Ашық орта дауыстық дыбысы және оның белгіленуі

Кіріспе

Ашық орталық дөңгеленбеген дауысты немесе төменгі орталық дөңгеленбеген дауысты – көптеген сөйлеу тілдерінде қолданылатын дауысты дыбыс түрі. Халықаралық фонетикалық әліпбиде (ХФӘ) осы дыбысқа арналған жеке әріп жоқ, бірақ ол әдетте ⟨ä⟩ арқылы көрсетіледі. Егер нақтылық қажет болса, диакритикалық белгілерді пайдалану арқылы нақтылауға болады, көбінесе орталықтандырылған белгісімен. Ашық орталық дауысты үшін әдетте қарапайым ⟨a⟩ қолданылады, ал қажет болған жағдайда ашық алдыңғы дауысты үшін ⟨æ⟩ қолданылады. Қытайтанушылар (синологтар) кіші бас әріпті А (⟨ä⟩) әрпін қолдануы мүмкін. ХФӘ 1976, 1989 және 2012 жылдары осы символды ресми қабылдамау үшін дауыс берді.

Ерекшеліктері

Бұл көбінесе ашық (төмен) алдыңғы дауыстыларды қамтиды, себебі тіл жақын (жоғары) дауыстыларға қарағанда орналасуында шамалы икемді; ашық алдыңғы дауысты мен ашық артқы дауысты арасындағы айырмашылық, жақын алдыңғы және жақын орталық дауысты, немесе жақын орталық және жақын артқы дауысты арасындағы айырмашылыққа тең.

Пайда болуы

Көптеген тілдерде дөңгеленбеген ашық дауыстының бір түрі бар. IPA (Халықаралық фонетикалық алфавит) алдыңғы және ортаңғы дөңгеленбеген ашық дауыстыларды бірдей белгімен көрсетеді, сондықтан кейбір тілдердің қайсын қолданатынын анықтау қиын болуы мүмкін. Дегенмен, бұл жерде ешқандай айырмашылық болмауы да мүмкін. (Дауыстар#Акустика бөлімін қараңыз.)

Most languages have some form of an unrounded open vowel. Because the IPA uses for both front and central unrounded open vowels, it is not always clear whether a particular language uses the former or the latter. However, there may not actually be a difference. (See Vowel#Acoustics.) Language Word IPA Meaning Notes Burmese [[Burmese alphabet / ma 'hard' Oral allophone of in open syllables; realized as near open in other environments. Catalan [[Catalan orthography 'bag' See Catalan phonology Chinese Mandarin [[Chinese characters／[[Pinyin 'collapse' See Standard Chinese phonology Czech [[Czech orthography 'dust' See Czech phonology Danish Standard [[Danish alphabet 'child' Typically transcribed in IPA with See Danish phonology Dutch [[Dutch orthography 'hall' Ranges from front to central; in non standard accents it may be back. See Dutch phonology English Australian bra 'bra' Typically transcribed in IPA with See Australian English phonology East Anglian Used mostly by middle class speakers; can be front instead. General American In the Midwest. Can be back instead. New Zealand Can be more front and/or higher instead. It may be transcribed in IPA with See New Zealand English phonologyMid UlsterCan be more front instead. trap'trap' Some Canadian and Californian speakers See Canadian Shift and English phonology Multicultural London English More front in other Southern England English. Northern England English More front in Scouse. French Parisian [[French orthography 'paw' Older speakers have two contrastive open vowels: front and back See French phonology German [[German orthography 'cat' Can be more front or more back in regional Standard German. See Standard German phonologyHindiआकार / akaar'shape'Contrasts with the Mid central vowel [ə]. See Hindi phonology. Hungarian [[Hungarian alphabet 'leg' See Hungarian phonology Italian [[Italian alphabet 'home' See Italian phonology Japanese [[kanji / [[Romanization of Japanese 'mosquito' See Japanese phonology Limburgish Hamont Achel dialect [[Limburgish#Orthography 'business' Front in other dialects. Lithuanian [[Lithuanian orthography 'wheel' See Lithuanian phonologyMalayStandardرق / rak'shelf'See Malay phonologyKelantan Pattaniسست / sesat'lost'See Kelantan Pattani Malay Malayalamവാൾ'sword'See Malayalam phonology Polish [[Polish orthography 'executioner' See Polish phonology Portuguese [[Portuguese orthography 'go' See Portuguese phonology Romanian [[Romanian alphabet 'horse' See Romanian phonology Serbo Croatian [[Serbian Cyrillic alphabet / [[Gaj's Latin alphabet 'dog' See Serbo Croatian phonology Spanish [[Spanish orthography 'rat' See Spanish phonology Swedish Central Standard [[Swedish alphabet 'bank' Also described as front See Swedish phonology Thai [[Thai script / baang gɔ̀ɔk 'Bangkok' See Thai phonology Turkish Standard [[Turkish alphabet 'horse' Also described as back See Turkish phonologyWelsh[[Welsh orthography'talk'See Welsh phonology Yoruba [[Yoruba alphabet 'idea' See Yoruba phonology

Тіл | Сөз | IPA | Мағынасы | Ескертулер
------- | -------- | -------- | -------- | --------
Бірман | ma | | 'қатты' | Ашық буынлардағы [a] дауысының ауызша аллофоны; басқа орталарда дерлік ашық [æ] болып естіледі.
Каталан | | | 'қап' | Каталан фонологиясын қараңыз.
Қытай (Мандарин) | | | 'құлау' | Стандартты қытай фонологиясын қараңыз.
Чех | | | 'тозаң' | Чех фонологиясын қараңыз.
Дания (Стандартты) | | | 'бала' | IPA-да әдетте басқаша транскрипцияланады. Дания фонологиясын қараңыз.
Голландия | | | 'зал' | Алдыңғы және ортаңғы аралығында; стандартты емес акценттерде артқа қарай жылжуы мүмкін. Голландия фонологиясын қараңыз.
Ағылшын (Австралиялық) | bra | | 'бра' | Әдетте IPA-да басқаша транскрипцияланады. Австралиялық ағылшын фонологиясын қараңыз.
Ағылшын (Шығыс Англиялық) | | | | Көбінесе орта таптың сөйлеуінде қолданылады; алдыңғы дауысқа қарай жылжуы мүмкін.
Ағылшын (Америкалық, Орта Батыс) | | | | Артқа қарай жылжуы мүмкін.
Ағылшын (Жаңа Зеландиялық) | | | | Алдыңғы және/немесе жоғарырақ дауысқа қарай жылжуы мүмкін. IPA-да басқаша транскрипциялануы мүмкін. Жаңа Зеландиялық ағылшын фонологиясын қараңыз.
Ағылшын (Mid Ulster) | | | | Алдыңғы дауысқа қарай жылжуы мүмкін.
Ағылшын (trap) | trap | | 'ұстау' | Кейбір канадалық және калифорниялық сөйлеушілерде. Канадалық ауысымын және ағылшын фонологиясын қараңыз.
Ағылшын (Көпмәдени Лондондық) | | | | Басқа Оңтүстік Англиялық ағылшын тілінде алдыңғырақ.
Ағылшын (Солтүстік Англиялық) | | | | Scouse акцентінде алдыңғырақ.
Француз (Париждік) | | | 'лапа' | Ескірек сөйлейтіндерде екі қарама-қарсы ашық дауысты бар: алдыңғы және артқы. Француз фонологиясын қараңыз.
Неміс | | | 'мысық' | Аймақтық стандартты неміс тілінде алдыңғырақ немесе артқырақ болуы мүмкін. Стандартты неміс фонологиясын қараңыз.
Хинди | आकार / akaar | | 'пішін' | Ортаңғы дауыстан [ə] ерекшеленеді. Хинди фонологиясын қараңыз.
Венгр | | | 'аяқ' | Венгр фонологиясын қараңыз.
Итальян | | | 'үй' | Итальян фонологиясын қараңыз.
Жапон | | | 'шіркей' | Жапон фонологиясын қараңыз.
Лимбург (Хамонт-Ахель диалектісі) | | | 'бизнес' | Басқа диалектілерде алдыңғырақ.
Литва | | | 'дөңгелек' | Литва фонологиясын қараңыз.
Малай (Стандартты) | رق / rak | | 'сөре' | Малай фонологиясын қараңыз.
Малай (Келантан-Паттани) | سست / sesat | | 'жоғалған' | Келантан-Паттани малай тілі.
Малаялам | വാൾ | | 'қылыш' | Малаялам фонологиясын қараңыз.
Поляк | | | 'атқыш' | Поляк фонологиясын қараңыз.
Португал | | | 'бару' | Португал фонологиясын қараңыз.
Румыния | | | 'ат' | Румыния фонологиясын қараңыз.
Серб-Хорват | | | 'ит' | Серб-Хорват фонологиясын қараңыз.
Испан | | | 'тышқан' | Испан фонологиясын қараңыз.
Швед (Орталық Стандартты) | | | 'банк' | Алдыңғы дауыс ретінде де сипатталады. Швед фонологиясын қараңыз.
Тай | | | 'Бангкок' | Тай фонологиясын қараңыз.
Түрік (Стандартты) | | | 'ат' | Артқы дауыс ретінде де сипатталады. Түрік фонологиясын қараңыз.
Уэльс | | | 'сөйлеу' | Уэльс фонологиясын қараңыз.
Йоруба | | | 'идея' | Йоруба фонологиясын қараңыз.