өндірістен кейінгі

Фильм Хоффман мен First Artists Production Company арасындағы шығармашылық бақылау үшін сот дауының нысаны болды. Хоффман фильмді монтаждауды аяқтамас бұрын, First Artists жобаны өз қолына алу шартын қолданды, себебі түсірілім жоспардан 23 күнге кешікті және шамамен 1 миллион доллардан асып кетті. Хоффманның сотқа берген арызында оның соңғы монтаж құқығы бұзылғаны және жобаны қайтарып алу шарты оның барлық шығармашылық бақылауын жоймайтыны айтылды. First Artists компаниясы Хоффманның "жамандаушы мәлімдемелері" фильмнің қабылдануына және кассалық табысына зиян келтірді деп шағымдады. Сот процесінің нәтижесі жарияланбады.

Сыни жауап

Винсент Канби (The New York Times) «Straight Time» фильмін «жақсы құрылған, жарқын сахналанған фильм» деп атады, ол «Максті түсіндіруге тырыспайды. Ол жай ғана осылай екенін айтады. Бізден олқылықтарды толтыруды талап етеді, және фильмнің бізге қажетті өлшемі осы». Чикаго трибунасынан Джин Сискел фильмге төрт жұлдыз берді және оны «тамаша триллер, бұрынғы сотталғанның керемет портреті» деп сипаттады, сондай-ақ: «Америка фильмдеріндегі көптеген қылмыскерлер зәулім, оқ атуға дайын психопаттар. «Straight Time» фильмінде қылмыскерлер – адамдар, және бұл одан да мазасыз». Хоффманға барлық алғыс тиесілі, ол көптеген әріптестерінің қызығушылығын тудыратын миллион долларлық картон рөлдерді ойнаудан жалғыз өзі бас тартады. Жыл соңында ол оны 1978 жылғы ең үздік фильм деп атады. Newsweek журналынан Дэвид Ансен: «Бұл таныс элементтерден – бұрынғы сотталған, банк тонаулары, қашып жүрген ғашықтар – тұрады, бірақ бұл бүгінгі Голливудтағы ерекше және өте жақсы фильм. Кішкентай көлемде, шыншыл реализммен, заңнан тыс өмір сүру туралы өткір түсінікпен фильм көрермендердің күтуіне көп жеңілдік жасай қоймайды, бірақ ол ұзаққа созылатын, қызықты әсер қалдырады». Лос-Анджелес Таймс газетінен Чарльз Шамплин оны «басынан аяғына дейін қызықты тамашалауға болады» деп атады, сондай-ақ: «Хоффманның Максі кейбір бұрынғы рөлдеріне қарағанда азырақ бейнеленген. Оның (түзу өмірге) күресінің сәл ұзағырақ соққанын қалаған едіңіз. Бірақ оның салқын, қатал көңіл көшіруі, сезімтал емес реализмі және ешқашан басталмаған өмірге деген фаталистік көзқарасы өз әсерін тигізеді». Variety журналынан Артур Д. Мерфи фильмді «өте ұнамайтын» деп бағалады, себебі Хоффман «персонаждағы негізінен дәмсіз және көбірек жағымсыз элементтерді жеңе алмайды. Олу Гросбардтың баяу режиссурасы да көмектеспейді». The Washington Post газетінен Гари Арнольд фильмде «нағыз, қызықты сәттер» бар екенін, бірақ «қалай болса да, [Хоффман] жауырылып, қатыгез көрінбейді. Оны қашудан гөрі жұбатуға ұмтыласыз. Макс рөліне Роберт Де Ниро немесе Харви Кейтель секілді актерлер таңдалғанда бірден қабылданатын айлакерлік пен агрессия Хоффман үшін теориялық тұрғыдан ғана көрінеді». Фильм Rotten Tomatoes сайтында 11 рецензияға негізделген 82% рейтингке ие. 2003 жылы The New York Times газеті фильмді «Ең жақсы 1000 фильм» тізіміне қосты.