Христиандық көзқарасы мен құлдық: Тарих, дін және библиялық тұжырымдар

Кіріспе

Құлдыққа қатысты христиандық көзқарастар аймақтық, тарихи және рухани тұрғыдан әртүрлі. Құлдықтың түрлі формалары христиандық тарихының көп бөлігінде, яғни он сегіз ғасырдан астам уақыт бойы әлеуметтік ортаның бір бөлігі болды. Әулие Августин құлдықты Құдайдың қалауына қайшы және күнәнің салдары деп сипаттады. XVIII ғасырда құлдықты жою қозғалысы әлемдегі христиандар арасында қалыптаса бастады. XVIII және XIX ғасырларда құлдықты жою мәселесі бойынша пікірсайыстарда, құлдықты қолдаушылар да, оны жоюға жақтастар да өз пікірлерін дәлелдеу үшін Киелі кітаптан аяттарды пайдаланды. Қазіргі заманда түрлі христиандық ұйымдар құлдықтың рұхсат етілуін жоққа шығарады.

Киелі кітап сілтемелері

Киелі кітап құлдарды білдіру үшін еврейше "эвед" (עבד) және грекше "дулос" (δοῦλος) сөздерін қолданады. "Эвед" ағылшын тіліндегі "құл" сөзінен гөрі әлдеқайда кең мағынаға ие, және көп жағдайда "қызметші" немесе "жалдамалы жұмысшы" деп аудару дұрыс. "Дулос" сөзі нақтырақ, бірақ одан да кең мағыналарда қолданылады: еврей пайғамбарлары туралы (Аян 10:7), христиан басшыларының өзіне басшылық ететін адамдарға қатысты көзқарасы (Маттай 20:27), христиандардың Құдайға (1 Петір 2:16) және Исаның өзі туралы (Филиппіліктерге 2:7).

Ескі Келісім

Ежелгі дәуірде құлдық тек қана Израильде ғана емес, Мысыр, Вавилон, Грекия және Рим сияқты басқа да ежелгі қоғамдарда да болған. Құлдық ежелгі сауда, салық және ғибадатхана дінінің ажырамас бөлігі болды. Жаратылыс кітабында Нұх Ханаанды (Хамның ұлы) мәңгілік құлдыққа кеседі: «Қанаан қарғыс атсын! Ол ағайындарының ең төмен құлы болады» (Жаратылыс 9:25). Т. Дэвид Карп бұл оқиғаның расалық құлдықты ақтауға қолданылғанын айтады, себебі «христиандар, тіпті кейбір мұсылмандар Хамның ұрпақтарын қара африкалықтар деп санаған». Энтони Пэгден «Жаратылыс кітабының осы түсіндірмесі ортағасырлық иконографиялық дәстүрге оңай сіңіп кетті, онда шайтан әрқашан қара түспен бейнеленген. Кейіннен жалған ғылыми теориялар африкалық бас сүйектерінің пішіні, тістерінің құрылысы және дене тұрпатына негізделіп, заң, теология, шежіре немесе табиғаттану сияқты қазіргі заманғы ең сенімді түсініктемелерге сүйене отырып, адамзаттың бір бөлігінің екіншісіне мәңгілік қарыздар болып өмір сүруінің себебін табуға тырысты». Қанаандықтар Африкаға емес, Қанаанға қоныстанды. Нұхтың қарғысы тек Қанаанға қатысты, ал Киелі кітап түсіндірушісі Глисон Л. Арчердің айтуынша, бұл қарғыс Ешуаның б.з.д. 1400 жылы Қанаанды басып алуымен орындалды. Еврей заңнамасы туыстық құқықтарды сақтады (Шығу 21:3, 9, Леуіліктер 25:41, 47–49, 54, еврейлік келісімшарт бойынша жұмыс істеушілер үшін), неке құқықтарын (Шығу 21:4, 10–11, некеге тұрған еврей қызы үшін), жеке заңдық құқықтарды физикалық қорғаныс және мінез-құлқының бұзылуынан қорғау (Шығу 21:8, некеге тұрған еврей қызы үшін, Шығу 21:20–21, 26–27, еврейлік немесе шетелдік жұмыс істеушілер үшін және Леуіліктер 25:39–41, еврейлік келісімшарт бойынша жұмыс істеушілер үшін), қозғалыс еркіндігі және бостандыққа қол жеткізуді қамтамасыз етті. Еврейлер құлды бір-екі күннің ішінде өлтіріп, соққыға жығып, көзін не тісін сындырса, немесе құлды демалыс күні жұмыс істеуге мәжбүрлесе, басқа халықтан қашып келген құлды қайтарып берсе немесе құлды жамандаса, оны босатуға тиіс болды. Адамның өзін белгілі бір уақытқа құлдыққа сатуы, қарызын төлеу немесе тамақ пен баспана алу үшін әдеттегі жағдай еді. Соғыс арқылы алынған тұтқындарды құл ету заңды деп есептелді, бірақ оларды құл ету мақсатымен ұрлау арқылы емес. Балаларды қарыздық құлдыққа сатуға да болады, бұл кейде сот шешімі бойынша жасалатын. Киелі кітапта құлдарды қалай ұстауға болатыны туралы ең төменгі талаптар белгіленген. Құлдар үлкен отбасының мүшесі ретінде қарастырылуы керек еді, олар Суккот мерекесін тойлауға рұқсат етілді, Израиль құлдары қатаң жұмыс істеуге мәжбүрленбеді, ал қарыздар өздерін несие берушілеріне құл ретінде сатса, оларға жалданған жұмыскер сияқты қарау керек еді. Егер қожайын құлға lex talionis-тің бір түрінде зиян келтірсе, құлға құлдығынан босату арқылы өтемақы төлеу керек еді, ал құл 24-48 сағат ішінде қайтыс болса, оған кек қайтару керек еді (бұл өлім жазасына қатысты ма, жоқ па, белгісіз). Израиль құлдары алты жыл жұмыс істегеннен кейін және/немесе келесі мерейтойда (49 немесе 50 жылда бір рет, түсіндірмеге байланысты) автоматты түрде босатылды, бірақ құл Израильдікке тиесілі болса және қарыздық құлдықта болмаса, соңғысы қолданылмайды. Құлдар 7 жыл қызмет еткеннен кейін автоматты түрде босатылды. Бұл ереже кедей ата-аналар әйелдерді жақындарына сатқан әйелдерді қамтымайды, керісінше, олардың басқа әйелге қатысты құқықтары қорғалады. Басқа мәтіндерде еркек және әйел құлдар екеуі де алты жыл қызмет еткеннен кейін босатылуы керек. Бостандыққа шыққан құлдарға мал, астық және шарап сый ретінде берілуі керек еді. Осы 7-ші жылғы босатудан ерікті түрде бас тартуға болады. Егер ер құл басқа құлға үйленсе және олардың отбасы болса, әйел мен балалар қожайынының меншігі болып қалатын. Алайда, егер құл қожайынымен бақытты болса және қожайыны берген әйелмен бірге қалуды қаласа, ол босатудан бас тарта алады, бұл әрекет басқа ежелгі Таяу Шығыс халықтарында сияқты құлдың құлағын тесу рәсімімен белгіленеді. Мұндай бас тартудан кейін, адам қожайынының құлы болып қалатын (осы себепті ол мерейтойда босатылмайтын). Бұл ережелердің Израильдіктер арасындағы құлдыққа/қызметке қатысты екенін ескеру маңызды. Израильдік емес құлдарды шексіз құл етуге болады және оларды мұрагерлік мүлік ретінде қарау керек еді.

Historically, slavery was not just an Israelite phenomenon, as slavery was practiced in other ancient societies, such as Egypt, Babylonia, Greece and Rome. Slavery was an integral part of ancient commerce, taxation, and temple religion. In the book of Genesis, Noah condemns Canaan (son of Ham) to perpetual servitude: "Cursed be Canaan! The lowest of slaves will he be to his brothers" (Gn 9:25). T. David Curp notes that this episode has been used to justify racialized slavery, since "Christians and even some Muslims eventually identified Ham's descendants as black Africans". Anthony Pagden argued that "This reading of the Book of Genesis merged easily into a medieval iconographic tradition in which devils were always depicted as black. Later pseudo scientific theories would be built around African skull shapes, dental structure, and body postures, in an attempt to find an unassailable argument—rooted in whatever the most persuasive contemporary idiom happened to be: law, theology, genealogy, or natural science—why one part of the human race should live in perpetual indebtedness to another." The Canaanites settled in Canaan, rather than Africa, where Ham's other sons, Cush and Put, most likely settled. Noah's curse only applied to Canaan, and according to biblical commentator, Gleason L. Archer, this curse was fulfilled when Joshua conquered Canaan in 1400 BC. Hebrew legislation maintained kinship rights (Exodus 21:3, 9, Leviticus 25:41, 47–49, 54, providing for Hebrew indentured servants), marriage rights (Exodus 21:4, 10–11, providing for a Hebrew daughter contracted into a marriage), personal legal rights relating to physical protection and protection from breach of conduct (Exodus 21:8, providing for a Hebrew daughter contracted into a marriage, Exodus 21:20–21, 26–27, providing for Hebrew or foreign servants of any kind, and Leviticus 25:39–41, providing for Hebrew indentured servants), freedom of movement, and access to liberty. Hebrews would be punished if they beat a slave causing death within a day or two, and would have to let a slave go free if they were to destroy a slave's eye or tooth, force a slave to work on the Sabbath, return an escaped slave of another people who had taken refuge among the Israelites, or to slander a slave. It was common for a person to voluntarily sell oneself into slavery for a fixed period of time either to pay off debts or to get food and shelter. It was seen as legitimate to enslave captives obtained through warfare, but not through kidnapping for the purpose of enslaving them. Children could also be sold into debt bondage, which was sometimes ordered by a court of law. The Bible does set minimum rules for the conditions under which slaves were to be kept. Slaves were to be treated as part of an extended family; they were allowed to celebrate the Sukkot festival, Israelite slaves could not be compelled to work with rigor, and debtors who sold themselves as slaves to their creditors had to be treated the same as a hired servant. If a master harmed a slave in one of the ways covered by the lex talionis, the slave was to be compensated by manumission; if the slave died within 24 to 48 hours, it was to be avenged (whether this refers to the death penalty or not is uncertain). Israelite slaves were automatically manumitted after six years of work, and/or at the next Jubilee (occurring either every 49 or every 50 years, depending on interpretation), although the latter would not apply if the slave was owned by an Israelite and was not in debt bondage. Slaves released automatically in their 7th year of service. This provision did not include females sold into concubinage by impoverished parents; instead their rights over against another wife were protected. In other texts male and female slaves are both to be released after the sixth year of service. Liberated slaves were to be given livestock, grain, and wine as a parting gift. This 7th year manumission could be voluntarily renounced. If a male slave had been given another slave in marriage, and they had a family, the wife and children remained the property of the master. However, if the slave was happy with his master, and wished to stay with a wife that his owner gave to him, he could renounce manumission, an act which would be signified, as in other Ancient Near Eastern nations, by the slave gaining a ritual ear piercing. After such renunciation, the individual became his master's slave forever (and was therefore not released at the Jubilee). It is important to note that these are provisions for slavery/service among Israelites. Non Israelite slaves could be enslaved indefinitely and were to be treated as inheritable property.

Жаңа Келісім

Алғашқы христиандар христиандыққа өткен құлдарды рухани түрде бос адамдар, Мәсіхтегі бауырлар деп есептеген, олар Мәсіхтің Патшалығынан бірдей үлес алатын. Дегенмен, американдық Азамат соғысына дейін құлдықты қорғаушылар Ефестіктерге 6:5 сияқты аяттарды пайдалана берді. Пауыл бірінші Қорынттықтарға жолдаған хатында құлдарға мүмкіндігі болғанда еркіндік іздеуге немесе сатып алуға шақырды (1 Қорынттықтар 7:21). Евангелиялық тоқсандықта жарияланған мақаласында Кевин Джайлс, «Құдай құлдыққа қарсы ешқандай сын айтқан жоқ» деген пікірге жиі кездесетінін айтса да, оның көптеген әңгімелері құл мен қожайын арасындағы қарым-қатынасты және құлдарды басты кейіпкерлер ретінде көрсетеді. Джайлс атап көрсетеді, XIX ғасырда құлдықты қолдаушылар бұл жағдайларды Иса құлдықты мақұлдаған деген ойды қалыптастыру үшін пайдаланған. Жаңа өсиеттегі барлық мәліметтерден құлдық әлеуметтік және экономикалық ортаның маңызды бөлігі болғаны анық. Көптеген ерте христиандар құл болған. Пауылдың бірнеше хатында және Бірінші Петір хатында құлдарға иелеріне, Тәңірге қызмет ету сияқты, мойынсұнуға кеңес берілген. Иелерге де құлдарына «қорқытудан бас тартып», Құдайға мойынсұнуға бұйрық берілген. Негізгі принцип: «Сендердің де, біздің де көкте бір Иемі бар, ол ешкімді жақсы көруде кемшілік жасамайды». Петірдің айтуынша, кей иелер мейірімді, ал кейбіреулері қатал болған. Құлдар қатал иелерінің алдында өзін кінәсіз ұстауы керек, ал дұрыс істегені үшін жазаланса, Мәсіх те осылай төзімділік танытқандай, оны шыдамдылықпен қабылдауы керек. Басты теологиялық мәтін – Пауылдың Ғалаттықтарға жолдаған хаты (Ғалаттықтар 3:28): «Енді еврей де, грек те жоқ, құл да, бос адам да жоқ, еркек те, әйел де жоқ, өйткені сендердің бәрің де Иса Мәсіхте біреусіздер», – деп, христиандардың осы атаулардан бас тартуын, өйткені олар енді Мәсіхке оранғандарын көрсетеді. Пауылдың Филемонға жолдаған хаты құлдықты қолдаушылар мен оны жоюшылар үшін маңызды мәтін болды. Бұл қысқа хат, айтуынша, қашқан құл Онесим жеткізіп отыр, ал Пауыл оны иесі Филемонға қайтаруда. Пауыл Филемоннан Онесимді Мәсіхтегі сүйікті бауыры ретінде қарауына шақырады. Кардинал Даллес атап көрсетеді: «Пауыл Филемоннан Онесимді және басқа құлдарын босатуды ұсынғанымен, оның моральдық міндеті болып табылатынын айтпайды». Ефестіктерге жазылғандай, Титке жолдаған хатында да Пауылдың құлдарға берген нұсқаулары өмірдің әртүрлі жағдайларындағы адамдарға арналған кеңестердің тізіміне енген. XIX ғасырдағы құлдықты қолдаушылар үшін Пауылдың мұнда айтқандарының пайдалы екені анық: «Құлдар өз иелеріне мойынсұнып, барлық жағынан оларды қанағаттандыруға тырыссын, наразылық білдірмесін, ұрлық жасамасын, адал және мінсіз болып, Құдайдың құтқарушымыз туралы ілімін әсемдесін». Пауыл кеңес береді: «Әркім шақырылған күйінде қалуы керек». Бірақ құлдарға ол ерекше қосады: «Егер құл болып шақырылсаң, бұл туралы уайымдама. Бірақ егер бостандыққа шығу мүмкіндігі болса, оны пайдалан». Содан кейін кең мағыналы принцип келеді: «Иемізге құл ретінде шақырылған адам Иемізге тиесілі бос адам, ал бос адам ретінде шақырылған адам Мәсіхтің құлы». Бірінші Тімотеге жолдаған хат – кейбір аудармаларда – құл саудасына деген наразылықты білдіреді, оны дұрыс ілімге қайшы деп жариялайды. Ол Тімотеге сүйіспеншілікке негізделген өмір сүретіндердің Құдайдың заңын қорқытудың қажеті жоқ екенін түсіндіреді; ол (NIV нұсқасы) «Заң кінәсіздер үшін емес, заңсыз және мойынсұнбаушылар, құдайсыз және күнәкарлар, қасиетсіз және бейкүнәлер, әкесін немесе анасын өлтірушілер, кісі өлтірушілер, бойын бұрушылар, жыныстық қатынас жасаушылар, құл саудагерлері, жалғаншылар, жалған ант берушілер және басқа да дұрыс ілімге қайшы келетін нәрселер үшін белгіленген, ол бізге сеніп тапсырылған бақытты Құдайдың даңқты Ізгі хабарына сәйкес келеді».

Early Christians reputedly regarded slaves who converted to Christianity as spiritually free men, brothers in Christ, receiving the same portion of Christ's kingdom inheritance. Nevertheless, verses like Ephesians 6:5 were still used by defenders of slavery prior to the American Civil War. Slaves were encouraged by Paul in the first Corinthian Epistle to seek or purchase their freedom whenever possible. (I Corinthians 7:21 KJV). In a paper published in Evangelical Quarterly, Kevin Giles notes that, while he often encountered the claim, "not one word of criticism did the Lord utter against slavery"; moreover a number of his stories are set in a slave/master situation, and involve slaves as key characters. Giles notes that these circumstances were used by pro slavery apologists in the 19th century to suggest that Jesus approved of slavery. It is clear from all the New Testament material that slavery was a basic part of the social and economic environment. Many of the early Christians were slaves. In several Pauline epistles, and the First Epistle of Peter, slaves are admonished to obey their masters, as to the Lord, and not to men. Masters were also told to serve their slaves in obedience to God by "giving up threatening". The basic principle was "you have the same Master in heaven, and with him there is no partiality." Peter was aware that there were masters that were gentle and masters that were harsh; slaves in the latter situation were to make sure that their behaviour was beyond reproach, and if punished for doing right, to endure the suffering as Christ also endured it. The key theological text is Paul's declaration in Epistle to the Galatians (Galatians 3:28): "There is neither Jew nor Greek, slave nor free, male nor female, for you are all one in Christ Jesus", suggesting that Christians take off these titles because they are now clothed in Christ. Paul's Epistle to Philemon was an important text for both pro slavery advocates and abolitionists. This short letter, reputedly written to be delivered by the hand of Onesimus, a fugitive slave, whom Paul is sending back to his master Philemon. Paul entreats Philemon to regard Onesimus as a beloved brother in Christ. Cardinal Dulles points out that, "while discreetly suggesting that he manumit Onesimus, [Paul] does not say that Philemon is morally obliged to free Onesimus and any other slaves he may have had." Paul's instructions to slaves in the Epistle of Paul to Titus, as is the case in Ephesians, appear among a list of instructions for people in a range of life situations. The usefulness to the 19th century pro slavery apologists of what Paul says here is obvious: "Tell slaves to be submissive to their masters and to give satisfaction in every respect; they are not to talk back, not to pilfer, but to show complete and perfect fidelity, so that in everything they may be an ornament to the doctrine of God our Savior." Paul advises that "each man must remain in that condition in which he was called." For slaves, however, he specifically adds this: "Were you called while a slave? Do not be concerned about it. But if you are able to gain your freedom, avail yourself of the opportunity." And then follows a wider principle: "For whoever was called in the Lord as a slave is a freed person belonging to the Lord, just as whoever was free when called is a slave of Christ." The First Epistle to Timothy—in some translations—reveals a disdain for the slave trade, proclaiming it to be contrary to sound doctrine. He explains to Timothy that those who live a life based on love do not have to fear the law of God; that (NIV version) “the law is laid down not for the innocent but for the lawless and disobedient, for the godless and sinful, for the unholy and profane, for those who kill their father or mother, for murderers, fornicators, sodomites, slave traders, liars, perjurers, and whatever else is contrary to the sound teaching that conforms to the gospel concerning the glory of the blessed God, which he entrusted to me.”

Рим империясында

Құлдық – римдік және әлемдік экономиканың негізі болды. Бағаналар бойынша, бірінші ғасырдағы құлдар жалпы халықтың шамамен үштен бірін құрады. Римдік азаматтардың ең бай бес пайызының иелігінде шамамен бір миллион құл болған. Көптеген құлдар үй шаруасында қызмет еткен, олардың өмірі жер жыртумен, кен орындарында немесе кемелерде жұмыс істейтін құлдарға қарағанда оңай болған. Рим империясында құлдық өте қатыгездікпен қарастырылды, көтеріліс жасағандар қатаң жазаланды, ал қашып кеткен құлдарды ұстау үшін кәсіби құл аулаушылар жалданатын. Қашып кеткендердің толық сипаттамалары бар хабарламалар жарияланып, сыйақы ұсынылатын. Елшілердің іс-әрекеттері кітабында Иерусалимдегі Либертин (Λιβερτίνων) синагогы туралы айтылады. Латын тілінде бұл термин босатылғандарды білдіреді, сондықтан б.з.б. 63 жылы Помпей тұтқындаған яһудилер жеке босатылғаннан кейін ерекше топқа біріккен деген болжам бар.

Христиан дінінің көзқарасы

Ерте христиандық ой-пікірлер құлдарға белгілі бір мейірімділік танытты. Христиан діні құлдар арасындағы некелерді мойындады, ал құлдарды босату қайырымдылық әрекеті болуы мүмкін еді.

Яһудилердің Бес кітабы қашқан құлдарға қорғау көрсеткенмен, Рим шіркеуі көбінесе өз қожайындарынан қашқан құлдарды айыптады және оларға қатысудан бас тартты. Орта ғасырлардан бері құлдық туралы христиандық түсініктер ішкі қайшылықтарға ұшырап, айтарлықтай өзгерістерге түсті. Кариб теңізіндегі шіркеу миссиясының қызметі құл иеленуден түскен табысқа тікелей байланысты болған бір көрнекті мысал – 1710 жылы Шет елдердегі Евангелияны тарату қоғамына жасалған қайырымдылық сыйлық. Барбадостағы Кодрингтон плантациялары Кодрингтон колледжін құру үшін аталған қоғамға берілді. Иелік етудің алғашқы он жылында плантациялардағы жүздеген құлдардың кеудесіне ыстық темірмен «Қоғам» деген сөз өрнегімен белгі салынды, бұл олардың христиандық ұйымға тиесілігін көрсетеді. Кодрингтон плантацияларындағы құл иелігі 1833 жылы Барбадоста құлдық жойылғанда ғана тоқталды. Англия шіркеуі содан бері «біздің алдыңғыларымыздың күнәлі істері» үшін кешірім сұрады, ал осы плантациялардың тарихы шіркеудің құлдыққа қатысты бейберек көзқарасының мысалы ретінде көрсетілді.

Аталық дәуір

340 жылы Ганградағы (қазіргі Түркия) Синод кейбір манихейлерді некеге тұруға тыйым салу, ет жемеу, құлдардың өздерін босатуға шақыру, отбасыларын тастау, шектен тыс қанағаттандырудан бас тарту, үйленген дін қызметкерлерін қаралау сияқты жиырма амал үшін айыптады. Кейінірек Халкидон кеңесі Гангра Синодының қағидаларын әмбебап деп жариялады (яғни, олар кеңінен тараған шіркеудің толық бейнесі ретінде қарастырылды). Әулие Августин құлдықты Құдайдың қалауына қайшы және күнәнің салдары деп сипаттады. Ол бұл туралы Ефестіктерге арналған уағыздарында айтқан. Сонымен қатар, апостол Павелдің сөздерін келтіре отырып, Зұлқарнайын құл иелеріне келесі нұсқауларды беріп, құлдықтың теңсіз және әділетсіз формаларына қарсы шықты: «Сендер де, мырзалар, оларға солай істеңдер. Солай. Олар не? «Жақсы ниетпен қызмет етіңдер» және «Құдайға қорқынышпен және дірілдеп» қызмет етіңдер, себебі бір күні Ол сіздерді құлдарыңызға немқұрайлылық танытқаныңыз үшін айыптауы мүмкін. «Және қорқытудан тартыныңыз», яғни, ашуландырмаңыз немесе қысым көрсетпеңіз, [және мырзалар] барлығының ортақ Тәңір және Мырзасының заңын сақтау керек, барлығына жақсылық жасап, барлығына бірдей құқықтарды беру керек». IV ғасырдың басында шіркеудегі құл азат ету, яғни бостандыққа шығару, рим заңдарына қосылды. Құлдарды христиан епископы немесе дін қызметкері жасаған шіркеудегі рәсім арқылы босатуға болатын. Бұл рәсімге дейін крещениеден өту қажет болған-болмағаны белгісіз. Кейінгі заңдар, мысалы, Юстинианның Novella 142 заңы епископтарға құлдарды босату құқығын берді. Көптеген ертедегі қайраткерлер, құлдықты ашық түрде жоюды қолдамаса да, құлдарды босату үшін құрбандықтар жасады, оларды босатуды лайықты мақсат деп есептеді. Оларға Әулие Патрик (415–493), Акакий Амидалық (400–425) және Амвросий (337–397 ж.) кіреді. Ниссалық Григорий (шамамен 335–394) одан да ары барып, құлдықтың барлық түрлеріне қарсы екенін мәлімдеді. Кейіннен Әулие Элигий (588–650) өзінің көп байлығын ағылшын және саксон құлдарын 50 және 100 адамнан топтап сатып алып, оларды босату үшін пайдаланды. Әулие Пелагияны Диакон Яков өзінің ер және әйел құлдарын босатып, «алтын мойындықтарын өз қолымен шешкен» деп суреттейді. Бұл өте ізгі және мақтауға лайық іс ретінде сипатталады, Пелагияның күнәлі өмірін аяқтаудың және ізгі христиандық өмірге кіріп, соңынан әулиелікке жетудің маңызды бөлігі.

In 340 the Synod of Gangra (in present day Turkey) condemned certain Manicheans for a list of twenty practices including forbidding marriage, not eating meat, urging that slaves should liberate themselves, abandoning their families, asceticism and reviling married priests. The later Council of Chalcedon declared that the canons of the Synod of Gangra were ecumenical (in other words, they were viewed as conclusively representative of the wider church). Saint Augustine described slavery as being against God's intention and resulting from sin. in his Homilies on Ephesians. Moreover, quoting partly from Paul the Apostle, Chrysostom opposed unfair and unjust forms of slavery by giving these instructions to those who owned slaves: " 'And ye masters', he continues, 'do the same things unto them'. The same things. What are these? 'With good will do service' and 'with fear and trembling' toward God, fearing lest He one day accuse you for your negligence toward your slaves 'And forbear threatening;' be not irritating, he means, nor oppressive [and masters are to obey] the law of the common Lord and Master of all doing good to all alike dispensing the same rights to all". By the early 4th century, the manumission in the church, a form of emancipation, was added in the Roman law. Slaves could be freed by a ritual in a church, performed by a Christian bishop or priest. It is not known if baptism was required before this ritual. Subsequent laws, as the Novella 142 of Justinian, gave to the bishops the power to free slaves. Several early figures, while not openly advocating abolition, did make sacrifices to emancipate or free slaves seeing liberation of slaves as a worthy goal. These include Saint Patrick (415–493), Acacius of Amida (400–425), and Ambrose (337 – 397 AD). Gregory of Nyssa (c. 335–394) went even further and stated opposition to all slavery as a practice. Later Saint Eligius (588–650) used his vast wealth to purchase British and Saxon slaves in groups of 50 and 100 in order to set them free. Saint Pelagia is depicted by James the Deacon as having freed her slaves, male and female, "taking their golden torcs off with her own hands". This is described as a highly virtuous and praiseworthy act, an important part of Pelagia's ending her sinful life as a courtesan and embarking on a virtuous Christian life, eventually achieving sainthood.

Византия империясы

726 жылы Византияның "Эклога" (Εκλογή) заңы алғаш рет крещение арқылы азат ету әдісін енгізді, осы арқылы қожайын немесе оның отбасы мүшесі "крещениеден кейін суға батырып алғаннан соң құлдың азаттығын қабылдады". Бұл шара соғыстағы тұтқынға алынғандарға Византия қоғамына, мемлекеттік және жеке секторларға енуге мүмкіндік берді. Византия империясында құлдыққа қатысты көзқарас өзгергені байқалады, ол 10 ғасырға қарай құлдың қарапайым объектісін құлдың жеке тұлғасына біртіндеп айналдырды. Христиан тұтқын немесе құл жеке меншік ретінде емес, "өз ойлары мен сөздері бар жеке адам ретінде" қарастырылды. Осылайша, христиандық құлдыққа қатысты көзқарас құлдың жердегі қожайынына бағынуын әлсіретіп, адамның Құдаймен байланысын күшейтті.

Орта ғасырлар мен ерте заманауи дәуір

XIII ғасырда, Сент-Томас Аквинский бір адамның екінші адамға бағынуы (сервитус) табиғи заңның негізгі мақсатына кірмегенімен, бастапқы күнәмен бүлінген әлемде орынды және қоғамдық тұрғыдан пайдалы екенін үйретті. Джон Фрэнсис Максвеллдің айтуынша: Беда Джаррет, O.P., Аквинский құлдықты күнәнің салдары деп есептегенін және осы себепті оны ақтауға болатынын айтады. Керісінше, дін социологы Родни Старк: «Сент-Томас Аквинский құлдықты күнә деп тұжырымдады, және 1435 жылдан бастап бірнеше папалар оның пікірін қолдады» деді. Дегенмен, XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басында бірнеше онжылдық бойы бірнеше папалар христиан емес адамдарды құлдыққа алуды ашық түрде мақұлдады. 1452 жылы Осман империясы Константинопольді қоршаған кезде Византия императоры Константин XI папа Николай V-тен көмек сұрады. Жауабында папа Португалия королі Альфонс V-ке «сарациндерді, бұтқа табынушыларды және Мәсіхтің басқа да жауларын кез келген жерде шабуылдап, жаулап алып, бағындыруға» рұхсат берді. Алайда, бұл бұйрық Осман империясына қысым көрсетудің орнына, Батыс Африкада португал саудагерлерінің мұсылмандық транссахара сауда керуендерімен бәсекелестігін күшейтті, соның ішінде бірнеше ғасырлар бойы жалғасқан транссахаралық құл саудасын. 1454 жылы кастилиялықтар да Батыс Африкадағы түрлі тауарлар саудасына қатысты және португалдық әскери кемелерінің шабуылына ұшырады. Кастилияның Энрике IV соғысқа қауіптендірді, ал Афонсо V Пападан белгілі бір христиан емес аймақпен немесе елдермен сауда жасауға қабілетті христиан мемлекеттерінің монополияларын қолдауды сұрады. 1455 жылдың 8 қаңтарында Рим папасы «Romanus Pontifex» деген бұйрық шығарды, ол Португалияға Марокко мен Шығыс Индия арасындағы аймақтарға эксклюзивті сауда құқығын берді, тұрғындарды жаулап алу және дінге көшіру құқығымен, сондай-ақ «кәпірлерден» (яғни христиан емес) құлдарды сатып алуға рұхсат берді: «көптеген гвинейліктер мен басқа негрлер күшпен алынды, ал кейбіреулері тыйым салынбаған заттармен айырбастау арқылы немесе басқа да заңды сатып алу шарты арқылы католик дініне көшті, және осы прогресс жалғасады деп үміттенеміз [және] бұл халықтар сенімге келеді немесе кем дегенде олардың көпшілігінің жаны Мәсіхке ие болады». Португалия үкіметі жергілікті басшылармен және саудагерлермен тікелей байланыс орнатып, Батыс Африкамен сауданы бақылауға тырысты. Шын мәнінде, Николай V шығарған екі бұйрық христиан елдерінің азаматтарына христиан емес адамдардан, күшпен немесе сауда арқылы, қанша құл алғысы келсе, сонша алуға діни билік берді. Бұл жеңілдіктер Рим папасы III Каликст (1456 жылғы Inter Caetera quae), IV Сикст (1481 жылғы Aeterni regis) және X Лео (1514 жылғы) шығарған бұйрықтармен расталды. XV ғасырдың соңындағы Реконкиста кезінде көптеген мұсылмандар мен яһудилер Иберияда құлдыққа алынды (әсіресе 1482–1492 жылдардағы Гранада соғысындағы кастилиялық-арагондық жеңістен кейін). Колумбтың Америкаға алғашқы сапарынан кейін Николай V, Калликст III және Сикст IV шығарған бұйрықтар Папа Александр VI шығарған келесі ірі бұйрықтардың үлгісі болды, мысалы, Eximiae devotionis (3 мамыр 1493), Inter Caetera (4 мамыр 1493) және Dudum Siquidem (23 қыркүйек 1493), онда Испанияға Америкадағы жаңадан ашылған жерлерге және Американың жергілікті халқына қатысты ұқсас монополиялар берілді. 1537 жылы – Батыс Үндістандағы бұрынғы отаршыл, доминикандыққа айналған Фр. Бартоломе де лас Касастың құлдыққа қарсы айыптауларынан кейін – Папа Пауль III Американың жергілікті халқын құлдыққа түсіруге бұрынғы рұхсатын Sublimus Dei (сондай-ақ Unigenitus және Veritas ipsa деп аталады) және Altituda divini consolii бұйрықтарымен, сондай-ақ Sublimus Dei-ді орындау туралы нұсқаулықпен – Pastorale officium деп аталатын бұйрықпен жойды. Sublimus Dei, әсіресе, Ханс Юрген Прейн (2008) «индейлер адамдар еді және оларды бостандықтары мен мүліктерінен айыруға болмайды» деген мәлімдемесінде жергілікті халықтың адам құқықтары үшін «Магна Харта» деп сипаттады. Сонымен қатар, Pastorale officium бұйрықтарды сақтамаған кез келген адамға қауымнан шығарылу жазасын жариялады. Алайда, Павел III шығарған құжаттар таратылып, құлдыққа қарсы шыққандар оларды жиі келтіре берді. Джеймс Фальковскинің айтуынша, Sublimus Dei «Inter Caetera» бұйрығын күшін жойды, бірақ отарлаушылардың «міндетін», яғни «туған халықты дінге көшіруді» сақтап қалды. Бірнеше папалар 1435, 1537 және 1839 жылдары құлдықты және құл саудасын айыптаған бірнеше бұйрықтар мен энциклопедиялар шығарды. Квакерлер ағылшын құл саудасына ашық қарсы шыққан алғашқы шіркеушілер болды. Оларға 1766 жылы Англия шіркеуінің аға қайраткері, Глостер епискобы Уильям Уорбертон және құлдыққа қарсы күрескен Лорд Мэнсфилдтің жақын досы, «батыл» ұстанымымен, 1710 жылы мұра етіп қалдырылған Барбадостағы...

During the 13th century, St. Thomas Aquinas taught that, although the subjection of one person to another (servitus) was not part of the primary intention of the natural law, it was appropriate and socially useful in a world impaired by original sin. According to John Francis Maxwell: Fr. Bede Jarrett, O. P. asserts that Aquinas considered slavery to be a result of sin and was justifiable for that reason. Conversely, Rodney Stark, a sociologist of religion, states that "Saint Thomas Aquinas deduced that slavery was a sin, and a series of popes upheld his position, beginning in 1435 "

Nevertheless, for several decades spanning the late 15th and early 16th centuries, several popes explicitly endorsed the slavery of non Christians. In 1452, as the Ottoman Empire was besieging Constantinople, the Byzantine Emperor Constantine XI asked for help from Pope Nicholas V. In response, the pope authorized King Alfonso V of Portugal to "attack, conquer, and subjugate Saracens, pagans and other enemies of Christ wherever they may be found ", in the bull Dum Diversas (18 June 1452). Rather than putting pressure on the Ottomans, however, the bull approved increased competition in West Africa, by Portuguese traders with Muslim operated trans Saharan trading caravans, including the highly profitable so called Trans Saharan slave trade that had taken place for several centuries. In 1454, Castilians also became involved in trading in various goods in West Africa, and were attacked by Portuguese warships. Enrique IV of Castile threatened war and Afonso V appealed to the Pope to support monopolies on the part of any particular Christian state able to open trade with a particular, non Christian region or countries. A papal bull, Romanus Pontifex, issued on January 8, 1455, conferred upon Portugal exclusive trading rights to areas between Morocco and the East Indies, with the rights to conquer and convert the inhabitants. and sanctioned the purchase of slaves from "the infidel" (i. e. non Christian): "many Guineamen and other negroes, taken by force, and some by barter of unprohibited articles, or by other lawful contract of purchase, have been converted to the Catholic faith, and it is hoped that such progress be continued [and] either those peoples will be converted to the faith or at least the souls of many of them will be gained for Christ." By dealing directly with local leaders and traders, the Portuguese government sought to control trade with West Africa. In effect, the two bulls issued by Nicholas V conceded to subjects of Christian countries the religious authority to acquire as many slaves from non Christians as they wished, by force or trade. These concessions were confirmed by bulls issued by Pope Callixtus III (Inter Caetera quae in 1456), Sixtus IV (Aeterni regis in 1481), and Leo X (1514). During the Reconquista of the late 15th century, many Muslims and Jews were enslaved in Iberia (especially after the Castilian Aragonese victory in the Granada War of 1482–1492). Following Columbus's first voyage to the Americas, the bulls issued by Nicholas V, Callixtus III and Sixtus IV became the models for subsequent major bulls by Pope Alexander VI, such as Eximiae devotionis (3 May 1493), Inter Caetera (4 May 1493) and Dudum Siquidem (23 September 1493), in which similar monopolies were conferred upon Spain relating to the newly discovered lands in the Americas and the indigenous peoples of the Americas. In 1537 – after denunciations of slavery by Fr. Bartolomé de las Casas, a former colonist in the West Indies turned Dominican – Pope Paul III revoked the previous authority to enslave indigenous people of the Americas with the bulls Sublimus Dei (also known as Unigenitus and Veritas ipsa) and Altituda divini consolii, as well as a brief for the execution of Sublimus Dei – a document known as Pastorale officium. Sublimus Dei, in particular, was described by Hans Jürgen Prein (2008) as the "Magna Carta" for the human rights of indigenous people in its declaration that "the Indians were human beings and they were not to be robbed of their freedom or possessions". In addition, Pastorale officium decreed a penalty of excommunication for anyone failing to abide by the bulls. However, the documents issued by Paul III continued to circulate and to be quoted by those opposed to slavery. According to James E. Falkowski, Sublimus Dei "had the effect of revoking" Inter Caetera, but left intact the "duty" of colonists, i. e. "converting the native people". A series of bulls and encyclicals in 1435, 1537 and 1839 from several popes condemned both slavery and the slave trade. The Quakers were the first churchmen to openly oppose the English slave trade. They were followed in 1766 by a senior Church of England figure, William Warburton, the Bishop of Gloucester and close friend of anti slavery champion Lord Mansfield, who, in a "courageous" stand, publicly condemned the practices of the Anglican Society for the Propagation of the Gospel whose possessions included 2 slave plantations in Barbados that they had been bequeathed in 1710. Warburton argued that slavery was a "violation of all things civil and sacred" because humankind was created "free". In his 1774 work Thoughts on Slavery, John Wesley, Church of England priest and pioneer of Methodism, wrote of the plight of slaves in the West Indies, utterly condemning the slave trade saying it was not only contrary to the Bible, but unreconcilable even with secular notions of justice or mercy.

Христиандық аболиционизм

Кейбір құлдықты жоюшылар философиялық себептермен құлдыққа қарсы болғанмен, құлдыққа қарсы қозғалыстар күшті діни элементтерді тартты. Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында христиандар, көбінесе дәстүрлі мемлекеттік шіркеулермен тікелей байланысы жоқ, немесе орнаған шіркеулердегі "өзгеріссіз" сенушілер, құлдықты жою қозғалыстарының алдыңғы қатарында болды. Әсіресе, Екінші Ұлы оянудың әсері көптеген евангелистердің барлық адамдар тең деген теориялық христиандық көзқарасты практикалық шындыққа айналдыруға жұмыс істегенін көрсетті. Батыс әлеміндегі сөз бостандығы да өз ұстанымын білдіруге мүмкіндік берді. Осы құлдықты жоюшылардың арасында Англияның парламенттік мүшесі Уильям Уилберфорс болды, ол өзінің күнделігінде 28 жасында былай деп жазды: "Құдай менің алдыма екі үлкен мақсат қойды: құл саудасын жою және моральдық реформа". Ол басқалармен бірге, қатаң қарсылыққа қарамастан, құл саудасын жою үшін еңбек етті. Америкада белгілі ағылшын уағыздаушысы Чарльз Сперджонның кейбір уағыздары құлдықты айыптау үшін өртеліп, оны "ең лас дақ" деп атады және оны "қанмен жуу қажет" деді. Мефодистердің негізін қалаушы Джон Уэсли адам құлдығын "барлық зұлымдықтардың жиынтығы" деп айыптады және оның зұлматын егжей-тегжейлі сипаттады. Грузияда алғашқы методистер құлдықты айыптауда басқа жерлердегі бауырластармен бірікті. Америка Құрама Штаттарында көптеген евангелистік көшбасшылар, мысалы, пресвитериан Чарльз Финни мен Теодор Уэлд, және Гарриет Бичер Стоу (аболиционист Лайман Бичердің қызы) және Соджорнер Трут сияқты әйелдер тыңдаушыларды жоюды қолдауға шақырып, ынталандырды. Финни құлдықтың моральдық күнә екенін уағыздады, сондықтан оны жоюды қолдады. "Мен құлдық мәселесі бойынша шешім қабылдадым және бұл мәселеге көпшіліктің назарын аударуды қатты қаладым. Менің дұғаларым мен уағыздауымда құлдық туралы жиі сөз қозғап, оны айыптадым. Күнәларынан тәубе етіп, құлдық туралы білгеннен кейін, одан бас тарту қажет болды, ал жүйеге әрі қарай қолдау көрсету оларға "ең үлкен кінәні" әкелді". Квакерлер, әсіресе, аболиционизмнің алғашқы көшбасшылары болды. 1688 жылы Пенсильвания штатының Германтаун қаласында голланд квакерлері Квакерлердің ай сайынғы жиналысына құлдыққа қарсы петиция жіберді. 1727 жылы британдық квакерлер құл саудасына қарсы екендерін білдірді. Үш квакерлік аболиционистер Бенджамин Лей, Джон Вулман және Энтони Бенезет 1730-шы жылдардан 1760-шы жылдарға дейін өмірлерін аболиционистік күш-жігерге арнады, Лей 1770 жылы негр мектебін құрды, ол 250-ден астам оқушыға қызмет көрсетті. 1783 жылдың маусым айында Лондонның жыл сайынғы жиналысынан 300-ден астам квакер қол қойған өтініш құл саудасына наразылық білдіріп, Парламентке ұсынылды. 1787 жылы құл саудасын жоюға ықпал ету қоғамы құрылды, оның 12 құрылтайшы мүшесінің 9-ы квакерлер болды. Сол жылы Уильям Уилберфорс олардың мүддесін қолға алуға көндірілді; депутат ретінде Уилберфорс құл саудасын жою туралы заң жобасын енгізе алды. Уилберфорс алғаш рет 1791 жылы сауданы жоюға тырысты, бірақ қажетті дауыстардың жартысын ғана жинап алды; алайда, өзінің қолдауын вигтарға бергеннен кейін, бұл сайлау мәселесіне айналды. Аболиционистік қысым халық пікірін өзгертті, ал 1806 жылғы сайлауда Вилберфорс үшін 1807 жылғы құл саудасы туралы заңның қабылдануын көру үшін парламентке жеткілікті мөлшерде аболиционистер кірді. Кейіннен Корольдік теңіз флоты құл саудасы пираттықпен тең деп жариялады, Батыс Африка эскадрильясы құлдарды тасымалдауға қатысатын кемелерді басып алып, борттағы құлдарды босатуды таңдады, бұл трансатлантикалық сауданы тиімді түрде құлдыратты. Құлдықты жоюға бағытталған күш-жігер арқылы халықтық пікір құлдыққа қарсы күшейе берді және 1833 жылы Ұлыбритания империясының барлық жерінде құлдықтың өзі заңсыз болды (ерекшеліктермен) – сол кезде әлем халқының шамамен 1/6 бөлігін (ғасыр соңына қарай 1/4 бөлігіне дейін көтерілді) құрады. Америка Құрама Штаттарында заңсыздықты жою қозғалысы үлкен қарсылыққа тап болды. Бертрам Уайт Браунның айтуынша, христиандық аболиционистік қозғалыстың пайда болуы "өзінің діни идеологиясымен журналистерді, саясаткерлерді және қарапайым азаматтарды үрейлендірді. Олар ашуланып, зайырлы демократияның қауіпке ұшырауын, ақ нәсілді қоғамның араласуын және федеративтік одақтың жойылуын болжады. Солтүстіктегі консервативті газеттердің редакторлары мен үлкен митингтерде сөйлеген спикерлер бұл жаңадан келген радикалды реформаларды "екі шіркеудің" ескішілдері деп айыптады, олар жексембі күндері пошта кеңселерiн, таверналарды, көлiк компанияларын, дүкендердi және басқа да қоғамдық орындарды жабуға тырысты. Кейде көтеріліс болып өтті". 1835 жылы Америкалық құлдыққа қарсы қоғам (AA SS) – афроамерикандық пресвитериан дін қызметкері Теодор С. Райт құрған – бүкіл ел бойынша көрнекті діни, құқықтық және саяси тұлғаларға 100 000-нан астам трактаттар мен газеттерді жіберді, содан кейін Солтүстік және Оңтүстікте үлкен демонстрациялар өтті. Бұл жіберулерді тоқтатуға тырысқан Нью-Йорк пошта бастығы Сэмюэл Л. Гувернёр AA SS-тен Оңтүстікке жіберуді тоқтатуды сұрады, бірақ сәтті болмады. Сондықтан ол "қоғамдық тыныштықты сақтауға" көмектесетінін мәлімдеп, Оңтүстікке аболиционистік памфлеттерді жіберуге рұхсат бермеді, ал жаңа пошта бастығы Амос Кендалл, заңдық өкілеттігі жоқ екенін мойындағанмен, оны бекітті. Нәтижесінде AA SS таратудың басқа және құпия жолдарына жүгінуге мәжбүр болды. Мұндай қатаң қарсылыққа қарамастан, көптеген методистер, баптистер және пресвитериандар өздерінің құлдарын босатып, қара жұртшылықтарын демеп, онда көптеген қара дін қызметкерлері құлдарға өмір бойы бостандыққа қол жеткізе алатынына сендірді. 1801 жылы Кентукки штатының Кейн-Ридж аймағында үлкен жаңғырудан кейін американдық методистер құлдыққа қарсы сезімдерді шіркеу мүшелігінің шарты етіп белгіледі. Джордж Бурнның 1845 жылғы "Қысқартылған құлдыққа қарсы Библиялық аргументі" және Джордж Б. Чивердің 1857 жылғы "Құдай құлдыққа қарсы" сияқты аболиционистік жазбалар құлдық институтына, әсіресе Оңтүстіктегі жылжымайтын мүлік түріне қарсы күресте Библияны, логиканы және ақылды кеңінен пайдаланды. Ұлы оянудың басқа протестант миссионерлері бастапқыда Оңтүстікте құлдыққа қарсы болды, бірақ 19 ғасырдың басында көптеген баптист және методист уағыздаушылары шаруалар мен жұмысшыларды уағыздау үшін оған бейімделді. Жаңа ойлау мен ескінің арасындағы келіспеушіліктер сол кезде конфессиялар ішінде схизмаларға әкелді. Құлдыққа қатысты көзқарастардағы айырмашылықтар Азамат соғысының басында баптист және методист шіркеулерінің аймақтық қауымдастықтарға бөлінуіне әкелді. Рим католиктерінің мәлімдемелері де осы кезеңде құлдыққа қарсы күшейді. 1741 жылы Папа Бенедикт XIV құлдықты жалпы айыптады. 1815 жылы Папа Пий VII Вена конгресінен құл саудасын жоюды талап етті. 1839 жылы Папа Григорий XVI "In supremo apostolatus" құл саудасын айыптады. 1850 жылғы Петр Клавердің қанонизациялық бұйрығында Папа Пий IX құл саудагерлерінің "жоғары зұлымдығын" (summum nefas) айыптады. Ал 1888 жылы Папа Лев XIII "In plurimis" құлдықты айыптады. Рим католиктерінің күш-жігері Америкаға дейін жетті. Ирландиядағы ирландтардың көшбасшысы Дэниел О'Коннелл Ұлыбритания империясында және Америкада құлдықты жоюды қолдады. Қара аболиционист Чарльз Ленокс Ремонд және тәтемдік дін қызметкері Теобальд Мэтьюмен бірге ол АҚШ-тың ирландтарынан жоюды қолдауды талап ететін 60 000 қол қойған петицияны ұйымдастырды. О'Коннелл сондай-ақ АҚШ-та жою туралы сөйледі. Бұған дейін, және аболиционистік көзқарасты нақты білдірмеген португалдық доминикан Гаспар да Круз 1569 жылы португалдықтардың қытай құлдарын саудасына қатысты күшті сынға ұшырады.

Although some abolitionists opposed slavery for purely philosophical reasons, anti slavery movements attracted strong religious elements. Throughout Europe and the United States, Christians, usually from 'un institutional' Christian faith movements, not directly connected with traditional state churches, or "non conformist" believers within established churches, were to be found at the forefront of the abolitionist movements. In particular, the effects of the Second Great Awakening resulted in many evangelicals working to see the theoretical Christian view, that all people are essentially equal, made more of a practical reality. Freedom of expression within the Western world also helped in enabling opportunity to express their position. Prominent among these abolitionists was Parliamentarian William Wilberforce in England, who wrote in his diary when he was 28 that, "God Almighty has set before me two great objects, the suppression of the Slave Trade and Reformation of Morals." With others he labored, despite determined opposition, to finally abolish the slave trade. Some sermons of the famous English preacher Charles Spurgeon were burned in America due to his censure of slavery, calling it "the foulest blot" and which "may have to be washed out in blood." Methodist founder John Wesley denounced human bondage as "the sum of all villainies", and detailed its abuses. In Georgia, primitive Methodists united with brethren elsewhere in condemning slavery. Many evangelical leaders in the United States such as Presbyterian Charles Finney and Theodore Weld, and women such as Harriet Beecher Stowe (daughter of abolitionist Lyman Beecher) and Sojourner Truth motivated hearers to support abolition. Finney preached that slavery was a moral sin, and so supported its elimination. "I had made up my mind on the question of slavery, and was exceedingly anxious to arouse public attention to the subject. In my prayers and preaching, I so often alluded to slavery, and denounced it. Repentance from slavery was required of souls, once enlightened of the subject, while continued support of the system incurred "the greatest guilt" upon them. Quakers in particular were early leaders in abolitionism. In 1688 Dutch Quakers in Germantown, Pennsylvania, sent an antislavery petition to the Monthly Meeting of Quakers. By 1727 British Quakers had expressed their official disapproval of the slave trade. Three Quaker abolitionists, Benjamin Lay, John Woolman, and Anthony Benezet, devoted their lives to the abolitionist effort from the 1730s to the 1760s, with Lay founding the Negro School in 1770, which would serve more than 250 pupils. In June 1783 a petition from the London Yearly Meeting and signed by over 300 Quakers was presented to Parliament protesting the slave trade. In 1787 the Society for Effecting the Abolition of the Slave Trade was formed, with 9 of the 12 founder members being Quakers. During the same year, William Wilberforce was persuaded to take up their cause; as an MP, Wilberforce was able to introduce a bill to abolish the slave trade. Wilberforce first attempted to abolish the trade in 1791, but could only muster half the necessary votes; however, after transferring his support to the Whigs, it became an election issue. Abolitionist pressure had changed popular opinion, and in the 1806 election enough abolitionists entered parliament for Wilberforce to be able to see the passing of the Slave Trade Act 1807. The Royal Navy subsequently declared that the slave trade was equal to piracy, the West Africa Squadron choosing to seize ships involved in the transfer of slaves and liberate the slaves on board, effectively crippling the transatlantic trade. Through abolitionist efforts, popular opinion continued to mount against slavery, and in 1833 slavery itself was outlawed throughout the British Empire (with exceptions)—at that time containing roughly 1/6 of the world's population (rising to 1/4 towards the end of the century). In the United States, the abolition movement faced much opposition. Bertram Wyatt Brown notes that the appearance of the Christian abolitionist movement "with its religious ideology alarmed newsmen, politicians, and ordinary citizens. They angrily predicted the endangerment of secular democracy, the mongrelization, as it was called, of white society, and the destruction of the federal union. Speakers at huge rallies and editors of conservative papers in the North denounced these newcomers to radical reform as the same old 'church and state' zealots, who tried to shut down post offices, taverns, carriage companies, shops, and other public places on Sundays. Mob violence sometimes ensued." A postal campaign in 1835 by the American Anti Slavery Society (AA SS)—founded by African American Presbyterian clergyman Theodore S. Wright—sent bundles of tracts and newspapers (over 100,000) to prominent clerical, legal, and political figures throughout the whole country, and culminated in massive demonstrations throughout the North and South. In attempting to stop these mailings, New York Postmaster Samuel L. Gouverneur unsuccessfully requested the AA SS to cease sending it to the South. He therefore decided that he would “aid in preserving the public peace” by refusing to allow the mails to carry abolition pamphlets to the South himself, with the new Postmaster General Amos Kendall affirming, even though he admitted he had no legal authority to do so. This resulted in the AA SS resorting to other and clandestine means of dissemination. Despite such determined opposition, many Methodist, Baptist, and Presbyterian members freed their slaves and sponsored Black congregations, in which many Black ministers encouraged slaves to believe that freedom could be gained during their lifetime. After a great revival occurred in 1801 at Cane Ridge, Kentucky, American Methodists made anti slavery sentiments a condition of church membership. Abolitionist writings, such as "A Condensed Anti Slavery Bible Argument" (1845) by George Bourne, and "God Against Slavery" (1857) by George B. Cheever, used the Bible, logic and reason extensively in contending against the institution of slavery, and in particular the chattel form of it as seen in the South. Other Protestant missionaries of the Great Awakening initially opposed slavery in the South, but by the early decades of the 19th century, many Baptist and Methodist preachers in the South had come to an accommodation with it in order to evangelize the farmers and workers. Disagreements between the newer way of thinking and the old often created schisms within denominations at the time. Differences in views toward slavery resulted in the Baptist and Methodist churches dividing into regional associations by the beginning of the Civil War. Roman Catholic statements also became increasingly vehement against slavery during this era. In 1741 Pope Benedict XIV condemned slavery generally. In 1815 Pope Pius VII demanded of the Congress of Vienna the suppression of the slave trade. In 1839 Pope Gregory XVI condemned the slave trade in In supremo apostolatus. In the 1850 Bull of Canonization of Peter Claver, one of the most illustrious adversaries of slavery, Pope Pius IX branded the "supreme villainy" (summum nefas) of the slave traders. And in 1888 Pope Leo XIII condemned slavery in In plurimis. Roman Catholic efforts extended to the Americas. The Roman Catholic leader of the Irish in Ireland, Daniel O'Connell, supported the abolition of slavery in the British Empire and in America. With the black abolitionist Charles Lenox Remond, and the temperance priest Theobold Mathew, he organized a petition with 60,000 signatures urging the Irish of the United States to support abolition. O'Connell also spoke in the United States for abolition. Preceding such, and while not explicitly expressing an abolitionist point of view, the Portuguese Dominican Gaspar da Cruz in 1569 strongly criticized the Portuguese traffic in Chinese slaves, explaining that any arguments by the slave traders that they "legally" purchased already enslaved children were bogus. In 1917, the Roman Catholic Church's Canon Law was officially expanded to specify that "selling a human being into slavery or for any other evil purpose" is a crime. Pope Francis was one of the prominent religious leaders who came together in the Vatican, 2 December 2014, with the aim of eliminating modern slavery and human trafficking. During a ceremony held in the seat of the Pontifical Academy for Sciences in the Vatican they signed a Declaration of Religious Leaders against Slavery. Joining Pope Francis were eminent Orthodox, Anglican, Jewish, Muslim, Buddhist and Hindu representatives. In his address Pope Francis said:

Аболиционизмге қарсылық

Құлдықты пайдалану және реттеу туралы Киелі кітаптағы үзінділер тарих бойы құлдарды ұстауды ақтау үшін, сондай-ақ оны қалай істеу керектігіне нұсқау ретінде пайдаланылған. Сондықтан, құлдықты жою ұсынылғанда, кейбір христиандар оған қарсы күресті, Киелі кітаптың құлдықты қабылдауы оның қалыпты жағдайдың бір бөлігі екенін «дәлелдеу» үшін келтірді. Американдық евангелизмнің Ұлы оянуын тудырғаны үшін танымал Джордж Уайтфилд, Джорджия провинциясында құлдықты заңдастыру үшін науқан жүргізді, бұрын айыптаған құл иелерінің қатарына қосылды, бірақ олардың жаны бар екенін және құлдарды уағыздауға қарсылық көрсеткен иелерге қарсы шықты. Грузияда құлдыққа тыйым салынған, бірақ 1751 жылы Уайтфилдтің күш-жігерінің арқасында ол заңдастырылды. Ол өз плантациясында және Грузияда құрған жетімдер үйінде жұмыс істеу үшін құл африкалықтарды сатып алды. Хантингдон графесі Селина Гастингс осы құлдарды мұра етіп алып, оларды құлдықта ұстады. Тарихшы Клод Клег екінші Ұлы ояну кезінде құлдар мен иелері арасындағы өзара пайдалы қарым-қатынас туралы түсінік құруға бағытталған қозғалыс болғанын жазады. Бұл шіркеудің ілімімен байланысты, құлдық жүйесін ақтау үшін пайдаланылды. 1837 жылы оңтүстік пресвитериандары консервативті солтүстікпен бірігіп, құлдыққа қарсы болған Нью-Школь пресвитериандарын өз қауымынан қуды. 1844 жылы методист епископальдық шіркеу құлдық мәселесі бойынша солтүстік және оңтүстік қанаттарға бөлінді. 1845 жылы оңтүстік баптистері құлдық және миссионерлік қызмет бойынша солтүстік баптистермен келіспеушіліктерге байланысты Оңтүстік баптистер конвенциясын құрды. Христиандық сәйкестік қозғалысы, Ку-Клукс-Клан (ақ нәсілді «күшейтуге» арналған ұйым) және арийлік ұлттар сияқты маргиналды христиандық топтардың кейбір мүшелері әлі де құлдықты христиандық іліммен ақтауға болады деп санайды.

Америкадағы құлдық

Америкада құлдыққа қатысты негіздеме діннен (құлдар – мүшріктер) нәсілге (африкалықтар – Хамның ұрпақтары) ауысты; шындығында, 1667 жылы Вирджиния ассамблеясы крещение рәсімі құлдарға бостандық бермейтін заңды қабылдады. 1680 жылы Флоридадағы испан колониялық үкіметі колонияға келген және католицизмге өткен құлдарға бостандық ұсынды. Бұл ұсыныс бірнеше рет қайталанды. 20 ғасырда АҚШ-тағы Азаматтық құқықтар қозғалысына қарсылықтың бір бөлігі 19 ғасырда құлдықты ақтау үшін қолданылған діни идеяларға негізделген. Құлдық континенттік Америка Құрама Штаттарымен ғана шектелмеді, өйткені көптеген үндістер құлдар болғаннан бөлек, Солтүстік Америкаға барған әрбір құлға шамамен он екі құл Оңтүстік Америкаға, ал Батыс Индияға оннан астам құл импортталды. 1570 жылы Кариб аймағында 56 000-ға жуық африкалықтар тұрды. Католиктік испан колонияларының Америкаға келуі жергілікті халықтарға келісімшарт бойынша құлдыққа және тіпті құлдыққа әкелді. Португалия және Испания саяхатшыларының кейбіреулері Жаңа дүниеде кездескен жергілікті халықтарды құл етуге асықты. Папалық бұл практикаға қатаң қарсы болды. 1435 жылы Папа Евгений IV Sicut Dudum паптық бұйрығында құлдыққа қарсы шабуыл жасады, соның ішінде құл саудасына қатысушылардың барлығына анафема жариялады. Кейіннен 1537 жылы Sublimus Dei бұйрығында Папа Павел III Американың түпкілікті халықтарын (Батыс және Оңтүстік Үндістері деп аталады) және басқа барлық халықтарды құлдыққа салуға тыйым салды. Павел құл ететіндерді шайтанның одақтастары деп сипаттап, мұндай құлдықты ақтауға жасалған әрекеттерді «құмарсыз және күшсіз» деп мәлімдеді. Құдай адамзатты соншалықты жақсы көргендіктен, Ол оны басқа жаратылыстар сияқты жақсылыққа қатысушы ғана емес, сонымен қатар қол жеткізе алмайтын, көзге көрінбейтін, ең жоғарғы жақсылықты бетпе-бет көре алатын етіп жаратты. Бұл жағдайды көріп, қызғанып, адамзаттың жауы, әрқашан барлық жақсы адамдарға қарсы тұрып, нәсілдің қырылуына себеп болу үшін бұрын естілмеген жол ойлап тапты, оның көмегімен Құдайдың сөзі ұлттарға жеткізілмейді. Ол (Шайтан) өзінің одақтастарының бірін қоздырды, олар өздерінің ашкөздіктерін қанағаттандыруды қалайды, олар үндістерді католиктік сенімнен айырылған деген сылтаумен біздің қызметімізге айуандар сияқты қарапайым етуді талап етеді. Олар оларды құлдыққа түсіреді, оларды айуандарға тигізбейтін азаптармен қарайды. Біздің Апостолдық билігімізбен осы хаттар арқылы осы үндістер мен басқа халықтардың – тіпті олар сенімнен тыс болса да – олардың бостандығынан айырылмауы керек екенін жария етеміз. Керісінше, олар осы бостандық пен мүліктің иелігін еркін және заңды түрде пайдалана және иелене алады және құлдыққа түсірілмейді. Петр Клавер және Бразилия мен Парагвайдағы иезуиттердің иезуиттік бекіністерінің иезуит дін қызметкерлері сияқты көптеген католик дін қызметкерлері құлдыққа қарсы күресті. Бартломе де лас Касас үндістерді құлдықтан, кейіннен африкалықтарды құлдықтан қорғау үшін жұмыс істеді. Гаити революциясы, Гаитиде француз отарлаушылық құлдығын жойған, католик дінінде адал болған бұрынғы құл Туссен Лувертюр бастады. 1810 жылы мексикалық католик дін қызметкері Мигель Идальго и Костилья, сонымен қатар мексика ұлтының әкесі, құлдықты жойғанын жариялады, бірақ ол Тәуелсіздік соғысы аяқталғанға дейін ресми түрде жарияланбады. 1888 жылы Бразилия Америкадағы құлдықты толыққанды жойған соңғы ел болды, бірақ 1871 жылы ол ана құрсағында босатудың біртіндеп әдісімен осы нәтижеге қол жеткізді. Құлдықтан бас тартудың уақыт жобасын басқа мерзімдер үшін қараңыз.

In the Americas the justification switched from religion (the slaves are heathens) to race (Africans are the descendants of Ham); indeed, in 1667, the Virginian assembly enacted a bill declaring that baptism did not grant freedom to slaves. In 1680, the Spanish colonial government in Florida offered freedom to escaped slaves who made it into the colony and converted to Catholicism. This offer was repeated multiple times. The opposition to the U. S. Civil Rights Movement in the 20th century was founded in part on the same religious ideas that had been used to justify slavery in the 19th century. Slavery was by no means relegated to the continental United States, as in addition to vast numbers of Native Americans slaves, it is estimated that for every slave who went to North America, South America imported nearly twelve slaves, with the West Indies importing over ten. By 1570, 56,000 inhabitants were of African origin in the Caribbean. The introduction of Catholic Spanish colonies to the Americas resulted in, indentured servitude and even slavery to the indigenous peoples. Some Portuguese and Spanish explorers were quick to enslave the indigenous peoples encountered in the New World. The Papacy was firmly against this practice. In 1435 Pope Eugene IV issued an attack against slavery in the papal bull Sicut Dudum that included the excommunication of all those who engage in the slave trade. Later In the bull Sublimus Dei (1537), Pope Paul III forbade the enslavement of the indigenous peoples of the Americas (called Indians of the West and the South) and all other people. Paul characterized enslavers as allies of the devil and declared attempts to justify such slavery "null and void". The exalted God loved the human race so much that He created man in such a condition that he was not only a sharer in good as are other creatures, but also that he would be able to reach and see face to face the inaccessible and invisible Supreme Good Seeing this and envying it, the enemy of the human race, who always opposes all good men so that the race may perish, has thought up a way, unheard of before now, by which he might impede the saving word of God from being preached to the nations. He (Satan) has stirred up some of his allies who, desiring to satisfy their own avarice, are presuming to assert far and wide that the Indians be reduced to our service like brute animals, under the pretext that they are lacking the Catholic faith. And they reduce them to slavery, treating them with afflictions they would scarcely use with brute animals by our Apostolic Authority decree and declare by these present letters that the same Indians and all other peoples—even though they are outside the faith— should not be deprived of their liberty Rather they are to be able to use and enjoy this liberty and this ownership of property freely and licitly, and are not to be reduced to slavery Many Catholic priests worked against slavery, like Peter Claver and Jesuit priests of the Jesuit Reductions in Brazil and Paraguay. Father Bartolomé de las Casas worked to protect Native Americans from slavery, and later Africans. The Haitian Revolution, which ended French colonial slavery in Haiti, was led by the devout Catholic ex slave Toussaint L'Overture. In 1810, Mexican Catholic Priest Father Miguel Hidalgo y Costilla, who is also the Father of the Mexican nation, declared slavery abolished, but it was not official until the War of Independence finished. In 1888 Brazil became the last country in the Americas to abolish slavery completely, although in 1871 it had ensured that eventual result with the gradualist method of freeing in the womb. See Abolition of slavery timeline for other dates.

Америка Құрама Штаттарындағы африкалық жергілікті діндер

18 ғасырда құлдар Батыс Африка жағалауында өмір сүрген әртүрлі африкалық қоғамдардан, мәдениеттерден және халықтардан, мысалы игбо, ашанти және йорубадан келді. Әр түрлі этникалық топтарға жататын құлдар бір құрлықтан келгеніне қарамастан, діни ортақтықтарды аз көрсетті; Америка құлдарына сатылған африкалықтар өздерінің дәстүрлі мәдениеттері мен діндерімен аздап бөлісті. Игбо, йоруба және ашанти діндерінің дәстүрлері АҚШ-тағы құлдар қауымдастықтарында сақталмады. Құлдық институтының кең таралған дін өзгеруіне байланысты, елде дәстүрлі африкалық діндер жойылды. Христиан діні Африкада өте ұзақ уақыттан бері бар (әсіресе Эфиопияда), кейбір ғалымдар оны «түпкілікті, дәстүрлі және африкалық дін» деп есептейді, бірақ континенттің көп бөлігінде ол азшылық діні болды. АҚШ-та тұратын құлдардың көпшілігі Батыс Африка жағалауынан келді, онда христиандық аз таралған еді, сондықтан құлдарды христиандыққа айналдыру кең таралған, бірақ ол даулы болды. Кейбір құл иелері «құлдар өздерін рухани тең деп есептесе, құлдықты жою қозғалысы күшейеді» деп қорқып, дін өзгеруіне қарсылық көрсетті. Ал басқа құл иелері христиан құлдар жақсы жұмысшылар болады деп ойлап, дін өзгеруін қолдады. Көптеген американдықтар керісінше пікір білдірсе де, азаматтар мен құлдардың саны артып, христиандық діни принциптер құлдық институтына тікелей қайшы келеді деп таластады. Бұл өзгерістер негізгі христиандық ойлауда болғанымен, көптеген адамдар бұл факт христиандық діни мекемелердің кінәсіздігін білдірмейді дейді: Гарвард діни мектебінің Жакоб К. Олупона христиандық «африкалық құл саудасында үлкен кінәлі, себебі ол адамдарды сатып алу мен сатуға моральдық жамылғыны үнемі ұсынып келді» деп мәлімдеді. Сонымен қатар, кейбір миссионерлер мен дін қызметкерлері қожайындардың олардың діни қажеттіліктеріне бейжай қарағаны туралы жазды. Тіпті христиан құлдары үшін де өз дінін ұстану мүмкіндігі жиі шектелді: кейбір құл иелері құлдарын діни жиналыстар өткізуге ашық түрде ынталандырса да, бұл елде жалпы қолдау таппады. Бір бұрынғы құл еске алды: «Егер қаралар айналып «Исаға қашып бара жатырмыз» деп ән салса, онда түнде «діни жиналыс» болады дегенді білдіреді. Шеберлер олардың «діни жиналыстарын» ұнатпады, сондықтан біз табиғи түрде түнде жасырынып шығар едік».

In the 18th century, slaves came from various African societies, cultures, and nations which existed on the West African coast, such as the Igbo, Ashanti and Yoruba. Slaves who were members of different ethnic groups displayed few religious commonalities, despite the fact that they came from the same continent; those Africans who were sold to American slavers shared little of their traditional cultures and religions. Igbo, Yoruba, and Ashanti religious practices did not survive in slave communities in the United States. The institution of slavery, with its high conversion rate, ultimately eliminated traditional African religions in the country. Christianity has existed in Africa for a very long time (most notably in Ethiopia) that some scholars consider it an "indigenous, traditional and African religion", nonetheless, it was a minority faith on the continent as a whole. Most of the slaves who lived in the United States came from the West African coast, which was far less Christian, so converting slaves to Christianity was common but it remained controversial, with some slave owners resisting conversion because they feared that "slaves seeing themselves as spiritually equal" would spur an abolitionist movement. On the other hand, other slave owners promoted conversion because they thought that Christian slaves would make better workers. While many Americans argued otherwise, an increasing number of citizens and slaves argued that Christian religious principles directly conflicted with the institution of slavery. Even though these changes occurred in mainstream Christian thinking, many argue that this fact does not imply innocence on the part of Christian religious institutions: Harvard Divinity School's Jacob K. Olupona states that Christianity was "deeply culpable in the African slave trade, inasmuch as it consistently provided a moral cloak for the buying and selling of human beings". In addition, some missionaries and clergymen wrote about the indifference of masters to their religious welfare. Even for Christian slaves, the actual ability to practice their religion was often impeded: while some slave owners openly encouraged their slaves to hold religious meetings, this was not a universal position across the country. One former slave recalled, "When de niggers go round singin' 'Steal Away to Jesus,' dat mean dere gwine be a 'ligious meetin' dat night. De masters didn't like dem 'ligious meetin's so us natcherly slips off at night".

Америка Құрама Штаттары

1619 жылы голландиялық құл саудагері азық-түлікке Африкадан әкелген құлдарын айырбастағанда, алғашқы африкалық құлдар Вирджиния штатының Джеймстаун қаласына келді. Бұл африкалықтар көптеген кедей ағылшындарға ұқсас заңды жағдайға ие болған, міндетті еңбекпен жұмыс істеушілер еді. Нәсілге негізделген құлдық жүйесі туралы кең таралған идея тек 1680 жылдар шамасында ғана шындыққа айналды. Сонымен қатар, "Жаңа әлемдегі құлдық – ерекше ерекшеліктердің біріккен жиынтығы еді. Онда құлдардың пайдаланылуы ерекше мақта және қант сияқты тауарларды әлемдік нарыққа өндіру үшін ерікті емес жұмыс күші ретінде ерекшеленді". 1850 жылға қарай плантациялардағы құлдардың үштен екісі мақта өндірумен айналысты. Оңтүстік құлдықтың болуымен толығымен өзгерді. Көбінесе 1620 жылы Массачусетс штатының Плимут қаласына келген пилигримдердің құлы емес, қызметшілері болды, яғни 25 жасқа толғаннан кейін көптеген қара нәсілді қызметшілерге бостандық берілді, бұл ағылшын шәкірттерге ұқсас шарттық келісім болатын. АҚШ-та құлдыққа қарсылық ұлттың тәуелсіздігінен бұрын-ақ пайда болды. 1688 жылға дейін Достар діни қоғамының (квакерлер) қауымдары құлдыққа қарсы белсенді түрде наразылық білдірді. Квакерлердің теңдік туралы ұстанымы Пенсильваниядағы құлдыққа әсер етті. Бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін ел басқа штаттардан қашқан құлдарды босатуға тыйым салатын Конституцияны қабылдады және оларды қайтаруды талап етті. 19 ғасырдағы құлдықты жою қозғалысы діни пікірталасқа ұқсас болды; христиандар арасындағы құлдық көбінесе олар тұратын қоғамға байланысты болды. Бұл протестант және католик шіркеулерінде де орын алды. Діни адалдық ақ құл ұстаған христиандарға әсер етті. Құл иелері, дін қызметкерлері және шіркеумен байланысы бар адамдар миллиондаған афроамерикалық жамағаттардың сенімін әлсіретті. Солтүстік штаттарында құлдыққа қарсылық күшейген сайын, Солтүстік және Оңтүстік шіркеулері арасындағы қарым-қатынас шиеленісті. 1830 жылдары Солтүстік дін қызметкерлері құлдыққа қарсы уағыздай бастады. 1840 жылдары құлдық діни ұйымдарды бөліп шығарды. Бұл Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы әлеуметтік байланысты әлсіретіп, 1850 жылдары елдің одан да поляризациялануына әкелді. АҚШ-тағы құлдық мәселесі Азамат соғысымен аяқталды. Соғыс елді сақтау үшін саяси күрес ретінде басталса да, Оңтүстіктегі дін қызметкерлері өз отанын қорғауға шақырғандықтан және Солтүстіктегі құлдықты жоюшылар құлдарды азат ету туралы жақсы жаңалықты уағыздағандықтан, ол діни мәнге ие болды. Геррит Смит пен Уильям Ллойд Гаррисон бейбітшіліктен бас тартып, Гаррисон "Озатқыш" журналының ұранын Леуіліктер 25:10-ға ауыстырды: "Барлық елде және оның барлық тұрғындарына бостандықты жариялаңдар". YMCA басқа қоғамдармен бірігіп, АҚШ христиандық комиссиясын құрды, олардың мақсаты Одақ әскерлерін қолдау болды, ал шіркеулер олардың ісіне 6 миллион доллар жинады. "Жер асты" арқылы құлдарды азат етуге көмектескен Хариет Табмен: "Құдай Линкольн оңтүстікті жеңбейінше дұрыс іс жасамайды" деп ескертті, яғни құлдарды азат ету. Джон Браунның денесі (кейін Республиканың ұрыс гимні) сияқты танымал әндер Солтүстіктің соғыс күшін құлдықты жою үшін діни науқан ретінде бейнелеген жолдардан тұрды. АҚШ президенті Авраам Линкольн да діни сезімдерге жүгінді, әртүрлі сөздерінде Құдай соғысты құлдық үшін жаза ретінде келтіргенін айтты, ал екінші инаугурациялық сөзінде екі тарап та "бір Киелі кітапты оқып, бір Құдайға дұға етеді және әрқайсысы екіншісіне қарсы Оның көмегін сұрайды" деп мойындады. Соғыста Одақтың жеңіске жетіп, конституциялық түзету арқылы құлдыққа тыйым салынғаннан кейін, құлдықты жоюшы христиандар Оңтүстіктегі құл ұстаған бауырларына қарсы діни жеңіске жетті. Құдайдың қорғауы туралы уағыздаған Оңтүстік діни көшбасшылары енді өз теологияларын қайта қарастыруға мәжбүр болды.

The first African slaves arrived in Jamestown, Virginia, in 1619, when a Dutch slave trader bartered his African 'cargo' for food. These Africans became indentured servants, possessing a legal position similar to many poor Englishmen. It was not until around the 1680s that the popular idea of a racial based slave system became reality. Additionally, "New World slavery was a unique conjunction of features. Its use of slaves was strikingly specialized as unfree labor producing commodities, such as cotton and sugar, for a world market." "By 1850 nearly two thirds of the plantation slaves were engaged in the production of cotton The South was totally transformed by the presences of slavery. For the most part, the Pilgrims who arrived at Plymouth, Massachusetts, in 1620 had servants and not slaves, meaning that after turning 25 most black servants were given their freedom, which was a contractual arrangement similar to that of English apprenticeships. Opposition to slavery in the United States predates the nation's independence. As early as 1688, congregations of the Religious Society of Friends (Quakers) actively protested slavery. The Quaker Testimony of Equality would have an influence on slavery in Pennsylvania. However, at independence the nation adopted a Constitution which forbade states from liberating slaves who had fled from other states, and instructed them to return such fugitive slaves. The rise of abolitionism in 19th century politics was mirrored in religious debate; slavery among Christians was generally dependent on the attitudes of the community they lived in. This was true in both Protestant and Catholic churches. Religious integrity affected the white slave holding Christian population. Slaveholders, priests, and those tied to the Church undermined the beliefs of the millions of African American converts. As abolitionism gained popularity in the Northern states, it strained relations between Northern and Southern churches. Northern clergy increasingly preached against slavery in the 1830s. In the 1840s, slavery began to divide denominations. This, in turn, weakened social ties between the North and South, allowing the nation to become even more polarized in the 1850s. The issue of slavery in the United States came to an end with the American Civil War. Although the war began as a political struggle over the preservation of the nation, it took on religious overtones as southern preachers called for a defense of their homeland and northern abolitionists preached the good news of liberation for slaves. Gerrit Smith and William Lloyd Garrison abandoned pacifism, and Garrison changed the motto of The Liberator to Leviticus 25:10, "Proclaim Liberty throughout all the land, and to all the inhabitants thereof." The YMCA joined with other societies to found the United States Christian Commission, with the goal of supporting Union soldiers, and churches collected $6 million for their cause. Harriet Tubman, who was a liberator with the Underground Railroad, warned "God won't let master Lincoln beat the South till he does the right thing"—i. e., emancipating the slaves. Popular songs such as John Brown's Body (later The Battle Hymn of the Republic) contained verses which painted the Northern war effort as a religious campaign to end slavery. US President Abraham Lincoln, too, appealed to religious sentiments, suggesting in various speeches that God had brought on the war as punishment for slavery, while acknowledging in his second Inaugural Address that both sides "read the same Bible, and pray to the same God; and each invokes His aid against the other." With the Union victory in the war and a slavery banned by constitutional amendment, abolitionist Christians also declared a religious victory over their slave holding brethren in the South. Southern religious leaders who had preached a message of divine protection were now left to reconsider their theology.

Баптистер

1830 жылдары солтүстік және оңтүстік баптист шіркеулері арасында шиеленіс күшейе бастады. Оңтүстік баптистерінің құлдыққа қолдауы экономикалық және әлеуметтік себептерге байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл ешқашан мойындалмады. Керісінше, құлдық пайдалы екендігі және Құдайдың Киелі кітапта оны мақұлдағаны туралы айтылды. Алайда, солтүстіктегі баптистер бұған күшті қарсылық білдіріп, Құдайдың "бір нәсілді екіншісінен артық деп санамайтынын" мәлімдеді. Оңтүстік баптистері болса, Құдайдың нәсілдерді бөлек жаратқанына сенді. Соңында, 1835 жыл шамасында оңтүстік штаттары миссионерлік жұмыстарға қаржы бөлінуде оларға тиісінше көңіл көрсетілмейтініне шағымдана бастады. 1844 жылы "Үй миссиясы қоғамы" бір адамның бір уақытта миссионер де, құл иесі де бола алмайтынын жариялағанда, жағдай шиеленістің шегіне жетті. Осы қиындыққа тап болған оңтүстік баптистері 1845 жылдың мамыр айында Грузия штатының Аугуста қаласында бас қосып, құлдықты қолдаған Оңтүстік баптист конвенциясын құрды. 19 ғасырдың қалған бөлігінде және 20 ғасырдың көп бөлігінде Оңтүстік баптист конвенциясы жүйелі расизмді қорғауды жалғастырды және афроамерикандықтардың азаматтық құқықтарына қарсы болды, тек 1995 жылы қабылданған резолюциямен құлдықтан және "жарыстық" кемсітуден ресми түрде және толығымен бас тартты. Уильям Книбб Ямайкадағы құлдыққа қарсы белсенді күрескер болды және қуғын-сүргінге ұшырады, оның Фалмуттағы шіркеуі колониялық биліктің агенттері тарапынан өртелді. Салауатты шіркеу қателіктерді жояды және зұлымдықты қияды! Өте ертеде біздің ел отарларымызда құлдыққа төзбеді. Адамгершілікпен айналысқандар құлдықты жоюға тырысты, бірақ ол қашан толыққанды жойылды? Бұл Уильям Уилберфорстың…

Методистер

Методистер құлдық институтының қатаң моральдық принциптері мен аболиционистік идеяларына қайшы келетініне сенді. Мефодистер ұзақ жылдар бойы құлдыққа қарсы қозғалыстардың алдыңғы қатарында болды. Христиандық конфессия құлдарға көмектесуге тырысты, содан кейін американдық отарлау қоғамы және құлдарға миссия сияқты қайырымдылық ұйымдары арқылы босатылған афроамерикандықтарға көмектесті. Американдық методист уағыздаушылары мен діни лидерлер 1780 жылдары афроамерикандық құлдықты ресми түрде айыптады. Медодизмнің негізін қалаушы, англикандық священник Джон Уэсли, "құлдық – христианның күресуі керек ең үлкен жамандықтардың бірі" деп сенді. 18-шы және 19-шы ғасырлардағы методистер құлдыққа қарсы сезімдерге ие болды, сондай-ақ афроамерикандық құлдықты тоқтатуға моральдық жауапкершілік сезінді. Алайда, АҚШ-та методист шіркеуінің кейбір мүшелері құлдарға иелік етті және 1850 жылы шіркеудің өзі бұл мәселе бойынша екіге бөлінді. Оңтүстік методист шіркеулері Американдық Азаматтық соғыстан кейінге дейін құлдықты белсенді түрде қолдады. Осы кезеңде АҚШ-тың методист шіркеулерінің қысымы бүкіл әлемдік шіркеудің құлдықты толық айыптауына кедері келтірді. Бостандыққа шығарғаннан кейін афроамерикандықтар шіркеудің бірлестік пен тәрбиелік аспектілері арқылы нағыз бостандыққа қол жеткізе алатынына сенді. Методист шіркеуі Оңтүстікте босатылған құлдарға көмектесуде жетекші рөл атқарды. Оңтүстік штаттарындағы конфессияларға Африкалық методист епископтық (AME) және Африкалық методист епископтық Сион (AMEZ) шіркеулері кірді. Бұл мекемелерді афроамерикандықтар басқарды, олар ақ нәсілділердің қайырымдылығына қарсылық көрсетті, себебі олардың қара нәсілді қауымдарға үстемдік тануы мүмкін деп санайтын. AME, AMEZ және Оңтүстіктегі афроамерикандық шіркеулер неке қию, крещение, жаназа, әлеуметтік қолдау және білім беру сияқты әлеуметтік қызметтер көрсетті. Білімге жоғары баға берілді. Методистер бұрынғы құлдарға оқу мен жазуды үйретті, осылайша сауатты афроамерикандық қоғамды дамытты. Афроамерикандықтарға Киелі кітаптардағы оқиғалар мен үзінділер арқылы білім берілді. Шіркеу ғимараттары мектептерге айналды, мұғалімдер мен оқушыларға қаржы жиналды.

Methodists believed that the institution of slavery contradicted their strict morality and abolitionist principles. Methodists were long at the forefront of slavery opposition movements. The Christian denomination attempted to help slaves and subsequently freed blacks through philanthropic agencies such as the American Colonization Society and the Mission to the Slaves. It was during the 1780s that American Methodist preachers and religious leaders formally denounced African American slavery. The founder of Methodism, the Anglican priest John Wesley, believed that "slavery was one of the greatest evils that a Christian should fight". 18th century and early 19th century Methodists had anti slavery sentiments, as well as the moral responsibility to bring an end to African American Slavery. However, in the United States some members of the Methodist Church owned slaves and the Methodist Church itself split on the issue in 1850, with the Southern Methodist churches actively supporting slavery until after the American Civil War. Pressure from US Methodist churches in this period prevented some general condemnations of slavery by the worldwide church. Following Emancipation, African Americans believed that true freedom was to be found through the communal and nurturing aspects of the Church. The Methodist Church was at the forefront of freed slave agency in the South. Denominations in the southern states included the African Methodist Episcopal (AME) and African Methodist Episcopal Zion (AMEZ) churches. These institutions were led by blacks that explicitly resisted white charity, believing it would have displayed white supremacy to the black congregations. The AME, AMEZ, and African American churches throughout the South provided social services such as ordained marriages, baptisms, funerals, communal support, and educational services. Education was highly regarded. Methodists taught former slaves how to read and write, consequently enriching a literate African American society. Blacks were instructed through Biblical stories and passages. Church buildings became schoolhouses, and funds were raised for teachers and students.

Квакерлер

Квакерлер Ұлыбритания мен Америка Құрама Штаттарында құлдықты жою қозғалысында маңызды рөл атқарды. Квакерлер Америка колонияларында және Еуропада құлдықты айыптаған алғашқы ақтардың қатарында болды, ал Достар қоғамы құлдыққа және құл саудасына қарсы тұрып, кейіннен құлдыққа қарсы халықаралық және экуменикалық науқандарды бастаған алғашқы ұйым болды. Квакер отаршылары 1670 жылдары Барбадостағы құлдыққа күмән келтіре бастады, бірақ 1688 жылы төрт неміс квакері – Фрэнсис Дэниел Пасториус, Гаррет Хендерикс, Дерик оп ден Граэф және Абрахам оп ден Граэф – жаңадан құрылған американдық колонияда, Филадельфияға жақын орналасқан Германия қалашығынан наразылық білдірді. Бұл әрекет, сол кезде назардан тыс қалғандай көрінсе де, Пенсильвания квакерлері арасында құлдықтың моральдық мәні туралы шамамен бір ғасырлық белсенді пікірталасқа бастады. Бұл пікірталаста Уильям Саутби, Джон Хепберн, Ральф Сандифорд және Бенджамин Лей сияқты квакерлердің құлдыққа қарсы жазулары мен тікелей әрекеттері көрінді. 1740 және 1750 жылдары құлдыққа қарсы көзқарас нығая түсті. Джон Вулман мен Энтони Бенезет сияқты жаңа буын квакерлер құлдыққа қарсы наразылық білдіріп, Достар қоғамының құл саудасымен байланысын үзуді талап етті. Олар квакерлердің көпшілігінің қолдауын алды және 1750 жылдары Пенсильвания квакерлері өз ережелерін қатаңдатты, 1758 жылы құл саудасына қатысуды жөнсіздікке жатқызды. Лондондық жылдық жиналыс та көп ұзамай 1761 жылы құл саудасына қарсы «қатаң қаулы» қабылдады. Бірақ, қағаз жүзінде болса да, жаһандық саясат араласатын еді. Америка революциясы квакерлерді Атлантиканың екі жағына бөліп тастады. Ұлыбританияда квакерлер 1787 жылы құл саудасын жою үшін құрылған қоғамда жетекші рөл атқарды, ол кейбір кешігулермен 1807 жылы құл саудасын жоюға және 1833 жылға қарай бүкіл Британ империясында құлдықтың өзін тоқтатуға жауапты болды. АҚШ-та квакерлердің сәттілігі шамалы болды. Көп жағдайда американдық квакерлерге құл саудасына және құл иелігіне абстрактілі түрде қарсы тұру, оның орнына өздерінің жергілікті қауымдастықтарында көрінетін құлдық институтына тікелей қарсы тұру оңайырақ болды. Көптеген жеке квакерлер Америка тәуелсіздігінен кейін құлдыққа қарсы сөйлегенімен, жергілікті квакер жиналыстары көбінесе құлдыққа қалай жауап беру керектігі туралы бөлініп кетті, ал құлдықты жоюшы квакерлер кейде басқа квакерлер тарапынан қатаң сынға ұшырады. Дегенмен, АҚШ-та XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында квакерлердің құлдыққа қарсы күресіндегі жергілікті табыстары болды. Мысалы, 1775 жылы құрылған Пенсильвания құлдықты жою қоғамының құрамына негізінен квакерлер кірді; алғашқы он ақ нәсілді мүшесінің жетісі квакер, ал қоғамның өткізген төрт жиналысына қатысқан 24 адамның 17-сі квакер болды. XIX ғасыр бойы квакерлер құлдыққа қарсы белсенділік және әдебиетпен тығыз байланысты болды, әсіресе құлдықты жоюшы квакер ақыны Джон Гринлиф Уиттиердің еңбектері арқылы. Квакерлер сондай-ақ Жер асты теміржолымен де белсенді түрде айналысты. Мысалы, Леви Кофин Солтүстік Каролинада бала кезінен қашып кеткен құлдарға көмектесе бастады. Кейін Кофин Огайо мен Индиана аймағына көшіп, ол Жер асты теміржолының президенті ретінде танымал болды. Элиас Хикс 1811 жылы «Африкалықтардың құлдығына қатысты ойлар» атты еңбегін жазды (2-ші басылымы 1814 ж.), құл еңбегінің өнімдерін бойкоттауға шақырды. Көптеген отбасылар құлдарға Жер асты теміржолы арқылы қашуға көмектесті. Генри Стаббс және оның ұлдары қашып кеткен құлдарға Индиана штатын кесіп өтуге көмектесті. Банди отбасы құлдарды Белмонттан Салемге (Огайо штаты) тасымалдау стансасын басқарды. Квакерлердің құлдыққа қарсы белсенділігі кейде әлеуметтік құнға түсуі мүмкін. XIX ғасырдағы АҚШ-та кейбір квакерлер құл иелері тарапынан қуғынға ұшырап, қуғын-сүргіннен қашу үшін елдің батысына көшіп кетуге мәжбүр болды. Дегенмен, квакерлердің құлдыққа қарсы ерте және үздіксіз қызметтері үшін танылып, көбінесе мақталып келгені белгілі.

Quakers played a major role in the abolition movement against slavery in both the United Kingdom and in the United States of America. Quakers were among the first whites to denounce slavery in the American colonies and Europe, and the Society of Friends became the first organization to take a collective stand against both slavery and the slave trade, later spearheading the international and ecumenical campaigns against slavery. Quaker colonists began questioning slavery in Barbados in the 1670s, but first openly denounced slavery in 1688, when four German Quakers, Francis Daniel Pastorius, Garret Hendericks, Derick op den Graeff and Abraham op den Graeff issued a protest from their recently established colony of Germantown, close to Philadelphia in the newly founded American colony of Pennsylvania. This action, although seemingly overlooked at the time, ushered in almost a century of active debate among Pennsylvanian Quakers about the morality of slavery which saw energetic antislavery writing and direct action from several Quakers, including William Southeby, John Hepburn, Ralph Sandiford, and Benjamin Lay. During the 1740s and 1750s, antislavery sentiment took a firmer hold. A new generation of Quakers, including John Woolman and Anthony Benezet, protested against slavery, and demanded that Quaker society cut ties with the slave trade. They were able to carry popular Quaker sentiment with them and, in the 1750s, Pennsylvanian Quakers tightened their rules, by 1758 making it effectively an act of misconduct to engage in slave trading. The London Yearly Meeting soon followed, issuing a "strong minute" against slave trading in 1761. On paper at least, global politics would intervene. The American Revolution would divide Quakers across the Atlantic. In the United Kingdom, Quakers would be foremost in the Society for Effecting the Abolition of the Slave Trade in 1787 which, with some setbacks, would be responsible for ensuring the abolition of the slave trade in 1807 and slavery itself throughout the British Empire by 1833. In the United States, Quakers would be less successful. In many instances, it was easier for American Quakers to oppose the slave trade and slave ownership in the abstract than to directly oppose the institution of slavery itself, as it manifested itself in their local communities. While many individual Quakers spoke out against slavery after American independence, local Quaker meetings were often divided on how to respond to slavery; outspoken Quaker abolitionists were sometimes sharply criticized by other Quakers. Nevertheless, there were local successes for Quaker antislavery in the United States during the late eighteenth and early nineteenth century. For example, the Pennsylvania Abolition Society, first founded in 1775, consisted primarily of Quakers; seven of the ten original white members were Quakers and 17 of the 24 who attended the four meetings held by the Society were Quakers. Throughout the nineteenth century, Quakers increasingly became associated with antislavery activism and antislavery literature: not least through the work of abolitionist Quaker poet John Greenleaf Whittier. Quakers were also prominently involved with the Underground Railroad. For example, Levi Coffin started helping runaway slaves as a child in North Carolina. Later in his life, Coffin moved to the Ohio Indiana area, where he became known as the President of the Underground Railroad. Elias Hicks penned the "Observations on the Slavery of the Africans" in 1811 (2nd ed. 1814), urging the boycott of the products of slave labor. Many families assisted slaves in their travels through the Underground Railroad. Henry Stubbs and his sons helped runaway slaves get across Indiana. The Bundy family operated a station that transported groups of slaves from Belmont to Salem, Ohio. Quaker antislavery activism could come at some social cost. In the nineteenth century United States, some Quakers were persecuted by slave owners and were forced to move to the west of the country in an attempt to avoid persecution. Nevertheless, in the main, Quakers have been noted and, very often, praised for their early and continued antislavery activity.

Мормондық

Мормон жазбалары құлдықты және жалпы құлдықты жоюды бір мезгілде айыптайды, адамдар бір-біріне құлдықта болу дұрыс емес деп үйретеді, бірақ басқалардың құлдарына араласпау керектігін де үйретеді. Бұл пікірлер сол кезде Америкада кең таралған болғанымен, мормондар Хамның қарғысына қатысты құлдыққа қатысты түсіндірмелерді канонизациялады және басқалардың құлдарына араласпауға үйрететін жазбаларды қабылдады. Құлдықтың заңдылығын қолдай отырып, шіркеу құлдарды зорлық-зомбылыққа салуға қарсы тұрақты түрде үйретті және қорғауды қамтамасыз ететін заңдарды жақтады, бірақ сыншылар зорлық-зомбылықтың анықтамасы бұлыңғыр және оны іске асыру қиын деп мәлімдеді. Бірнеше құл иелері шіркеуге қосылып, құлдарын Наувоға бірге алып келді. Наувоода Джозеф Смит құлдырауды жоюға бейімділікті білдіре бастады. АҚШ президенттігіне үміткер болған кезде Смит құлдықты жою жоспарын қамтитын саяси платформа жазды. Смит қайтыс болғаннан кейін шіркеу екіге бөлінді. Ең ірі топ Бригам Янгты құшақтады, ол құлдықты қолдады, бірақ зорлық-зомбылыққа қарсы болды. Бригам Янг өзінің тобын Ютаға бастап барды, онда ол Ютадағы құлдықты заңдастыруға ұмтылды. Бригам Янг құлдықтың Құдай тарапынан белгіленгенін және республикашылардың құлдықты жоюға жасаған тырысыстары Құдайдың бұйрықтарына қайшы келеді және сәтсіздікке ұшырайды деп үйретті. Мормондар арасында қара құлдық кеңінен таралмаған, бірақ LDS шіркеуінің басшылығында Абрахам О. Смут және апостол Чарльз С. Рич сияқты бірнеше көрнекті құл иелері болды. LDS шіркеуі құлдарды ондық ретінде де қабылдады. Сан-Бернардинодағы мормондық қоныс Калифорнияның еркін штатында болғанына қарамастан, апостолдар Чарльз С. Рич және Амаса М. Лайман басшылығымен құлдықты ашық түрде жүзеге асырды. Олар құлдардың заңдар мен құқықтары туралы хабардар еместігін анықтаған судья оларды босатты. Бригам Янг мүшелерін үнділік құл саудасына қатысуға да ынталандырды. Паруандағы қауым мүшелеріне барып, ол оларды "ламандық балаларды мүмкіндігінше көптеп сатып алуға" шақырды. Ол осылай істеу арқылы оларды біліммен және Евангелиемен тәрбиелей алатынын, ал бірнеше ұрпақтан кейін ламандықтар ақ және сұлу болады деп мәлімдеді. Мормондар үндістерді жиі ламандықтар деп атады, олардың үндістер ламандықтардан тараған деген сенімін білдіреді, олар Мормон кітабында айтылған қарғысқа ұшыраған нәсіл еді. Аймақтағы құл саудасының ірі ойыншыларының бірі, бас Уолкара шіркеуге шомылдырылды және Пиед балаларын саудалауда сәттілік тілеген апостол Джордж А. Смиттен сөйлейтін қағаздарды алды. Мормондар сонымен қатар соғыста тұтқынға алынған үндістерді құл қылды. Үнді аумағына кеңейгенде, олар жиі жергілікті тұрғындармен қақтығыстарға түсті. Юта аңғарына енгеннен кейін Янг Тимпаногостарды жою туралы бұйрық берді, нәтижесінде Форт-Юта шайқасы болды, онда көптеген Тимпаногос әйелдері мен балалары құлдыққа алынды. Кейбіреулері қашып құтыла алды, бірақ көптегені құлдықта қайтыс болды. Паруанға қоныс аударғаннан кейін мормондар үндістердің бір тобына шабуыл жасап, шамамен 25 ер адамды өлтіріп, әйелдер мен балаларды құл қылып алды.

Mormon scripture simultaneously denounces both slavery and abolitionism in general, teaching that it is not right for men to be in bondage to each other, but it also teaches that one should not interfere with the slaves of others. While these justifications were common in America at the time, Mormons canonized several scriptures giving credence to the pro slavery interpretation of the Curse of Ham and received scriptures teaching against interfering with the slaves of others. While promoting the legality of slavery, the church consistently taught against the abuse of slaves and advocated for laws that provided protection, though critics said the definition of abuse was vague and difficult to enforce. A few slave owners joined the church, and took their slaves with them to Nauvoo. In Nauvoo, Joseph Smith began expressing a more abolitionist sentiment. While he was running for the presidency of the United States, Smith wrote a political platform containing a plan to abolish slavery. After Smith's death, the church split. The largest contingent followed Brigham Young, who supported slavery but opposed abuse, Brigham Young led his contingent to Utah, where he led the efforts to legalize slavery in Utah. Brigham Young taught that slavery was ordained of God and taught that the Republicans' efforts to abolish slavery went against the decrees of God and would eventually fail. While black slavery was never widespread among Mormons, there were several prominent slave owners in the leadership of the LDS Church, including Abraham O. Smoot and Apostle Charles C. Rich. The LDS Church also accepted slaves as tithing. The Mormon settlement of San Bernardino openly practiced slavery under the leadership of Apostles Charles C. Rich and Amasa M. Lyman, despite being in the free state of California. They were freed by a judge who determined that the slaves were kept ignorant of the laws and their rights. Brigham Young also encouraged members to participate in the Indian slave trade. While visiting the members in Parowan, he encouraged them to "buy up the Lamanite children as fast as they could". He argued that by doing so, they could educate them and teach them the gospel, and in a few generations the Lamanites would become white and delightsome. Mormons often referred to Indians as Lamanites, reflecting their belief that the Indians were descended from the Lamanites, who were a cursed race discussed in the Book of Mormon. Chief Walkara, one of the main slave traders in the region, was baptized into the church, and he received talking papers from Apostle George A. Smith that wished him success in trading Piede children. Mormons also enslaved Indian prisoners of war. As they began expanding into Indian territory, they often became embroiled in conflicts with the local residents. After expanding into Utah Valley, Young issued the extermination order against the Timpanogos, resulting in the Battle at Fort Utah, where many Timpanogos women and children were taken into slavery. Some were able to escape, but many died in slavery. After expanding into Parowan, Mormons attacked a group of Indians, killing around 25 men and taking the women and children as slaves.

Филиппин

Испаниялықтар бұрын-соңды соғыстан түскен христиан емес тұтқындарды құл етіп алып, оларды заңды түрде саудаға шығаруды заңды деп санаған. Себебі олар мұны өркениетті емес және христиандық емес әрекет деп санамады, өйткені олар адамдар тең жаратылмаған және төменгі адамдар жоғары адамдармен билік ете алады деп сенді. Алайда, мәсіхшілерден азап шеккендерге жанашырлық таныту талап етілетін, сондықтан кейбір қожайындары құлдарын босатқан. Көбісі құлдарын тағылымдамаға алды, сондықтан олар босағаннан кейін де өздерінің бақылауында жұмыс істей алды. Құлдардың екі негізгі түрі болды: африкалықтар болған esclavos negros Португалиядан сатып алынған, ал құлдар болған esclavos blancos Морос соғыстардан алынған. Олар әдетте аукцион арқылы сатылатын. Олармен орта және жоғарғы таптар, сондай-ақ дін қызметкерлері де айналысты.