Кіріспе
Португалиядағы білім берудің жалпы шолуы
Португалияда білім беру 18 жасқа дейін тегін және міндетті, осы жасқа келгенде студенттер әдетте 12-ші сыныпты аяқтайды. Дегенмен, осы шарттардың біреуі орындалса жеткілікті. Білім беруді Мемлекет Білім министрлігі арқылы реттейді. Мемлекеттік білім беру жүйесімен қатар, барлық білім беру деңгейлерінде көптеген жеке мектептер бар. Португалияның алғашқы ортағасырлық университеттері, мысалы Коимбра университеті, 13-шы ғасырда құрылған, ал ұлттық жоғары білім беру жүйесі Еуропалық жоғары білім беру аймағына толыққанды интеграцияланған. Португалия халқының сауаттылық деңгейі 99,44% (99,48% ер адамдар, 99,38% әйелдер, 15-24 жас аралығы) құрайды. INE (Португалияның Ұлттық Статистика Институты) мәліметтері бойынша, барлық португалдық жұмыс істейтін халықтың 67%-ы, яғни 3,7 миллион адам негізгі білімді аяқтаған (81%-ы төменгі сатыдағы білімді, ал 12%-ы орта сатыдағы білімді меңгерген). Халықаралық студенттік бағалау бағдарламасы (PISA) 2018 бойынша, орташа португалдық 15 жастағы оқушының оқу сауаттылығы, математика және ғылым бойынша білімі ЭЫДҰ орташа деңгейінен жоғары бағаланған. Алайда, төмендеу тенденциясы байқалады.
Тарих
Португалиялық ұлттықтың қалыптасу кезеңінде христиан дін қызметкерлері білім беруде маңызды рөл атқарды. Португалия университеттері 1290 жылдан бері бар. Португалия империясы шеңберінде португалдар 1792 жылы Латын Америкасының ең көне инженерлік мектебін (Real Academia de Artilharia, Fortificação e Desenho), ал 1842 жылы Азияның ең көне медициналық колледжін (Гоа медициналық колледжі) ашты.
Балабақша
Төрт айдан бастап (әдеттегі декреттік демалыстан кейін) үш жасқа дейінгі балалар балабақшаға (Infantário немесе Creche) қатыра алады. Балабақшалардың көп бөлігі жекеменшік. Ал қалған балабақшаларды Португалияның әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі басқарады және мемлекет оларды ішінара қаржыландырады. Мұндай балабақшаларда ата-аналар табысына қарай төлем жасайды.
Балабақша
Бастауыш сыныпқа дейінгі білім беру үштен бес жасқа дейінгі кезеңде міндетті емес және мемлекеттік және жекеменшік балабақшаларда ұсынылады. Мемлекеттік балабақшалардағы білім беру тегін. Оқу орындары Jardins de Infância (балабақшалар) деп аталады. Көптеген халықаралық мектептер бастауыш сыныпқа дейінгі оқуға халықаралық көзқарас ұсынады және Халықаралық бакалавриат сияқты оқу жоспарын сақтайды.
Жоғары оқу орнына дейінгі білім
Базалық білім беру (Ensino Básico) тоғыз жылға созылады және үш кезеңге бөлінеді: төрт жылдық, екі жылдық және үш жылдық. Бұл кезеңдер тиісінше 1-ші цикл, 2-ші цикл және 3-ші цикл деп аталады. Оқушылар үшін үшінші кезеңнің соңында екі емтихан тапсыру міндетті: португал тілі және математика. Орта білім (Ensino Secundário) – мемлекеттік, жекеменшік немесе кооперативтік – 2012/2013 оқу жылынан бастап міндетті болып табылады және базалық білімнен кейінгі үш жылдық циклден тұрады. Орта білімге жолдама – базалық білім туралы сертификат. Бағдарламалардың үш түрі бар: жалпы білім беру бағдарламалары, кәсіби бағдарламалар және өнер бағдарламалары. Олар техникалық, технологиялық, кәсіби салаларда, сондай-ақ португал тілі мен мәдениетінде білім береді. Бағдарламалардың арасындағы өзара байланыс қамтамасыз етілген. Кәсіби, технологиялық немесе өнер бағдарламаларын оқыту және іске асыруды кәсіптік училищалар мен өнер саласындағы арнайы мектептер жүзеге асырады. Бағдарламалар Certificado de Habilitações do Ensino Secundário/Diploma de Ensino Secundário (Орта білім аттестаты/Диплом) арқылы расталады, ол ұлттық емтихан арқылы жоғары білімге қабылданудың алғы шарты болып табылады.
Негізгі білім беру
Португалияда негізгі білім беру тоғыз жылдық мектеп білімінен тұрады, ол төрт, екі және үш жылдық білім беру циклының үш кезеңіне бөлінген. 15 қыркүйекке дейін алты жасқа толған балалар сол күнтізбелік жылда бірінші сыныпқа қабылдануға тиіс. Сонымен қатар, 16 қыркүйек пен 31 желтоқсан аралығында алты жасқа толған балаларға, егер олардың ата-аналары немесе қамқоршылары жылдық тіркелу кезеңінде олардың тұрғылықты жеріне (немесе жұмыс орнына) жақын мектепке тіркеу туралы өтініш берсе, бірінші білім беру кезеңіне қабылдануына рұқсат етілуі мүмкін. Мемлекеттік мектептер тегін, ал жеке меншік мектептердегі оқу ақысы, аймақтағы мемлекеттік мектептер толып кеткен жағдайда, мемлекет тарапынан толық немесе ішінара өтеледі. Міндетті негізгі білім берудің бірінші циклы 1-4 сыныптарды, екінші циклы 5-6 сыныптарды, ал үшінші циклы 7-9 сыныптарды қамтиды. Оқу бағдарламасы 9-сыныпқа дейін тек жалпы білім беру пәндерін қамтиды, содан кейін кәсіби пәндер енгізіледі. Әр циклдің соңында студенттер португал тілі және математика пәндерінен ұлттық бағалау емтихандарын тапсырады. Мектептер оқулықтар мен оқу құралдарын бермейді (не сатпайды); мұқтаж отбасыларға қаржылық көмек көрсетіледі. Оқулықтар мектеп деңгейінде әр төрт жылда бір рет таңдалады. Бірінші циклдағы мемлекеттік мектептер муниципалитеттерге тиесілі, ал қалған мемлекеттік мектептер мемлекеттің меншігінде. Мемлекеттік мектептерде бірінші сынып оқушылары мен балабақша тәрбиеленушілеріне ертеңгі немесе түстен кейінгі тегін жеңіл тамақ беріледі, әдетте 200 мл сүттен тұрады.
Жоғары білім алуға қол жеткізу
11-сыныптың соңында оқушылар өздері таңдаған екі пәннен ұлттық емтихан тапсырады. 12-сыныптың соңында емтихандар португал тілінен және таңдалған мамандыққа қатысты негізгі пәннен өтеді. Жоғары білімге түсуге арналған ұлттық онлайн-жүйеде студенттер бағаларына сәйкес басымдықпен университеттерге қабылданады. Барлық пәндер бойынша алынған орташа балл (қазір дене шынықтыру пәні де ескеріледі) – университетке түсу бағасының бір бөлігін құрайды. Бағаның екінші бөлігі студенттің өтініш білдірген мамандығына қатысты университет сұраған арнайы емтихандардың нәтижесіне негізделген. Екі орташа баллдың қосындысы – университетке түсуге берілетін жалпы балл. Бұл балл нөлден 20-ға дейін болады, қанша жоғары болса, университетке түсу мүмкіндігі сонша артады.
Шолу
Португалиядағы жоғары білім екі негізгі жүйеге бөлінеді: университеттер және политехникалық институттар. Оқу автономды университеттерде, университет институттарында, политехникалық институттарда және жеке университеттерде немесе политехникалық мектептерде жүзеге асырылады. Бұл мекемелер мемлекеттік, конкордаттық немесе жеке болуы мүмкін. Университеттер жүйесінің негізі берік теориялық білім мен жоғары ғылыми-зерттеу бағытында болуы тиіс. Политехникалық жүйе біліктілікті практикалық тұрғыда дайындауға және кәсіби бағдар беруге бағытталған. Медицина, құқық, табиғат ғылымдары, экономика, психология немесе ветеринария сияқты кейбір мамандықтар бойынша дипломдар тек университеттерде беріледі. Ал медбикелік, мектепке дейінгі білім беру, бухгалтерлік есепші-техник немесе денсаулық сақтау техникасы бойынша білім тек политехникалық институттарда ұсынылады. Инженерлік, технологиялық, басқару, білім беру, ауыл шаруашылығы, спорт немесе гуманитарлық ғылымдар сияқты басқа мамандықтарды университеттер мен политехникалық институттарда да оқуға болады. Ең көне университет – 1290 жылы құрылған Коимбра университеті, ал студент саны бойынша ең ірісі – шамамен 28 000 студенті бар Порту университеті. Португалияның Католиктік университеті – ең көне мемлекеттік емес университет (конкордаттық мәртебе), ол Қасиетті Тақтың жарлығымен құрылған және 1971 жылдан бері Португалия мемлекеті тарапынан мойындалған. Қазіргі мемлекеттік политехникалық жүйе 1980-ші жылдарда құрылған, бірақ ол жоғары кәсіби білім берудің бұрынғы жүйелерінің дамуы болып табылады. Сондықтан, 1980-ші жылдарда ғана жүйеге енгенімен, көптеген политехникалық институттардың тарихы тереңдеп, кейбіреулері 19 ғасырға дейін жетеді (мысалы, Лиссабон Жоғары инженерлік институты, Порту Жоғары инженерлік институты және Коимбра Жоғары аграрлық мектебі). Жекеменшік жоғары оқу орындары Білім министрлігінен мойындама алған жағдайда ғана жұмыс істей алады. Оқуға қабылдау мемлекеттік жоғары оқу орындарындағы талаптармен бірдей реттеледі. Жоғары білім берудің екі жүйесі (университеттер және политехникалық институттар) байланысты, және бірінен екіншісіне ауысуға ерекше конкурс арқылы мүмкіндік бар. Мемлекеттік институттан жекеменшікке және керісінше ауысу да мүмкін. Мемлекеттік университеттерге қабылдану көбінесе мемлекеттік политехникалық институттар мен жекеменшік оқу орындарындағы ұқсас бағдарламаларға қарағанда талаптырақ және іріктеу кезеңдері күрделі. Көптеген университеттер мен мамандықтар политехникалық жүйедегі немесе кейбір танымал емес университеттердегі ұқсас бағдарламалардан гөрі беделдірек саналады. Дәстүрлі түрде португалиялық университеттер автономды факультеттерге бөлінген, олардың әрқайсысы факультет (faculdade) деп аталады. 20 ғасырдың басында университеттерге енбеген кейбір жоғары оқу орындары жоғары институт (instituto superior) деп аталды. Қазіргі политехникалық жүйе 1980 жылдардың басында құрылған кезде политехникалық институттардың бөлімдері үшін қабылданған стандартты атау – жоғары мектеп (escola superior) болды. Кейбір институттардың мәртебесінің өзгеруі және университеттерге немесе политехникалық институттарға бірігуі, бастапқы атауларын сақтап, қазіргі уақытта университеттер факультеттер, жоғары институттар немесе мектептерден тұруы мүмкін, ал политехникалық институттар жоғары мектептерден немесе жоғары институттардан тұруы мүмкін. 2000 жылдардың ортасынан бастап жаңа заңнама мен Болон процесіне сәйкес Португалияның кез келген политехникалық немесе университеттік мекемесі бірінші циклды (лиценциатура) және екінші циклды (магистратура) беруге құқылы. Бұрын мұндай мүмкіндік тек университеттерде болған. Көптеген университеттер магистратураны екінші цикл ретінде ұсынады, бірақ кейбір университеттер ұзақ мерзімді біртұтас цикл арқылы интеграцияланған магистратураны (бірлескен дипломдар) ұсынады. Кейбір политехникалық институттар екінші циклді оқуды серіктес университетпен бірлесіп ұсынады. Докторлық диссертацияны тек университеттер ғана қорғай алады. Әскери және полициямен байланысты арнайы жоғары оқу орындары да бар. Бұл мекемелердің беделі жоғары және жастардың арасында танымал, өйткені олардың курстары әскери/полициялық мансапқа жол ашады. Бұл мемлекеттік мекемелерге Әуе күштері академиясы, Әскери академия, Әскери-теңіз мектебі және Жоғары полиция және қауіпсіздік ғылымдары институты жатады. Университет жасына жеткен азаматтардың (20 жас) 35% - ы елдің жоғары оқу орындарында білім алады (АҚШ-та 50%, ЕЭДБ елдерінде 35%). Студенттердің көптеген шығындары мемлекеттік қаражат есебінен төленеді. Алайда, Португалияның мемлекеттік жоғары оқу орындарында оқу ақысының өсуі және жаңа типтегі студенттердің (көптеген жартылай штатты студенттер немесе кешкі сыныптарда оқитындар, мысалы, жұмыс істейтіндер, кәсіпкерлер, ата-аналар және зейнеткерлер) пайда болуына байланысты көптеген факультеттер курстарға қосымша студенттерді қабылдаудан айтарлықтай пайда табады, бұл колледж немесе университеттің жалпы оқу табысына оң әсер етеді және білім сапасын төмендетпейді (оқытушы-студент арақатынасы, компьютерге студент саны, сынып мөлшері және т.б.).
Маңыздылық дәрежесі
Португалия Болонья процесіне қосылғанда (2006-2007 жылдары іске асырылды), кейбір ескі дәрежелердің атауларын сақтау туралы саяси шешім қабылданды, бірақ жаңа мағыналарымен. Бұл әлі де шатасу тудыруы мүмкін, әсіресе инженерлік, медицина немесе құқық сияқты салаларда, онда тиісті мамандықтарға қол жеткізу Болонья процесіне дейінгі лицензиатура арқылы жасалды, бірақ дәл сол атаудағы Болонья процесінен кейінгі дипломмен қол жеткізуге болмайды. Бакалавр дәрежелері мен басқа да біліктіліктер маңыздылығы бойынша төменнен жоғарыға қарай реттелген:
1 Bacharelato (Bachelor's degree) Academic title: Bacharel (Bachelour), abbreviation: Bach The holders of a bacharelato in some fields could also have specific profissional titles like enfermeiro (nurse) or engenheiro técnico (engineering technologist). Pre Bologna: three year course in a polytechnic. Post Bologna: no longer used. Many of the old bacharelato programmes were converted in post Bologna licenciatura programs. 2 Licenciatura (Licenciate degree) Academic title: Licenciado (Licensee), abbreviation: Lic The holders of a licenciatura in some fields could also have specific professional titles like engenheiro (engineer) or arquiteto (architect). Popularly but incorrectly, holders of a licenciatura were generically treated as doutor (doctor), abbreviated: Dr
Pre Bologna: equivalent to an honours or master's degree with a four to six year course in a university, or a Bacharelato complemented with one or two extra years in a polytechnic (called licenciatura bietápica, meaning dual stage licentiate program) or university. Many of the pre Bologna licenciatura programs were converted in post Bologna mestrado programs. Students had to present their public dissertation defense in order to be awarded the degree. Post Bologna: three year course in a university or polytechnic. Many of the post Bologna licenciatura programmes resulted from the conversion of pre Bologna bacharelato programs. 3 Mestrado (Master's degree) Academic title: Mestre (Master). The Mestrado was not traditional in Portugal, only being introduced in the 1980s, as an intermediate degree between the licenciatura and the doutoramento. Pre Bologna: advanced degree in a specific scientific field, indicating capacity for conducting practical research. The name caused confusion, as the Mestrado was not so much equivalent to the international master's degree, instead being more comparable to an intermediate graduate qualification between the Master's and the Doctor's degrees. Courses lasted from two to four semesters, including lectures and the preparation and discussion of an original dissertation. It was only accessible to those who had obtained a grade average of 14/20 or higher in the Licenciatura course. Those with less than 14/20 may also be eligible for a Mestrado course after analysis of the curriculum by the university. Post Bologna: Licenciatura complemented with one or two extra years in a polytechnic or university; or, in some cases, a 5 to 6 year joint degree (Mestrado Integrado) in a university. Students have to present their public thesis defense in order to be awarded the degree. Many of the post Bologna Mestrado programs resulted from the conversion of pre Bologna Licenciatura programs. 4 Pós Graduação (Postgraduation) or Especialização (Specialization) Academic title: No specific academic title. The Pós Graduação and the Especialização are qualifications but not academic degrees, so their holders keep their previous degrees. Usually one year of specific study for holders of a Licenciatura or Mestrado. 5 Doutoramento (Doctorate) Academic title: Doutor (Doctor). The Doutorado is conferred by universities to those who have passed the Doctorate examinations and have defended a thesis, usually to pursue a teaching and researching career at university level. There is no fixed period to prepare for the Doctorate examinations. Candidates must hold a degree of Mestrado or Licenciatura (if their grade average is equal or higher than 16/20) (or a legally equivalent qualification) and have competences and merit that are recognized by the university. 6 Agregação (Aggregation) Academic title: Professor Doutor (Professor Doctor). The Agregação is a qualification but not an academic degree, so their holders keep the Doutor degree. This is the highest qualification reserved to holders of the Doutor degree. It requires the capacity to undertake high level research and special pedagogical competence in a specific field. It is awarded after passing specific examinations.
1. Bacharelato (бакалавр дәрежесі) – Академиялық атағы: Bacharel (бакалавр), аббревиатурасы: Bach. Кейбір салаларда бакалавр дәрежесінің иелері enfermeiro (медбике) немесе engenheiro técnico (инженер-технолог) сияқты арнайы кәсіби атақтарға ие болуы мүмкін. Болонья процесіне дейін: политехникалық училищенің үш жылдық курсы. Болонья процесінен кейін: қолданылмайды. Көптеген ескі бакалавриат бағдарламалары Болонья процесінен кейінгі лицензиатура бағдарламаларына айналдырылды.
1 Bacharelato (Bachelor's degree) Academic title: Bacharel (Bachelour), abbreviation: Bach The holders of a bacharelato in some fields could also have specific profissional titles like enfermeiro (nurse) or engenheiro técnico (engineering technologist). Pre Bologna: three year course in a polytechnic. Post Bologna: no longer used. Many of the old bacharelato programmes were converted in post Bologna licenciatura programs. 2 Licenciatura (Licenciate degree) Academic title: Licenciado (Licensee), abbreviation: Lic The holders of a licenciatura in some fields could also have specific professional titles like engenheiro (engineer) or arquiteto (architect). Popularly but incorrectly, holders of a licenciatura were generically treated as doutor (doctor), abbreviated: Dr
Pre Bologna: equivalent to an honours or master's degree with a four to six year course in a university, or a Bacharelato complemented with one or two extra years in a polytechnic (called licenciatura bietápica, meaning dual stage licentiate program) or university. Many of the pre Bologna licenciatura programs were converted in post Bologna mestrado programs. Students had to present their public dissertation defense in order to be awarded the degree. Post Bologna: three year course in a university or polytechnic. Many of the post Bologna licenciatura programmes resulted from the conversion of pre Bologna bacharelato programs. 3 Mestrado (Master's degree) Academic title: Mestre (Master). The Mestrado was not traditional in Portugal, only being introduced in the 1980s, as an intermediate degree between the licenciatura and the doutoramento. Pre Bologna: advanced degree in a specific scientific field, indicating capacity for conducting practical research. The name caused confusion, as the Mestrado was not so much equivalent to the international master's degree, instead being more comparable to an intermediate graduate qualification between the Master's and the Doctor's degrees. Courses lasted from two to four semesters, including lectures and the preparation and discussion of an original dissertation. It was only accessible to those who had obtained a grade average of 14/20 or higher in the Licenciatura course. Those with less than 14/20 may also be eligible for a Mestrado course after analysis of the curriculum by the university. Post Bologna: Licenciatura complemented with one or two extra years in a polytechnic or university; or, in some cases, a 5 to 6 year joint degree (Mestrado Integrado) in a university. Students have to present their public thesis defense in order to be awarded the degree. Many of the post Bologna Mestrado programs resulted from the conversion of pre Bologna Licenciatura programs. 4 Pós Graduação (Postgraduation) or Especialização (Specialization) Academic title: No specific academic title. The Pós Graduação and the Especialização are qualifications but not academic degrees, so their holders keep their previous degrees. Usually one year of specific study for holders of a Licenciatura or Mestrado. 5 Doutoramento (Doctorate) Academic title: Doutor (Doctor). The Doutorado is conferred by universities to those who have passed the Doctorate examinations and have defended a thesis, usually to pursue a teaching and researching career at university level. There is no fixed period to prepare for the Doctorate examinations. Candidates must hold a degree of Mestrado or Licenciatura (if their grade average is equal or higher than 16/20) (or a legally equivalent qualification) and have competences and merit that are recognized by the university. 6 Agregação (Aggregation) Academic title: Professor Doutor (Professor Doctor). The Agregação is a qualification but not an academic degree, so their holders keep the Doutor degree. This is the highest qualification reserved to holders of the Doutor degree. It requires the capacity to undertake high level research and special pedagogical competence in a specific field. It is awarded after passing specific examinations.
2. Licenciatura (лицензиат дәрежесі) – Академиялық атағы: Licenciado (лицензиат), аббревиатурасы: Lic. Лицензиат дәрежесінің иелері кейбір салаларда engenheiro (инженер) немесе arquiteto (архитектор) сияқты арнайы кәсіби атақтарға ие болуы мүмкін. Халық арасында, бірақ дұрыс емес, лицензиат иелері жалпы түрде doutor (доктор) деп аталатын, аббревиатурасы: Dr. Болонья процесіне дейін: университеттегі төрттен алты жылдық курсқа тең, немесе бакалавр дәрежесімен бірге политехникалық училищенің бір немесе екі жылдық қосымша курсы (licenciatura bietápica, яғни екі сатылы лицензиат бағдарламасы) немесе университет. Болонья процесіне дейінгі лицензиат бағдарламаларының көпшілігі Болонья процесінен кейінгі магистратура бағдарламаларына айналдырылды. Студенттер дипломды алу үшін қоғамдық диссертация қорғауы керек болды. Болонья процесінен кейін: университетте немесе политехникалық училищенің үш жылдық курсы. Болонья процесінен кейінгі лицензиат бағдарламаларының көпшілігі Болонья процесіне дейінгі бакалавриат бағдарламаларын қайта құру нәтижесінде пайда болды.
1 Bacharelato (Bachelor's degree) Academic title: Bacharel (Bachelour), abbreviation: Bach The holders of a bacharelato in some fields could also have specific profissional titles like enfermeiro (nurse) or engenheiro técnico (engineering technologist). Pre Bologna: three year course in a polytechnic. Post Bologna: no longer used. Many of the old bacharelato programmes were converted in post Bologna licenciatura programs. 2 Licenciatura (Licenciate degree) Academic title: Licenciado (Licensee), abbreviation: Lic The holders of a licenciatura in some fields could also have specific professional titles like engenheiro (engineer) or arquiteto (architect). Popularly but incorrectly, holders of a licenciatura were generically treated as doutor (doctor), abbreviated: Dr
Pre Bologna: equivalent to an honours or master's degree with a four to six year course in a university, or a Bacharelato complemented with one or two extra years in a polytechnic (called licenciatura bietápica, meaning dual stage licentiate program) or university. Many of the pre Bologna licenciatura programs were converted in post Bologna mestrado programs. Students had to present their public dissertation defense in order to be awarded the degree. Post Bologna: three year course in a university or polytechnic. Many of the post Bologna licenciatura programmes resulted from the conversion of pre Bologna bacharelato programs. 3 Mestrado (Master's degree) Academic title: Mestre (Master). The Mestrado was not traditional in Portugal, only being introduced in the 1980s, as an intermediate degree between the licenciatura and the doutoramento. Pre Bologna: advanced degree in a specific scientific field, indicating capacity for conducting practical research. The name caused confusion, as the Mestrado was not so much equivalent to the international master's degree, instead being more comparable to an intermediate graduate qualification between the Master's and the Doctor's degrees. Courses lasted from two to four semesters, including lectures and the preparation and discussion of an original dissertation. It was only accessible to those who had obtained a grade average of 14/20 or higher in the Licenciatura course. Those with less than 14/20 may also be eligible for a Mestrado course after analysis of the curriculum by the university. Post Bologna: Licenciatura complemented with one or two extra years in a polytechnic or university; or, in some cases, a 5 to 6 year joint degree (Mestrado Integrado) in a university. Students have to present their public thesis defense in order to be awarded the degree. Many of the post Bologna Mestrado programs resulted from the conversion of pre Bologna Licenciatura programs. 4 Pós Graduação (Postgraduation) or Especialização (Specialization) Academic title: No specific academic title. The Pós Graduação and the Especialização are qualifications but not academic degrees, so their holders keep their previous degrees. Usually one year of specific study for holders of a Licenciatura or Mestrado. 5 Doutoramento (Doctorate) Academic title: Doutor (Doctor). The Doutorado is conferred by universities to those who have passed the Doctorate examinations and have defended a thesis, usually to pursue a teaching and researching career at university level. There is no fixed period to prepare for the Doctorate examinations. Candidates must hold a degree of Mestrado or Licenciatura (if their grade average is equal or higher than 16/20) (or a legally equivalent qualification) and have competences and merit that are recognized by the university. 6 Agregação (Aggregation) Academic title: Professor Doutor (Professor Doctor). The Agregação is a qualification but not an academic degree, so their holders keep the Doutor degree. This is the highest qualification reserved to holders of the Doutor degree. It requires the capacity to undertake high level research and special pedagogical competence in a specific field. It is awarded after passing specific examinations.
3. Mestrado (магистратура дәрежесі) – Академиялық атағы: Mestre (магистр). Португалияда магистратура дәрежесі дәстүрлі емес, тек 1980-ші жылдары лицензиат және докторантура арасындағы аралық дәреже ретінде енгізілді. Болонья процесіне дейін: нақты ғылыми саладағы жоғары білім, тәжірибелік зерттеулер жүргізу қабілетін көрсетеді. Атауы шатасу тудыруы мүмкін, өйткені магистратура дәрежесі халықаралық магистратура дәрежесіне толыққанды тең емес, керісінше, магистратура және докторантура арасындағы аралық білім беру деңгейіне жақын еді. Курстар екі-төрт семестрге созылды, оның ішінде лекциялар, түпнұсқа диссертацияны дайындау және талқылау. Бұл бағдарламаға тек лицензиат курсында 14/20 немесе одан жоғары орташа балл алғандар ғана қатыса алатын. 14/20-дан төмен балл алған студенттер университет комиссиясының шешімімен магистратура курсына түсуге құқылы болуы мүмкін. Болонья процесінен кейін: лицензиат политехникалық училищенің немесе университеттің бір немесе екі жылдық қосымша курсымен толықтырылады; немесе кейбір жағдайларда университеттегі бес-алты жылдық біріктірілген диплом (Mestrado Integrado). Студенттер дипломды алу үшін диссертациясын қорғауы керек. Болонья процесінен кейінгі көптеген магистратура бағдарламалары Болонья процесіне дейінгі лицензиат бағдарламаларын қайта құру нәтижесінде пайда болды.
1 Bacharelato (Bachelor's degree) Academic title: Bacharel (Bachelour), abbreviation: Bach The holders of a bacharelato in some fields could also have specific profissional titles like enfermeiro (nurse) or engenheiro técnico (engineering technologist). Pre Bologna: three year course in a polytechnic. Post Bologna: no longer used. Many of the old bacharelato programmes were converted in post Bologna licenciatura programs. 2 Licenciatura (Licenciate degree) Academic title: Licenciado (Licensee), abbreviation: Lic The holders of a licenciatura in some fields could also have specific professional titles like engenheiro (engineer) or arquiteto (architect). Popularly but incorrectly, holders of a licenciatura were generically treated as doutor (doctor), abbreviated: Dr
Pre Bologna: equivalent to an honours or master's degree with a four to six year course in a university, or a Bacharelato complemented with one or two extra years in a polytechnic (called licenciatura bietápica, meaning dual stage licentiate program) or university. Many of the pre Bologna licenciatura programs were converted in post Bologna mestrado programs. Students had to present their public dissertation defense in order to be awarded the degree. Post Bologna: three year course in a university or polytechnic. Many of the post Bologna licenciatura programmes resulted from the conversion of pre Bologna bacharelato programs. 3 Mestrado (Master's degree) Academic title: Mestre (Master). The Mestrado was not traditional in Portugal, only being introduced in the 1980s, as an intermediate degree between the licenciatura and the doutoramento. Pre Bologna: advanced degree in a specific scientific field, indicating capacity for conducting practical research. The name caused confusion, as the Mestrado was not so much equivalent to the international master's degree, instead being more comparable to an intermediate graduate qualification between the Master's and the Doctor's degrees. Courses lasted from two to four semesters, including lectures and the preparation and discussion of an original dissertation. It was only accessible to those who had obtained a grade average of 14/20 or higher in the Licenciatura course. Those with less than 14/20 may also be eligible for a Mestrado course after analysis of the curriculum by the university. Post Bologna: Licenciatura complemented with one or two extra years in a polytechnic or university; or, in some cases, a 5 to 6 year joint degree (Mestrado Integrado) in a university. Students have to present their public thesis defense in order to be awarded the degree. Many of the post Bologna Mestrado programs resulted from the conversion of pre Bologna Licenciatura programs. 4 Pós Graduação (Postgraduation) or Especialização (Specialization) Academic title: No specific academic title. The Pós Graduação and the Especialização are qualifications but not academic degrees, so their holders keep their previous degrees. Usually one year of specific study for holders of a Licenciatura or Mestrado. 5 Doutoramento (Doctorate) Academic title: Doutor (Doctor). The Doutorado is conferred by universities to those who have passed the Doctorate examinations and have defended a thesis, usually to pursue a teaching and researching career at university level. There is no fixed period to prepare for the Doctorate examinations. Candidates must hold a degree of Mestrado or Licenciatura (if their grade average is equal or higher than 16/20) (or a legally equivalent qualification) and have competences and merit that are recognized by the university. 6 Agregação (Aggregation) Academic title: Professor Doutor (Professor Doctor). The Agregação is a qualification but not an academic degree, so their holders keep the Doutor degree. This is the highest qualification reserved to holders of the Doutor degree. It requires the capacity to undertake high level research and special pedagogical competence in a specific field. It is awarded after passing specific examinations.
4. Pós Graduação (докторантураға дейінгі білім беру) немесе Especialização (мамандық) – Академиялық атағы: Арнайы академиялық атағы жоқ. Pós Graduação және Especialização – бұл біліктілік, бірақ академиялық дәреже емес, сондықтан олардың иелері бұрынғы дәрежелерін сақтайды. Әдетте лицензиат немесе магистратура иелері үшін бір жылдық арнайы оқу.
1 Bacharelato (Bachelor's degree) Academic title: Bacharel (Bachelour), abbreviation: Bach The holders of a bacharelato in some fields could also have specific profissional titles like enfermeiro (nurse) or engenheiro técnico (engineering technologist). Pre Bologna: three year course in a polytechnic. Post Bologna: no longer used. Many of the old bacharelato programmes were converted in post Bologna licenciatura programs. 2 Licenciatura (Licenciate degree) Academic title: Licenciado (Licensee), abbreviation: Lic The holders of a licenciatura in some fields could also have specific professional titles like engenheiro (engineer) or arquiteto (architect). Popularly but incorrectly, holders of a licenciatura were generically treated as doutor (doctor), abbreviated: Dr
Pre Bologna: equivalent to an honours or master's degree with a four to six year course in a university, or a Bacharelato complemented with one or two extra years in a polytechnic (called licenciatura bietápica, meaning dual stage licentiate program) or university. Many of the pre Bologna licenciatura programs were converted in post Bologna mestrado programs. Students had to present their public dissertation defense in order to be awarded the degree. Post Bologna: three year course in a university or polytechnic. Many of the post Bologna licenciatura programmes resulted from the conversion of pre Bologna bacharelato programs. 3 Mestrado (Master's degree) Academic title: Mestre (Master). The Mestrado was not traditional in Portugal, only being introduced in the 1980s, as an intermediate degree between the licenciatura and the doutoramento. Pre Bologna: advanced degree in a specific scientific field, indicating capacity for conducting practical research. The name caused confusion, as the Mestrado was not so much equivalent to the international master's degree, instead being more comparable to an intermediate graduate qualification between the Master's and the Doctor's degrees. Courses lasted from two to four semesters, including lectures and the preparation and discussion of an original dissertation. It was only accessible to those who had obtained a grade average of 14/20 or higher in the Licenciatura course. Those with less than 14/20 may also be eligible for a Mestrado course after analysis of the curriculum by the university. Post Bologna: Licenciatura complemented with one or two extra years in a polytechnic or university; or, in some cases, a 5 to 6 year joint degree (Mestrado Integrado) in a university. Students have to present their public thesis defense in order to be awarded the degree. Many of the post Bologna Mestrado programs resulted from the conversion of pre Bologna Licenciatura programs. 4 Pós Graduação (Postgraduation) or Especialização (Specialization) Academic title: No specific academic title. The Pós Graduação and the Especialização are qualifications but not academic degrees, so their holders keep their previous degrees. Usually one year of specific study for holders of a Licenciatura or Mestrado. 5 Doutoramento (Doctorate) Academic title: Doutor (Doctor). The Doutorado is conferred by universities to those who have passed the Doctorate examinations and have defended a thesis, usually to pursue a teaching and researching career at university level. There is no fixed period to prepare for the Doctorate examinations. Candidates must hold a degree of Mestrado or Licenciatura (if their grade average is equal or higher than 16/20) (or a legally equivalent qualification) and have competences and merit that are recognized by the university. 6 Agregação (Aggregation) Academic title: Professor Doutor (Professor Doctor). The Agregação is a qualification but not an academic degree, so their holders keep the Doutor degree. This is the highest qualification reserved to holders of the Doutor degree. It requires the capacity to undertake high level research and special pedagogical competence in a specific field. It is awarded after passing specific examinations.
5. Doutoramento (докторантура) – Академиялық атағы: Doutor (доктор). Докторантура дәрежесі университеттер докторлық емтихандарды тапсырып, диссертацияны қорғағандарға беріледі, әдетте университет деңгейінде оқыту және зерттеу мансабын жалғастыру үшін. Докторлық емтиханға дайындық үшін белгіленген мерзім жоқ. Кандидаттар магистратура немесе лицензиат (егер олардың орташа бағасы 16/20-дан жоғары немесе тең болса) (немесе заңмен бекітілген эквивалентті біліктілік) дәрежесіне ие болуы және университет таныған құзыреттері мен еңбегі болуы керек.
1 Bacharelato (Bachelor's degree) Academic title: Bacharel (Bachelour), abbreviation: Bach The holders of a bacharelato in some fields could also have specific profissional titles like enfermeiro (nurse) or engenheiro técnico (engineering technologist). Pre Bologna: three year course in a polytechnic. Post Bologna: no longer used. Many of the old bacharelato programmes were converted in post Bologna licenciatura programs. 2 Licenciatura (Licenciate degree) Academic title: Licenciado (Licensee), abbreviation: Lic The holders of a licenciatura in some fields could also have specific professional titles like engenheiro (engineer) or arquiteto (architect). Popularly but incorrectly, holders of a licenciatura were generically treated as doutor (doctor), abbreviated: Dr
Pre Bologna: equivalent to an honours or master's degree with a four to six year course in a university, or a Bacharelato complemented with one or two extra years in a polytechnic (called licenciatura bietápica, meaning dual stage licentiate program) or university. Many of the pre Bologna licenciatura programs were converted in post Bologna mestrado programs. Students had to present their public dissertation defense in order to be awarded the degree. Post Bologna: three year course in a university or polytechnic. Many of the post Bologna licenciatura programmes resulted from the conversion of pre Bologna bacharelato programs. 3 Mestrado (Master's degree) Academic title: Mestre (Master). The Mestrado was not traditional in Portugal, only being introduced in the 1980s, as an intermediate degree between the licenciatura and the doutoramento. Pre Bologna: advanced degree in a specific scientific field, indicating capacity for conducting practical research. The name caused confusion, as the Mestrado was not so much equivalent to the international master's degree, instead being more comparable to an intermediate graduate qualification between the Master's and the Doctor's degrees. Courses lasted from two to four semesters, including lectures and the preparation and discussion of an original dissertation. It was only accessible to those who had obtained a grade average of 14/20 or higher in the Licenciatura course. Those with less than 14/20 may also be eligible for a Mestrado course after analysis of the curriculum by the university. Post Bologna: Licenciatura complemented with one or two extra years in a polytechnic or university; or, in some cases, a 5 to 6 year joint degree (Mestrado Integrado) in a university. Students have to present their public thesis defense in order to be awarded the degree. Many of the post Bologna Mestrado programs resulted from the conversion of pre Bologna Licenciatura programs. 4 Pós Graduação (Postgraduation) or Especialização (Specialization) Academic title: No specific academic title. The Pós Graduação and the Especialização are qualifications but not academic degrees, so their holders keep their previous degrees. Usually one year of specific study for holders of a Licenciatura or Mestrado. 5 Doutoramento (Doctorate) Academic title: Doutor (Doctor). The Doutorado is conferred by universities to those who have passed the Doctorate examinations and have defended a thesis, usually to pursue a teaching and researching career at university level. There is no fixed period to prepare for the Doctorate examinations. Candidates must hold a degree of Mestrado or Licenciatura (if their grade average is equal or higher than 16/20) (or a legally equivalent qualification) and have competences and merit that are recognized by the university. 6 Agregação (Aggregation) Academic title: Professor Doutor (Professor Doctor). The Agregação is a qualification but not an academic degree, so their holders keep the Doutor degree. This is the highest qualification reserved to holders of the Doutor degree. It requires the capacity to undertake high level research and special pedagogical competence in a specific field. It is awarded after passing specific examinations.
6. Agregação (агрегация) – Академиялық атағы: Professor Doutor (профессор-доктор). Агрегация – бұл біліктілік, бірақ академиялық дәреже емес, сондықтан олардың иелері Doutor дәрежесін сақтайды. Бұл доктор дәрежесінің иелеріне арналған ең жоғары біліктілік. Ол үшін жоғары деңгейдегі зерттеулер жүргізу қабілеті мен белгілі бір салада педагогикалық біліктілік қажет. Ол арнайы емтихандарды тапсырғаннан кейін беріледі.
1 Bacharelato (Bachelor's degree) Academic title: Bacharel (Bachelour), abbreviation: Bach The holders of a bacharelato in some fields could also have specific profissional titles like enfermeiro (nurse) or engenheiro técnico (engineering technologist). Pre Bologna: three year course in a polytechnic. Post Bologna: no longer used. Many of the old bacharelato programmes were converted in post Bologna licenciatura programs. 2 Licenciatura (Licenciate degree) Academic title: Licenciado (Licensee), abbreviation: Lic The holders of a licenciatura in some fields could also have specific professional titles like engenheiro (engineer) or arquiteto (architect). Popularly but incorrectly, holders of a licenciatura were generically treated as doutor (doctor), abbreviated: Dr
Pre Bologna: equivalent to an honours or master's degree with a four to six year course in a university, or a Bacharelato complemented with one or two extra years in a polytechnic (called licenciatura bietápica, meaning dual stage licentiate program) or university. Many of the pre Bologna licenciatura programs were converted in post Bologna mestrado programs. Students had to present their public dissertation defense in order to be awarded the degree. Post Bologna: three year course in a university or polytechnic. Many of the post Bologna licenciatura programmes resulted from the conversion of pre Bologna bacharelato programs. 3 Mestrado (Master's degree) Academic title: Mestre (Master). The Mestrado was not traditional in Portugal, only being introduced in the 1980s, as an intermediate degree between the licenciatura and the doutoramento. Pre Bologna: advanced degree in a specific scientific field, indicating capacity for conducting practical research. The name caused confusion, as the Mestrado was not so much equivalent to the international master's degree, instead being more comparable to an intermediate graduate qualification between the Master's and the Doctor's degrees. Courses lasted from two to four semesters, including lectures and the preparation and discussion of an original dissertation. It was only accessible to those who had obtained a grade average of 14/20 or higher in the Licenciatura course. Those with less than 14/20 may also be eligible for a Mestrado course after analysis of the curriculum by the university. Post Bologna: Licenciatura complemented with one or two extra years in a polytechnic or university; or, in some cases, a 5 to 6 year joint degree (Mestrado Integrado) in a university. Students have to present their public thesis defense in order to be awarded the degree. Many of the post Bologna Mestrado programs resulted from the conversion of pre Bologna Licenciatura programs. 4 Pós Graduação (Postgraduation) or Especialização (Specialization) Academic title: No specific academic title. The Pós Graduação and the Especialização are qualifications but not academic degrees, so their holders keep their previous degrees. Usually one year of specific study for holders of a Licenciatura or Mestrado. 5 Doutoramento (Doctorate) Academic title: Doutor (Doctor). The Doutorado is conferred by universities to those who have passed the Doctorate examinations and have defended a thesis, usually to pursue a teaching and researching career at university level. There is no fixed period to prepare for the Doctorate examinations. Candidates must hold a degree of Mestrado or Licenciatura (if their grade average is equal or higher than 16/20) (or a legally equivalent qualification) and have competences and merit that are recognized by the university. 6 Agregação (Aggregation) Academic title: Professor Doutor (Professor Doctor). The Agregação is a qualification but not an academic degree, so their holders keep the Doutor degree. This is the highest qualification reserved to holders of the Doutor degree. It requires the capacity to undertake high level research and special pedagogical competence in a specific field. It is awarded after passing specific examinations.
Қабылдау
Мемлекеттік жоғары білім беру деңгейіндегі оқуға қабылдану үшін орта мектеп аттестаты, он екі жылдық білімнен кейін берілетін Diploma de Ensino Secundário және қажетті ENES емтихандары талап етіледі. 23 және одан асып түскен жастағы кез келген адамға арнайы емтихан тапсыру мүмкіндігі бар. Жекеменшік оқу орындарына қабылдау әрбір оқу орнының еркінде. Әрбір жоғары оқу орнында спортшылар, халықаралық студенттер, Лузосфера елдерінен келген шетелдік студенттер, басқа оқу орындарынан келген түлектер, басқа оқу орындарынан келген студенттер (академиялық көшу), бұрынғы студенттерді қайта қабылдау және курс алмастыру сияқты қосымша арнайы қабылдау процедуралары бар, олар әрбір оқу орнының немесе факультеттің белгілеген нақты стандарттары мен ережелеріне сәйкес жүзеге асырылады.
Орта мектеп бітіруші
Студенттер қабылдау емтихандарына дайындалу үшін оқуға түсетін пәндерді оқыған болуы керек, бірақ орта мектепте кез келген нақты салада мамандануы міндетті емес. Студенттер мемлекеттік білім беру ұйымдары үшін Concurso nacional, ал жеке білім беру ұйымдары үшін Concurso local қабылдау емтихандарының біріне немесе бірнешесіне қатысады. Қабылдау емтихандарын тапсырумен қатар, студенттер таңдаған курстың талаптарын да орындауы тиіс. Оқу орындарының саны шектеулі, әр жыл сайын оқу орны бос орындар санын белгілейді. Бұл numerus clausus деп аталады. Мемлекеттік білім беру ұйымдарында емтихан нәтижелері орта мектептегі орташа баллмен бірге қорытынды бағалауға есептеледі. Содан кейін студенттер басымдық ретімен таңдаған алты білім беру ұйымын/курсын таңдайды. Көрсетілген оқу орнына/курсқа түсу үшін қажетті балл жинағандар қабылданады. Яғни, студенттер бірінші немесе екінші таңдауы бойынша қабылдануы мүмкін емес, бірақ үшінші немесе тіпті алтыншы таңдауы бойынша қабылдануы мүмкін. Кейбір жағдайларда политехникалық училищаларға немесе медбикелік және денсаулық сақтау технологиялары колледждеріне түсушілердің бұрынғы кәсіби білімі болуы керек, сондай-ақ тиісті білім беру ұйымының аймағынан келген үміткерлерге басымдық беріледі. 2005-2006 оқу жылынан бастап мемлекеттік жоғары білім берудің барлық салаларындағы барлық үміткерлер үшін ұлттық қабылдау емтихандарында ең төменгі балл 95 (200-ден) болып белгіленді. Іс жүзінде, бұрынғыдан өзгеше, бұл жаңа ереже кейбір мемлекеттік білім беру ұйымдарының талаптары төменгі курстарына теріс баллмен қабылданған көптеген үміткерлерді шеттетуге әкеп соқты, нәтижесінде көптеген курстарда жыл сайын студенттерге арналған бос орындар пайда болды.
Ерекше емтихандар
Тіпті толық орта білімсіз, 23 жастан асқан кез келген адам мемлекеттік жоғары оқу орнына Exame Extraordinário de Avaliação de Capacidade para Acesso ao Ensino Superior (жоғары білімге түсу қабілетін бағалау үшін ерекше емтихан), сондай-ақ Ad Hoc емтиханы арқылы өтініш бере алады. Процесс жалпы португал тілінен емтихан, мотивацияны және өмірбаянды бағалауға арналған әңгімелесу, сондай-ақ әрбір оқу орны мен мамандыққа қатысты міндетті түрде жазба және ауызша форматтағы қосымша емтихандардан тұрады. Қабылданған үміткерлер жеке numerus clausus арқылы өтеді немесе оқу орнының кеңесі шешімі бойынша тікелей қабылданады. Concurso Nacional арқылы Exames Nacionais do Ensino Secundário (ENES) емтихандары арқылы 23 жастан асқан үміткерлерге арналған ерекше емтихан процесі, мемлекеттік университеттерге қарағанда мемлекеттік политехникалық оқу орындарында талаптарға сай келіп, таңдау процесі күштірек болады. Гуманитарлық ғылымдар және математикалық дайындыққа аса қатысы жоқ басқа да салалар, классикалық университеттердегі инженерия, экономика немесе медицинаға қарағанда жоғары қабылдау көрсеткіштеріне ие. Осы ерекше процедура арқылы қабылданған студенттердің көп бөлігі политехникалық институттарға, жекеменшік оқу орындарына немесе гуманитарлық бағдарламаларға түседі.
Дәстүрлі емес зерттеулер
Қазіргі уақытта қашықтықтан жоғары білім беруді Universidade Aberta (Ашық университеті) жүзеге асырады.
Жеке және мемлекеттік
Португалияда жекеменшік негізгі және орта мектептер, сондай-ақ жеке жоғары оқу орындары бар, кейде олар элиталық мекемелер (мысалы, Лиссабон мен Портудағы Португалия католик университеті немесе кейбір жеке бастауыш, негізгі және орта мектептер, көбінесе ірі қалаларда орналасқан), олардың арасында көптеген діни немесе мамандық мекемелері бар. Елдегі ең жоғары бағаланған орта мектептердің көпшілігі жекеменшік мектептер, сондай-ақ ең төмен бағаланғандары да. Бұл орта мектептердің рейтингі Португалияда жыл сайын жарияланады және жоғары білімге қабылдау үшін қолданылатын Ұлттық емтихандардағы студенттердің орташа бағаларына негізделген. Лиссабон, Порту және Коимбра мектептері ең жақсы рейтингтегі мемлекеттік және жекеменшік орта мектептердің арасында. Жағалау аймақтарындағы мектептер ішкі және сирек қоныстанған аймақтардағы мектептерге қарағанда жақсырақ бағаланады. Жеке мектептерде курстар бойынша мектептік бағалар мен Ұлттық емтихандардағы бағалар арасындағы ең үлкен айырмашылық байқалады, онда мектеп Ұлттық емтихандарда нашар нәтиже көрсеткен студенттерге жоғары баға береді. Португалиялық жұмыс берушілер мен отбасылар жеке білім беру мекемелерінің болуы, оларға қолжетімділік негізінен төлем қабілетіне байланысты, мемлекеттік жүйедей әділ емес және меритократия тұжырымын күңкілдетуі мүмкін, кіру талаптарын жеңілдетуге және оқыту стандарттарын төмендетуге әкелуі мүмкін деп санайды. Кейбір жеке мекемелер студенттерге төлесе, оқуға түсуді және жоғары баға алуды жеңілдетеді. Басқалары жеке жүйе Португалия халқының маңызды бөлігіне осы мектептерге бару мүмкіндігін жоққа шығарады, бұл да әділетсіз. Бұрынғы португалдық колониялардан келген студенттерге орын беру үшін мемлекеттік білім беру мекемелеріне белгіленген квоталар, олар осы мекемелерге автоматты түрде қабылданады, бұл әділетсіздік тұрғысынан үлкен мәселе тудырады, өйткені бұл студенттердің кейбіреулері өте төмен бағамен қабылдануы мүмкін, бұл португалдық студенттердің бір бөлігін мемлекеттік мекемелерде және олар қалаған бірінші таңдау курстарында оқудан шеттетеді. Екінші жағынан, кейбір адамдар жеке мекемелерге баруды жөн көреді, өйткені олар өздерінің тұрғын ауданындағы мемлекеттік білім беру инфрақұрылымына сенбейді. Бұл сыныптардың тығыздығы, жаман бедел, қылмыстың деңгейі, жалпы алғанда, проблемалық деп саналатын этникалық азшылықтардың болуы, сапалы оқытушылардың жетіспеуі немесе осы мекемедегі нашар инфрақұрылыммен байланысты болуы мүмкін. АҚШ-тың көптеген жеке университеттері мен колледждері сияқты үлкен қаржылық қолдаусыз және бұл салада бай дәстүрдің болмауымен Португалияның жеке жоғары оқу орындарында, бірнеше ерекшеліктерден басқа, Португалияның ірі мемлекеттік университеттерінің ең жоғары оқыту және зерттеу стандарттарына жету үшін жеткілікті қаржылық қолдау немесе академиялық бедел жоқ. Сонымен қатар, жеке сектордың ең ірі кәсіпорындары мен жеке университеттер арасындағы ынтымақтастықтың жоқтығы да шектеуші фактор болып табылады және мемлекеттік және жеке жоғары оқу орындары арасындағы салыстырмалы кемшілікті көрсетеді. Дәстүрлі түрде мемлекеттік жүйедегі мекемелер жоғары сапалы және жауапкершілігі жоғары деп есептеледі, бірақ жеке мекемелер 1974 жылғы 25 сәуір революциясынан кейін жылдам дамыды, ал кейбіреулері бүгінде жақсы беделге ие. Жоғары сапалы және жақсы деңгейдегі мемлекеттік және жеке мекемелер бар. Алайда, португал студенттерінің көп бөлігі мемлекеттік мектептерге, университеттерге және колледждерге барады, өйткені олар жекеменшік мектептерге қарағанда әлдеқайда арзан, мемлекеттік жүйе әлдеқайда ескі және бүкіл аумақты жақсы қамтиды. Сондай-ақ, кейбір студенттер элиталық жеке мекемеде оқуға ниетті және мүмкіндігі бар, тіпті егер олар ең үлкен немесе ең танымал мемлекеттік мекемелердің біріне қабылдануға құқылы болса да. Жеке жоғары оқу орындарына қатысты бірқатар дау-дамақтар мен істер (Universidade Moderna (1998), Universidade Independente (2007) және Universidade Internacional (2009) және т.б.) және көптеген мекемелердің оқыту стилінің қатаң талаптарға сай емес екендігі туралы жалпы пікір олардың нашар беделіне әкелді, нәтижесінде 2007 жылы жеке жоғары оқу орындарына мемлекеттік тексеру жүргізілді.
Мектептегі зорлық-зомбылық
Португалиядағы мектеп зорлық-зомбылығы мемлекеттік мектептерге немесе ірі қалалық орталықтарға ғана тән емес. Португалияның мемлекеттік және жеке меншік мектептерінде мектеп зорлық-зомбылығының өсуі байқалды. Дегенмен, жеке мектеп оқушыларының отбасыларының жалпы әл-ауқаты мен білім деңгейінің жоғарылығы және күшейтілген жеке қауіпсіздік шараларының қабылдануы нәтижесінде, жеке мектептерде зорлық-зомбылық деңгейі көбінесе төмен болып табылады. Португалия мектептеріндегі зорлық-зомбылық мәселесі 1990 жылдары алғаш рет білім беру саласында көтерілді, бұл негізінен ата-аналар бірлестіктері мен мұғалімдердің талаптарының арқасында болды. Мұның себептері әртүрлі, кедейліктен бастап психологиялық мәселелерге дейін. Ұрлық, соққы салу, жүйелі немесе кездейсоқ физикалық агрессия, қорқыту, мектеп мүлкін немесе мұғалімдердің мүлігін зақымдау – көптеген мектептерде кең таралған құбылыс. Алайда, Португалия мектептерінде зорлық-зомбылық бұл алғашқы рет пайда болған жағдай емес. 1974 жылғы 25 сәуір төңкерісінен кейін зорлық-зомбылық жағдайлары ең жоғары шарына жетті. Бұл саяси және әлеуметтік тұрғыдан қалыптасқан зорлық-зомбылық болатын, ол бүгінгі күні байқалатын зорлық-зомбылықтан мүлдем өзгеше. 2006 жылдың мамыр айында RTP 1 телеарнасында журналист Мафальда Гамейроның «Quando a violência vai à escola» («Зорлық-зомбылық мектепке келгенде») атты телебағдарламасы көрсетілді. Бағдарламада сыныптарда жасырын камералар орнатылып, 10-13 жас аралығындағы оқушылардың белгісіз мектептегі зорлық-зомбылық әрекеттері мен осының салдарынан туған хаос және қорқыныш көрсетілді. Телебағдарламаға түсірілген бейнематериалда оқушылар мен мұғалімдердің жеке өмірі қорғалды. 2004 және 2005 жылдары Португалияның Білім министрлігі Португалия мектептерінде 1200-ден астам агрессия жағдайы тіркелгенін хабарлады.
Мектеп қауіпсіздігі
"Escola Segura" 11 мың мектепке қауіпсіздік бағдарламасын ұсынады, күніне 600 полицей, 300 көлік және 160 мотоцикл жұмылдырылады.
Португалиядағы шетелдік халықаралық мектептер
Португалияда, әсіресе Лиссабон және Порто аймақтарында, сондай-ақ Алгарве аймағында бірнеше шетелдік халықаралық мектептер бар. Бұл аймақтарда жоғары табысты елдерден келген көптеген шетелдік отбасылар қоныстанған. Жалпы алғанда, олардың жақсы беделі бар. Aljezur International School – ағылшын тілінде білім беретін, прогрессивті халықаралық орта мектеп, емтихан нәтижелері өте жақсы. VVIS International School Algarve соңғы төрт жыл бойы алғашқы рет тапсырған IGCSE емтихандарында 100% академиялық сәттілікке қол жеткізгенін хабарлады. Карлуччи Америка халықаралық мектебі Лиссабон (CAISL), VVIS халықаралық мектебі Алгарве, Сент-Джулиан мектебі, Оейрас халықаралық мектебі, Сент-Доминик халықаралық мектебі, Prime School үш тілді халықаралық мектебі және Виламура халықаралық мектебі сияқты басқа да жеке меншік мектептер әлемдік деңгейде танымал. Бұл тізімге 2017 жылдың қыркүйегінде ашылған және жеке оқыту әдісін ұсынатын Greenes Tutorial College соңғы болып қосылды. Greenes Tutorial College бүкіл әлемнен студенттерді қабылдап, А деңгейлі пәндердің кең спектрін және Greenes Geoscience дипломын оқуға мүмкіндік береді.
Португалияның Мадейра аралында орналасқан португал халықаралық мектебі
Мадейра аралында Португалияда бір халықаралық мектеп бар. Escola da APEL – 40 жыл бұрын Фуншалда құрылған, өте жақсы беделге ие, коммерциялық емес жеке католик мектебі. Ол Халықаралық бакалавриат дипломы және португалдық стандартты оқу бағдарламасын ұсынады.
Сын
Білім беру Португалияда бірқатар тұрақсыз саясат пен бірнеше ұзақ кезеңдерде, әсіресе 1974 жылғы гвоздика төңкерісінен бастап 2007 жылғы Болонья процесіне дейінгі аралықта болған өзгерістерге байланысты дау тудырды. Сондай-ақ, мектепті тастаудың жоғары көрсеткіштері (көбінесе орта және жоғары білім беру жүйелерінде) және көп буындық функционалдық сауатсыздық (Португалияда ересектер арасында функционалдық сауатсыздық 48% құрайды; АҚШ-та барлығы 30 миллион (14% ересектер) функционалдық сауатсыз) және сауатсыздық деңгейі (7,5% = ~ 800,000 сауатсыз) Еуропаның, Солтүстік Американың және Шығыс Азияның басқа дамыған елдерімен салыстырғанда өте орташа статистикалық көрсеткіштер болып табылады. Көптеген жеке университеттер мен басқа да жоғары оқу орындарының студенттерге сапалы және талапкерлік білім берудегі сәтсіздігі, олардың экономикалық белсенді халыққа тараған мыңдаған адамға дипломдар беруі де бірнеше жыл бойы үлкен мәселе болды. Кейбір жоғары оқу орындары, әсіресе жеке және политехникалық секторларда, нағыз диплом фабрикасы ретінде қарастырылды. 1970-1980 жылдары құрылғаннан кейін политехникалық мекемелер жоғары білім берудің кәсіптік мектептері ретіндегі нақты рөлін толыққанды іске асырмады, олар техникалық немесе негізгі салаларда практикалық дипломдар беру үшін құрылған еді. Өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, сауда және басқа да қызметтерге қажетті университеттен басқа орта кәсіби мамандар мен білікті жұмысшылар дайындалуы тиіс болды. Жаңа мемлекеттік университеттер құрылғанда немесе кеңейтілгенде политехникалық оқу орындары португалдық жоғары білім беру жүйесіндегі өздерінің төменгі мәртебесіне наразылық білдіріп, политехникалық оқу орындарының басшылары арасында университеттерге айналуға деген ниет пайда болды. Бұл эмансипацияға және политехникалық статустан университет статусына эволюцияға ұмтылыс, біліктілігі жоғары оқытушылар құрамымен, оқыту немесе зерттеу үшін жақсы жағдайлармен, немесе барлық мемлекеттік университеттер қолданатын талаптарға ұқсас, таңдамалы қабылдау критерийлерімен сүйенбеді. Критерийлердің түсініксіздігі және политехникалық жоғары білім беру мен қабылдаудың жалпы төменгі стандарттары университет ректорлары сияқты білім беру саласының өкілдері тарапынан қатты сынға ілікті, мысалы, политехникалық инженерлік мамандықтарына түсушілер үшін математикадан емтиханның болмауы және әкімшілік және басқару курстарының кең таралуы, олардың көпшілігі математика, статистика және экономика салаларында тиісті оқу бағдарламасынсыз болды. Зерттеулер мен есептерге сәйкес, 1990-2000 жылдары жеке жоғары білім берудің және мемлекеттік басқарудағы политехникалық мекемелердің төмен білім беру стандарттары мен екіұшты академиялық адалдығы жаңа жоғары білікті түлектер мен зерттеулер тұрғысынан сапалы өнімдерсіз ресурстарды қажетсіз және экономикалық тиімсіз бөлуге себеп болды. 2008 жылдың наурыз айында Португалияның көптеген қалаларында үлкен наразылық акциясы өтті, Лиссабон қаласында (8 наурыз) бүкіл елден 85 мыңнан астам бастауыш және орта мектеп мұғалімдері жиналып, Португалияның білім министрі Мария де Лурдес Родригесті (Хосэ Сократес басқарған XVII Конституциялық үкімет) және оның жаңа саясатын, соның ішінде мұғалімдерді бағалаудың жаңа жүйесін сынға алды. Сонымен қатар, XVII Конституциялық үкімет (Премьер-министр Жозе Сократес басқарған үкімет) мектепке қайта оралмай, 4-ші, 6-шы, 9-шы немесе 12-ші сыныпқа балама білім алуды қалаған төмен деңгейдегі ересектерге біліктілікті сертификаттау және баламалау саясатын жасады (мысалы, осы процесс арқылы, "Жаңа мүмкіндіктер" деп аталатын процесс арқылы, 9-шы сыныпты бітірген ересектер (18 жастан асқан) 12-ші сыныпқа балама алуы мүмкін, бұл 3 айлық күндізгі немесе аптасына бір күн 8 айлық бағдарламаны қамтиды; 9-шы сыныптан төмен білімі барлар 9-шы сынып сертификатын алу үшін ұқсас бағдарламадан өтеді және содан кейін 12-ші сынып бағдарламасына түсуге құқылы). Оқу бағдарламаларында классикалық жоғары мектеп пәндері немесе дәстүрлі емтихан процесі қарастырылмаған. Бұл дипломдар негізінен өмірлік тәжірибеге сүйене отырып беріледі. Кейбір сыншылар бұл саясатты білім берудегі нашар ұлттық статистикалық көрсеткіштерді жақсартуға бағытталған әрекет деп айыптады, бұл Еуропалық Одақ аясында Португалияның жұмыс күшінің біліктілігінің сапасына елеулі әсер етпеді.