Жеміс шығанағы (Jadebusen) – Германияның Солтүстік теңізіндегі шығанақ. 13-16 ғасырлардағы дауылдар нәтижесінде пайда болған, 180 км² аумақты алып жатыр.🌊🇩🇪
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Германияның Солтүстік теңіз жағалауындағы шығанақ
Bay on Germany's North Sea coast
Нефрит шығанағы (немесе Нефрит шығанағы; Jadebusen) – Германияның Солтүстік теңіз жағалауындағы шығанақ. Бұрын ол жай ғана Джейд немесе Джахде деп аталатын. Тұщы су мөлшері өте аз болғандықтан, ол эстуарий емес, шығанақ ретінде жіктеледі.
The Jade Bight (or Jade Bay; Jadebusen) is a bight or bay on the North Sea coast of Germany. It was formerly known simply as Jade or Jahde. Because of the very low input of freshwater, it is classified as a bay rather than an estuary.
Теңіздің енуі
Оның ауданы шамамен 180 км² (70 миль²), және ол негізінен 13-шы және 16-шы ғасырлардағы дауылдық су тасқындарының нәтижесінде қалыптасқан. 14-шы ғасырдың басынан бері ол шығысқа қарай Везер өзенінің сағасына қосылған. Бір кезде өзен мен шығанақтың арасында үш тұрақты арна және бір су тасқыны алабы болды, бұл эстуарлық дельтаны құрады. Осы қосылыстардың біріншісі 1450 жылы, ал соңғысы 1515 жылы бөгеттермен жабылды. Дегенмен, осы қосылыстар арқылы су басқан аумақтың көп бөлігін жайылым және егістік жер ретінде қайтаруға шамамен бір ғасыр уақыт кетті. Батысында, Жад Фризия түбегіне дейін созылған. 16-шы ғасырдың басынан бастап, дауылдық су тасқындарын болдырмау және егістік жерлерді ұлғайту үшін бірнеше бөгеттер салынды. Басты бөгет, Элленсер Дамм, 1596 және 1615 жылдар аралығында Ольденбург графтығы қарсылық білдірген Шығыс Фризия графтығымен келісімге қол жеткізілмес бұрын салынды.
About 180 km² (70 mi²) in area, the Jade was largely created by storm floods during the 13th and 16th centuries. Since the early 14th century, it has joined eastward to the estuary of the river Weser. For some time, there were three permanent connecting branches and one flood bed between the river and the bight, forming an estuarine delta. The first of these junctions was closed in 1450 by dikes and the last one in 1515. However, about a century passed before most of the area flooded by these connections was regained for pasture and arable land. In the west, the Jade extended far into the Frisian peninsula. From the early 16th century, a number of dikes were built against the storm floods and to gain arable land. The main dike, Ellenser Damm, was built between 1596 and 1615 by the County of Oldenburg before the agreement with the objecting County of East Frisia was finished successfully.
Фризия қауымдастығының құлдырауы
Нефрит бұғазының кеңеюі және оның салалары солтүстік-батыстағы Бант аймағындағы Рюстригеннің еркін фризиялық территориясын бөліп, оның көп бөлігі толқындарда жоғалып кетті, оңтүстік-батыста Фризише Вехде төменгі мореналық төбелерімен Бовенжадинген ("Нефрит үстінде"), солтүстік-шығыста Бутжадинген ("Нефрит сыртында") – шамамен екі ғасыр бойы арал болған, және 1384 жылы Везердің сол жағалауындағы тар аралға айналған Штадланд ("жағалық жер"). Су тасқындары мен жерді жоғалту фриздік қауымдастықты әлсіретті. 1400 жылдар шамасында Бремен еркін қаласы Штадланд пен Бутжадингенді билеуге тырысты. 16 ғасырдың басында Нефрит бұғазының төңірегіндегі барлық аймақтар Ольденбург графының иелігіне көшті.
The extension of Jade Bight and its branches fragmented the free Frisian territory of Rüstringen in Bant in the northwest, most of which has disappeared in the waves, Bovenjadingen ('above the Jade') with the low moraine hills of Friesische Wehde in the southwest, Butjadingen ('outside the Jade') in the northeast, which was an island for almost two centuries, and Stadland ('bank land'), which became a narrow island along the left bank of the Weser in 1384. The devastation by floods and the losses of land weakened the Frisian community. In the years about 1400, the Free City of Bremen tried to rule Stadland and Butjadingen. At the beginning of 16th century, all countries around Jade Bight were conquered by the Counts of Oldenburg.
Құрылыс бөгеттерінің ұйымдастырылған құрылысы
Штадланд аралын жаулап алумен бірге, Везер дельтасының ең үлкен тармағы – Локфлеф 1515 жылы Овельгоннедегі бөгет арқылы тоқтатылды. Келесі жылдары су ағыны тағы да көп жерлерде бөгілді. 1650 жылға дейінгі ең маңызды жобалардың қатарында 1596-1615 жылдары шығанақтың батысындағы Шварц Брак арқылы салынған Еленсер бөгеті және 1643 жылы шығыстағы Жаңа Хобен бөгеті болды. Осы бөгеттің оңтүстігінде жағалау лайлы батпаққа айналды. Батпаққа жиі су тасқындары тиді, ал батпақ жерге салынған бөгеттер өте нашар болып шықты.
Together with the conquest of the island of Stadland, the Lockfleth, the largest branch of the Weser delta, was interrupted by a dike at Ovelgönne in 1515. In the next years the water course was cut off at more sites. The most important projects prior to 1650 were the Ellenser Damm across the Schwarzes Brack in the west of the bay in 1596 to 1615 and the New Hoben Dike in the east in 1643. South of this dike, the coast became a mossy bog. The bog was affected by high floods, and dikes built on the bog proved to be very fragile.
Кемежай
Жауын-толқындардың ағыны Джейд-Байттың таңғыш бөлігін Германияның Солтүстік теңіз жағалауындағы ең терең табиғи каналға айналдырады. 1853 жылы Пруссия Корольдігі Вильгельмсхавен деп кейіннен аталған, Пруссияның теңіз базасы ретінде пайдалану үшін Олденбургтен шығанақтың батыс жағалауының бір бөлігін сатып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның Ашық теңіз флоты (Hochseeflotte), Императорлық Германия теңіз күштерінің (Kaiserliche Marine) басты соғыс флоты, Джейд шығанағындағы Вильгельмсхавенде орналасқан еді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вильгельмсхавен мұнай импорты үшін Германияның негізгі портына айналды.
Tidal flows make the neck of Jade Bight the deepest natural channel near Germany's North Sea coast. In 1853, the Kingdom of Prussia bought a part of the western shore of the bay from Oldenburg, in order to use the harbour as a Prussian naval base, later called Wilhelmshaven. During World War I, the German High Seas Fleet (Hochseeflotte), the main battle fleet of the Imperial German Navy (Kaiserliche Marine), was based at Wilhelmshaven in the Jade Bight. After World War II, Wilhelmshaven became the main German port for the import of petroleum.
Табиғат
Жейд шығанағының жағалау аймақтары Германияның Вадден теңізі ұлттық парктерінің құрамына кіреді.
The foreshore areas of Jade Bight form a part of the German Wadden Sea National Parks.