Адамгершілік көмек: қағидалар мен мақсаты

Гуманитарлық көмек: өмірді сақтау, апаттарда көмектесу, адамдық қадір-қасиетті сақтау. Азық-түлік, су, медициналық көмек қамтамасыз етіледі. Принциптері мен түрлері.

7 мин оқу

100%

Дереккөз: Humanitarian assistance — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Гуманитарлық көмек – адам тудырған дағдарыстар мен апаттар кезінде және олардан кейін адам өмірін сақтауға, қасіретті жеңілдетуге және адамдық қадір-қасиетті сақтауға бағытталған көмек пен іс-қимыл. Ол тамақ, су, баспана, медициналық көмек және қорғау сияқты кең ауқымды қызметтерді қамтиды. Гуманитарлық көмек адамгершілік, бейтараптық, тәуелсіздік және құпиялылық принциптеріне негізделген. Гуманитарлық көмек және гуманитарлық жәрдем жиі бір-бірінің орнына қолданылса да, олар ерекше ұғымдар. Гуманитарлық жәрдем көбінесе дағдарыстық жағдайларда азық-түлік, су, баспана және медициналық көмек сияқты дереу, қысқа мерзімді көмек көрсетуді білдіреді. Ал гуманитарлық көмек, керісінше, қалпына келтіру, оңалту және қабілетін арттыру үшін ұзақ мерзімді қолдауды қоса, іс-шаралардың кең ауқымын қамтиды. Гуманитарлық көмек мұқтаж халыққа көмек көрсету және оларды қорғау жөніндегі жауапкершіліктерін орындауға мемлекеттерді қолдауға және толықтыруға арналған, оларды әлсіретуге немесе алмастыруға емес.

Гуманитарлық көмек көрсетудің негізгі қағидалары

Гуманитарлық көмек гуманитарлық іс-қимылдың тұтастығы мен тиімділігін сақтау үшін маңызды негізгі қағидалар жиынтығымен басшылық жасалады. Бұл қағидалар Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы бекіткен және әлемдік гуманитарлық ұйымдар тарапынан кеңінен қабылдаған адамгершілік, бейтараптық, тәуелсіздік, ерікті қызмет, бірлік және жалпыға бірдейлік принциптерін қамтиды. Адамгершілік: Адамгершілік принципі адам қайғысын, ең осал топтарға ерекше назар аудара отырып, кездескен жерінде жою қажеттігін көрсетеді. Мұқтаж болғандардың барлығының қадір-қасиеті мен құқықтары құрметтеліп, қорғалуы тиіс. Бейтараптық: Бейтараптық гуманитарлық көмектің ұлттық еңбегіне, нәсіліне, жынысына, діни сеніміне, әлеуметтік жағдайына немесе саяси көзқарасына қарамастан, тек қажеттілік негізінде ғана ұсынылуын талап етеді. Тәуелсіздік: Тәуелсіздік гуманитарлық актілердің саяси, экономикалық, әскери немесе басқа да мақсаттардан тәуелсіз болуын білдіреді. Гуманитарлық көмек көрсетушілер гуманитарлық принциптерге сәйкес кедергісіз әрекет ете алуы керек. Ерікті қызмет: Ерікті қызмет гуманитарлық көмектің пайда табу ниетімен емес, тек көмек көрсету ниетімен ұсынылатындығын көрсетеді. Бұл мұқтаж адамдарға көмектесуге ұмтылған ұйымдар мен жеке тұлғалардың гуманитарлық әрекеті. Бұл принциптер кеңінен қабылданып бағаланса да, оларды іс жүзінде қолдану кейде, әсіресе күрделі саяси және қауіпсіздік ортасында қиындықтар тудыруы мүмкін. Принциптік ұстанымды сақтай отырып, мұқтаж халыққа қол жеткізуді қамтамасыз ету қиын мәмілелерді қажет етеді және гуманитарлық қатысушылардың сақтықпен әрекет етуін талап етеді.

Humanitarian assistance is guided by a set of core principles that are essential to maintaining the integrity and effectiveness of humanitarian action. These principles, which have been affirmed by the United Nations General Assembly and are widely accepted by humanitarian organizations worldwide, include humanity, impartiality, neutrality, independence, voluntary service, unity, and universality. Humanity: The principle of humanity stipulates that human suffering must be addressed wherever it is found, with particular attention to the most vulnerable populations. The dignity and rights of all those in need must be respected and protected. Impartiality: Impartiality requires that humanitarian assistance be provided solely on the basis of need, without discrimination based on nationality, race, gender, religious belief, class, or political opinion. Neutrality: Neutrality means that humanitarian actors must not take sides in hostilities or engage in controversies of a political, racial, religious, or ideological nature. This principle can be controversial, as it may require humanitarian actors to engage with all parties to a conflict, including those who may have committed abuses. Independence: Independence means that humanitarian action must be autonomous from political, economic, military, or other objectives. Humanitarian actors must be able to act in accordance with humanitarian principles without interference. Voluntary Service: Voluntary service reflects the idea that humanitarian assistance is provided without a desire for gain. It is a humanitarian act provided by organizations and individuals motivated by a desire to help those in need. While these principles are widely accepted, their application in practice can sometimes be challenging, particularly in complex political and security environments. Maintaining a principled approach while also ensuring access to populations in need can involve difficult trade offs and requires careful navigation by humanitarian actors.

Гуманитарлық көмек көрсететін БҰҰ-ның негізгі ұйымдары

Біріккен Ұлттар Ұйымының бірнеше мекемелері бүкіл әлемде гуманитарлық көмек көрсетуде маңызды рөл атқарады. Бұл ұйымдар гуманитарлық дағдарыстарға үйлесімді, тиімді және қағидаларға негізделген жауап беру үшін бірлесіп жұмыс істейді. БҰҰ Гуманитарлық істерді үйлестіру кеңсесі (OCHA): OCHA гуманитарлық көмек көрсететін ұйымдарды біріктіріп, төтенше жағдайларға ұйымдасқан жауап беруді қамтамасыз етеді. Ол гуманитарлық көмектің дағдарысқа ұшыраған адамдарға жеткізілуіне кедергі келтіретін қиындықтарды жоюға көмектеседі және көмек пен ресурстарды жұмылдыруға жетекшілік етеді. БҰҰ Даму бағдарламасы (БҰҰДБ): БҰҰДБ негізінен гуманитарлық мекеме болмаса да, дағдарысқа жауап беру және қалпына келтіруде маңызды рөл атқарады. Ол елдерге апаттар мен қақтығыстардан кейін қайта құруға қолдау көрсетеді, ұзақ мерзімді даму мен тұрақтылыққа баса назар аударады. Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары (БҰҰЖК): БҰҰЖК босқындарды қорғау және әлемдегі босқындар мәселелерін шешу бойынша халықаралық шараларды басқару және үйлестіруге міндетті. Ол әрбір адамның баспана іздеу және басқа мемлекетте қауіпсіз баспана табу құқығын қамтамасыз етуге тырысады, ерікті түрде елге оралу, жергілікті жерде интеграциялау немесе үшінші елде қоныстану мүмкіндігін ұсынады. Біріккен Ұлттар Ұйымының балалар қоры (ЮНИСЕФ): ЮНИСЕФ 190-нан астам елде балалардың өмірін сақтап қалу, олардың құқықтарын қорғау және олардың әлеуетін іске асыруға көмектеседі. Гуманитарлық дағдарыстар кезінде ЮНИСЕФ сумен жабдықтау және санитария, тамақтану, білім беру және балаларды қорғауға бағытталған шұғыл көмек көрсетеді. БҰҰ Халық қор (UNFPA): UNFPA – БҰҰ-ның репродуктивті денсаулық, гендерлік теңдік және халық динамикасына бағытталған жетекші мекемесі. Гуманитарлық жағдайларда UNFPA жыныстық және репродуктивті денсаулық қызметтерін ұсыну, жыныстық негіздегі зорлық-зомбылықтың алдын алу және оған жауап беру, жүкті әйелдер мен жасөспірім қыздар сияқты әсіресе осал топтардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жұмыс істейді. Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы (ДҰАБ): ДҰАБ – әлемдегі ең ірі гуманитарлық ұйым, төтенше жағдайлардағы миллиондаған адамдарға азық-түлік көмегін жеткізеді және қоғамдармен бірлесіп тамақтануды жақсарту және тұрақтылықты арттыру жұмыстарын жүргізеді. Азық-түлік көмегін жеткізумен қатар, ДҰАБ жалпы гуманитарлық қауымдастыққа логистикалық қолдау көрсетеді. Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO): FAO төтенше жағдайлардағы жұмысын осал қоғамдар мен шаруашылықтардың дағдарыстарға жақсы дайындалуына және оларға жауап беруге көмектесуге бағыттайды. Бұл ауыл шаруашылығына қажетті жабдықтарды, мал шаруашылығына қолдауды және азық-түлік өндірісі мен күнкөрісті қалпына келтіруге көмектесетін ақшалай төлемдерді қамтиды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ): ДДҰ жаһандық денсаулық сақтау мәселелері бойынша басшылық жасауға, нормалар мен стандарттарды белгілеуге, елдерге техникалық қолдау көрсетуге және денсаулық сақтау тенденцияларын бақылауға жауапты. Гуманитарлық дағдарыстар кезінде ДДҰ қажетті денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну, аурулардың таралуын болдырмау және денсаулық сақтау жүйелерін нығайту үшін жұмыс істейді. Бұл БҰҰ мекемелері өзара тығыз байланыста жұмыс істейді және басқа гуманитарлық ұйымдармен бірлесіп, көмекті үйлесімді және тиімді түрде жеткізеді. Әрқайсысының өзіндік міндеттері мен біліктілігі болғамен, олардың барлығы гуманитарлық қағидатарға адал және мұқтаж адамдарға уақтылы, өмірді сақтап қалатын көмек көрсетуге міндетті.

Several United Nations entities play crucial roles in delivering humanitarian assistance worldwide. These organizations work together to provide a coordinated, effective, and principled response to humanitarian crises. UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA): OCHA is responsible for bringing together humanitarian actors to ensure a coherent response to emergencies. It works to overcome obstacles that impede humanitarian assistance from reaching people affected by crises and provides leadership in mobilizing assistance and resources. UN Development Programme (UNDP): While not primarily a humanitarian agency, UNDP plays a key role in crisis response and recovery. It works to support countries in rebuilding after disasters and conflicts, focusing on long term development and resilience. United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR): UNHCR is mandated to lead and coordinate international action to protect refugees and resolve refugee problems worldwide. It strives to ensure that everyone can exercise the right to seek asylum and find safe refuge in another state, with the option to return home voluntarily, integrate locally, or resettle in a third country. United Nations Children's Fund (UNICEF): UNICEF works in over 190 countries to save children's lives, defend their rights, and help them fulfill their potential. In humanitarian crises, UNICEF provides emergency relief focused on water and sanitation, nutrition, education, and child protection. UN Population Fund (UNFPA): UNFPA is the lead UN agency focused on reproductive health, gender equality, and population dynamics. In humanitarian settings, UNFPA works to provide sexual and reproductive health services, prevent and respond to gender based violence, and address the needs of vulnerable populations such as pregnant women and adolescent girls. World Food Programme (WFP): WFP is the world's largest humanitarian organization, providing food assistance to millions of people in emergencies and working with communities to improve nutrition and build resilience. In addition to delivering food aid, WFP also provides logistics support to the broader humanitarian community. Food and Agriculture Organization (FAO): FAO's work in emergencies focuses on helping vulnerable communities and households to be better prepared for and able to respond to crises. This includes providing agricultural inputs, livestock support, and cash transfers to help restore food production and livelihoods. World Health Organization (WHO): WHO is responsible for providing leadership on global health matters, setting norms and standards, providing technical support to countries, and monitoring health trends. In humanitarian crises, WHO works to provide essential health services, prevent disease outbreaks, and strengthen health systems. These UN entities work closely together and with other humanitarian actors to deliver assistance in a coordinated and effective manner. While each has its specific mandate and area of expertise, they share a common commitment to humanitarian principles and to providing timely, life saving assistance to those in need.

Гуманитарлық көмек көрсететін халықаралық үкіметтік емес ұйымдар

Халықаралық үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) қақтығыстар, табиғи апаттар және басқа да төтенше жағдайлар сияқты дағдарыстардан зардап шеккен аймақтарға гуманитарлық көмек көрсетуде өте маңызды роль атқарады. Бұл ұйымдарды үш негізгі түрге бөлуге болады:

Денсаулыққа бағытталған үкіметтік емес ұйымдар

Médecins Sans Frontières (MSF) немесе Шекарасыз Дәрігерлер: Нобель Бейбітшілік сыйлығының иегері, қақтығыс аймақтарында, эпидемиялар, табиғи апаттар және басқа да төтенше жағдайлар салдарынан зардап шеккен аймақтарда шұғыл медициналық көмек және денсаулық сақтау қызметтерін ұсынатын ұйым. Médecins du Monde (MDM) немесе Doctors of the World: Төтенше жағдайлардағы әлсіз топтарға шұғыл медициналық көмек, денсаулық сақтау қызметтері мен қорғауды ұсынатын француздық халықаралық гуманитарлық ұйым.

Дүниежүзілік үкіметтік емес ұйымдар

Oxfam: Дүниежүзілік кедейлікті жеңілдетуге, шұғыл көмек көрсетуге және кедейлік пен әділетсіздіктің түпкі себептерін жоюға бағытталған саясат өзгерістерін қолдауға бағытталған тәуелсіз қайырымдылық ұйымдарының конфедерациясы. Save the Children: Балалардың құқықтарын ілгерілетуге, төтенше жағдайларда балаларға көмек және қолдау көрсетуге, сондай-ақ олардың білім алуға, денсаулық сақтауға және қорғалуға мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге арналған жетекші үкіметтік емес ұйым. CARE International: 100-ден астам елде кедейлік, төтенше жағдайлар және әлеуметтік әділетсіздік мәселелерін шешу үшін әйелдер мен қыздардың мүмкіндіктерін кеңейту және тұрақты дамуды қолдау арқылы жұмыс істейтін жаһандық ұйым.

Бір елден шыққан үкіметтік емес ұйымдар

Норвегиялық босқындар кеңесі (NRC): Норвегиялық гуманитарлық ұйым, босқындар мен ішкі қоныс аударған адамдарға көмек көрсетеді, төтенше жағдайларда көмек көрсетуге, білім беруге және құқықтық қолдауға баса назар аударады. Concern Worldwide: 25-тен астам елде жұмыс істейтін ирландтық гуманитарлық ұйым, төтенше жағдайларға жауап беруге, кедейлікті жеңілдетуге және тұрақты дамуды қамтамасыз етуге бағытталған. ACTED (Техникалық ынтымақтастық және даму агенттігі): Дағдарысқа ұшыраған аймақтардағы экономикалық мүмкіндіктерді арттыру және тұрақты шешімдерді қолдауға баса назар аудара отырып, шұғыл көмек пен ұзақ мерзімді дамуға көмек көрсететін француздық гуманитарлық үкіметтік емес ұйым. Бұл ҮЕҰ-лар жергілікті қауымдастықтармен, үкіметтермен және басқа ұйымдармен бірлесіп, маңызды қызметтер ұсынады, осал топтардың құқықтарын қорғайды және қиын және көбінесе қауіпті жағдайларда тұрақты дамуды ілгерілетеді. Олардың күш-жігері әлемдік деңгейдегі дағдарыстардан зардап шеккен адамдардың азабын жеңілдетуде маңызды рөл атқарады.

Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қозғалысы

Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қозғалысы – адамгершілік, бейтараптық, тәуелсіздік, еріктілік, бірлік және әмбебаптық негізгі қағидаларымен басшылыққа жүретін жетекші гуманитарлық күш. Ол үш негізгі құрамдас бөліктен тұрады:

2. Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамдарының халықаралық федерациясы (ҚҚФҚ)

Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай Қоғамдарынан құралған 192 ұлттық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай Қоғамын біріктіретін Халықаралық Қызыл Крест Қоғамы – әлемдегі ең ірі гуманитарлық желі. Ол апаттар мен денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдайларға дейін, олар кезінде және олардан кейін, мұқтаж адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыру және осал топтардың өмірін жақсарту үшін жұмыс істейді. Халықаралық Қызыл Крест Қоғамы өз мүшелері – ұлттық қоғамдардан келетін халықаралық көмекті ең қажетті жерлерге үйлестіреді және бағыттайды.

3. Қызыл Крест пен Қызыл Жарты Айдың ұлттық қоғамдары

Ұлттық қоғамдар өз елдеріндегі гуманитарлық саланың мемлекеттік органдарына көмекші болып табылады. Олардың жұмысына апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету, денсаулық сақтау және әлеуметтік бағдарламалар, сондай-ақ халықаралық гуманитарлық құқықты тарату кіреді. Көптеген Ұлттық қоғамдардың төтенше жағдайларға жауап беру тобы бар, оларды дағдарыс кезінде басқа қоғамдарға қолдау көрсету үшін шетелге жіберуге болады. Халықаралық Қызыл Крест Комитеті (ICRC) қақтығыс аймақтарында жұмыс істейтін болса, Халықаралық Қызыл Крест және Жартыай қауымдастығы (IFRC) мен Ұлттық қоғамдар төтенше жағдайларға жауап беруге және бүкіл әлемде гуманитарлық құндылықтарды ілгерілетуге көбірек баса назар аударады.

Басқа елдерге іссапарлар

Ұлттық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамдары төтенше жағдайларда немесе ұзақ мерзімді даму бағдарламаларында басқа ұлттық қоғамдарға көмек көрсетуге шақырылуы мүмкін. Бұл мыналарды қамтиды:

Көмекшілерді, медициналық қызметкерлерді, логистика мамандарын және т.б. жіберу. Көмек құралдары, жедел жәрдем машиналары, уақытша баспаналар сияқты материалдық көмек көрсету. Оқыту, қабілетін арттыру және білім алмасу бойынша қолдау ұсыну. Мұндай шетелдегі миссиялар Қозғалыстың принциптері мен қабылдаушы ұлттық қоғамның басшылығымен жұмыс істейді. Олардың мақсаты – жергілікті күш-жігерді қолдау және зардап шеккен қауымдастықтардың төзімділігін арттыру. Ішкі және халықаралық деңгейде жұмыс істейтін Қозғалыстың құрамдас бөліктері адам азабын болдырмау және жеңілдетуге деген ұмтылысымен біріккен.