Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психологияда ipsative сауалнамалар ('/ɪ//p//s//ə//t//ɪ//v/; латынша: ipse, 'өзіндік') – әрбір жауап берушінің шкала бойынша жиынтық балы тұрақты мәнге тең болады. Кейде "мәжбүрлі таңдау шкаласы" деп те аталады, бұл өлшем Ликерт типті шкалалардан өзгеше, онда жауап берушілер берілген мәлімдемемен қаншалықты келісетінін әдетте 1-ден 5-ке дейін бағалайды (сондай-ақ, нормативтік тестті қараңыз).
In psychology, ipsative questionnaires ('/ɪ//p//s//ə//t//ɪ//v/; from Latin: ipse, 'of the self') are those where the sum of scale scores from each respondent adds to a constant value. Sometimes called a forced choice scale, this measure contrasts Likert type scales in which respondents score—often from 1 to 5—how much they agree with a given statement (see also norm referenced test).
Психология саласында
Ликерт шкалаларындағы орташа есептерді жеке адамдар арасында салыстыруға болады, бірақ ипсативті өлшемдегі есептерді салыстыруға болмайды. Түсіндіру үшін, егер бір адам экстраверт және жауапкершілігі жоғары болса және Ликерт типіндегі шкала бойынша бағаланса, әрбір қасиет жеке бағаланады, яғни респонденттер «Мен кештерді ұнатамын» деген сұраққа өз қалауларына сәйкес келіседі немесе келіспейді. Егер осы қасиеттер ипсативті өлшеммен бағаланса, респонденттер екеуінің арасынан таңдау жасауға міндетті болады, яғни респондентке «Келесі сұрақтардың қайсысымен көбірек келісесіз? а) Мен кештерді ұнатамын. б) Мен жұмыс орнымды таза және тәртіпті ұстаймын» деген сұрақ қойылады. Ипсативті өлшемдер жеке адамның ішіндегі қасиеттерді бағалау үшін көбірек пайдалы, ал Ликерт типіндегі шкалалар адамдар арасындағы қасиеттерді бағалау үшін көбірек пайдалы. Сонымен қатар, ипсативті өлшемдер жалғандықты анықтауға көмектеседі. Дегенмен, ипсативті өлшемдер, әсіресе сынақтан хабарсыз және жоғары жауапкершілік және/немесе невротизм деңгейі бар адамдар арасында, жауап беруге кедері келтіру және/немесе жауап бермеуге итермелеу арқылы сынақтың дұрыстығын төмендетуі мүмкін. Мысалы, тест авторлары респонденттерді «а) Менің түсімде жануарлар қуалайды» және «б) Менің түсім жақсы» арасынан таңдауға міндеттейді, соның арқасында респонденттің «жалған өтірік айтуға» немесе «жақсы өтірік айтуға» бейімділігін анықтауға тырысады. Мұндай сұраққа тап болған бала, егер оның түсінде сирек немесе ешқашан жануарлар болмаса және оның ата-анасы оған өтірік айтуға қатаң ережелерді үйреткен болса, екі сипаттама да оған дұрыс емес екенін ескеріп, жауап беруден бас тартуы мүмкін. Тіпті бұрын берілген «Сізді ең жақсы/жақсы сипаттайтын жауапты таңдаңыз» деген нұсқау да осындай жағдайда жауап берушіге көмектеспеуі мүмкін, себебі ол бір немесе екінші жауапты таңдаудың оның белгілі бір дәрежеде дұрыс немесе «жақсы» сипаттау екенін білдіретінінен қорқады. Егер нұсқау «Сізді толықрақ немесе аздап дұрыс сипаттамайтын жауапты таңдаңыз» деп берілсе және жоғарыда сипатталған жауап беруші өзінің жауабын «Менің жақсы түсімнің жиілігіне қарамастан, мен оларды жануарлар мені қуалайтын түстерге қарағанда [жиірек/сирек] көремін» (немесе, теория бойынша, керісінше) деп түсіндіре алса, онда ол сұраққа жауап беруге дайын болады. Бірақ осылайша нұсқауды қоюдың өзінің де кемшілігі бар – сұрақ жауап берушінің бейімділігі туралы азырақ ақпарат береді, себебі жауап беруші енді бір жаққа немесе екінші жаққа «жалған айтуға» міндетті емес.
While mean scores from Likert type scales can be compared across individuals, scores from an ipsative measure cannot. To explain, if an individual was equally extroverted and conscientious and was assessed on a Likert type scale, each trait would be evaluated singularly, i. e. respondents would see the item "I enjoy parties" and agree or disagree with it to whatever degree reflected their preferences. If the same traits were evaluated on an ipsative measure, respondents would be forced to choose between the two, i. e. a respondent would see the item "Which of these do you agree with more strongly? a) I like parties. b) I keep my work space neat and tidy." Ipsative measures may be more useful for evaluating traits within an individual, whereas Likert type scales are more useful for evaluating traits across individuals. Additionally, ipsative measures may be useful in identifying faking. However, ipsative measures may, especially among testing naïve individuals exhibiting high levels of conscientiousness and/or neuroticism, decrease test validity by discouraging response and/or encouraging non response. For example, a test's authors may force respondents to choose between "a) Animals chase me in my dreams" and "b) My dreams are nice" in an effort to see whether a given respondent is more inclined toward "faking bad" or toward "faking good." When faced with such a question, a child frequently terrified by nightmares that rarely if ever involve animals, and especially one whose parents have taught him/her strict rules against lying, may simply refuse to answer the question given that for that respondent nearly all of the time both descriptions are inaccurate. Even a previously presented guideline "Choose the answer that [best/better] describes you" may be unhelpful in such a situation to responders who worry that endorsing one item or the other will still involve stating it to be accurate or "well" descriptive to some positive degree. Only if the guideline is presented as "Choose the answer that more accurately or less inaccurately describes you" and the above described responder is sophisticated enough to reason out his/her response in terms of "Despite the infrequency with which I have nice dreams, I have them [more frequently / less infrequently] than dreams in which animals chase me" (or, in theory, vice versa) will such a responder be willing to answer the question—and phrasing the guideline in this way bears its own cost of making the question reveal less about the respondent's propensities because the respondent is no longer forced to "fake" one way or another.
Білім беру саласында
Білім беру саласында ipsative бағалау – бағалауға жататын адамның өзінің бұрынғы нәтижелерімен салыстырыла отырып, қазіргі көрсеткіштерін бағалау тәжірибесі. Мұндай тәжірибе АҚШ-тағы K 12 сыныптарындағы оқушыларға қолданылатын тесттерде, мұғалімдердің еңбектеріне баға беруде жиі қолданылады. Ipsative бағалау критериалды бағалаудан және нормативтік бағалаудан өзгеше. Ipsative бағалау күнделікті өмірде, сондай-ақ дене шынықтыру сабақтарында және компьютерлік ойындарда кеңінен қолданылады. Оқушыларды бұрынғы нәтижелерін жақсартуға шақыру, олардың арасындағы бәсекелестікті азайтуға және сыртқы қысымды жоюға көмектеседі. Бұл, әсіресе, оқуда қиындық көретін балалар үшін тиімді және олардың оқуға деген ынтасын арттырады.
In education, ipsative assessment is the practice of assessing present performance against the prior performance of the person being assessed. One place where this might be implemented is in reference to tests used with K 12 students in the United States, where value added modeling of teacher performance is currently popular. Ipsative assessment can be contrasted with criterion referenced assessment and norm referenced assessment. Ipsative assessment is used in everyday life, and features heavily in physical education and also in computer games. Encouraging pupils to beat their previous scores can take peer pressure out of situations and eliminates the competitive element associated with norm based referencing. It can be particularly useful for children with learning disabilities and can improve motivation.