Кіріспе
Индонезияның Жаңа Гвинея аралындағы аймағы, Жаңа Гвинея аралының батыс жартысы. Батыс Жаңа Гвинея, сондай-ақ Папуа, Индонезиялық Жаңа Гвинея және Индонезиялық Папуа деп те аталады, бұл 1962 жылы Индонезияға берілген Жаңа Гвинея аралының батыс, индонезиялық жартысы. Арал Папуа деп те аталатындықтан, аймақ Батыс Папуа деп те танылады. Папуа – Жаңа Гвинеяның батысында орналасқан және географиялық тұрғыдан Австралия құрлығының бөлігі болып табылады. Аймақ негізінен Оңтүстік жарты шарда жатыр және Биак және Раджа Ампат аралдарына ие. Аймақтың көп бөлігі тропикалық жаңбыр ормандарымен жабылған, онда дәстүрлі халықтар, соның ішінде Балим аңғарының Дани тайпасы тұрады. Халықтың көп бөлігі жағалау аймақтарында немесе оларға жақын жерде қоныстанған. Ірі қаласы – Джаяпура. 1940 жылдардың соңында Голландтың Шығыс Индиясының аумақтары тәуелсіз Индонезия мемлекетіне айналды, бірақ Батыс Жаңа Гвинеядан басқа. Голландтар Батыс Жаңа Гвинеяға (Голланд Жаңа Гвинеясы) 1962 жылғы 15 тамыздағы Нью-Йорк келісіміне дейін егемендікті сақтап келді, ол аймақты Индонезияға беруге келісім берді. Аймақ 1973 жылы Ириан Джая (сөзбе-сөз "Даңқты Ириан") деп, ал 2002 жылы Папуа деп аталатын Ириан Барат (Батыс Ириан) провинциясы болды. Келесі жылы Папуа провинциясының батыс бөлігінен екінші провинция құрылды, ол Батыс Папуа деп аталды, ал әкімшілік орталығы Манокуари қаласы болды. Екі провинцияға да Индонезия заңнамасымен ерекше автономия мәртебесі берілді. 2022 жылдың қараша айында Папуа провинциясының бөліктерінен – Орталық Папуа, Таулы Папуа және Оңтүстік Папуа – үш қосымша провинция құрылды, ал Батыс Папуа провинциясының бір бөлігінен Оңтүстік-Батыс Папуа провинциясы құрылды. Олардың барлығы (Батыс Папуа және Папуа провинцияларының қалдықтары сияқты) ерекше автономия мәртебесін алды, соңғысы қазір Солтүстік Папуаға және Цендеравасих шығанағындағы аралдар тобына дейін азайтты. 2020 жылы Батыс Папуа және Папуа провинцияларындағы халық саны 5 437 775 адамды құрады, олардың көпшілігі жергілікті тұрғындар; 2022 жылдың ортасындағы ресми бағалау 5 601 888 адамды көрсетті. Басты ресми дін – христиандық, одан кейін ислам. Басты салалар: ауыл шаруашылығы, балық аулау, мұнай және кен өндіру.
the western half of the island of New Guinea
Western New Guinea, also known as Papua, Indonesian New Guinea, and Indonesian Papua, is the western, Indonesian half of the island of New Guinea, granted to Indonesia in 1962. Given the island is alternatively named Papua, the region is also called West Papua
Lying to the west of Papua New Guinea and geographically a part of the Australian continent, the territory is almost entirely in the Southern Hemisphere and includes the Biak and Raja Ampat archipelagoes. The region is predominantly covered with rainforest where traditional peoples live, including the Dani of the Baliem Valley. A large proportion of the population live in or near coastal areas. The largest city is Jayapura. In the late 1940s, territories of the Dutch East Indies became the independent country of Indonesia, except Western New Guinea. The Dutch retained sovereignty over Western New Guinea (Dutch New Guinea) until the New York Agreement on 15 August 1962, which granted the region to Indonesia. The region became the province of Irian Barat (West Irian) before being renamed Irian Jaya (literally "Glorious Irian") in 1973 and Papua in 2002. The following year, a second province was created from the western part of Papua Province; this was called West Papua, with its administrative capital as Manokwari. Both provinces were granted special autonomous status by Indonesian legislation. In November 2022 three additional provinces were created from parts of Papua Province – Central Papua, Highland Papua, and South Papua – while another additional province, Southwest Papua, was created from part of West Papua Province; these received the same special autonomous status as (the residual) West Papua and Papua Provinces, the latter now reduced to northern Papua and the groups of islands in Cenderawasih Bay. In 2020, West Papua and Papua provinces had a census population of 5,437,775, the majority of whom are indigenous; the official estimate as of mid 2022 was 5,601,888. The predominant official religion is Christianity, followed by Islam. The main industries include agriculture, fishing, oil production, and mining.
Атауы
Жаңа Гвинея аралының батыс бөлігіне ат қою кезінде сөйлеушілер саяси бағытқа сүйенеді. Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) мәліметінше, аймақтың ресми атауы – "Папуа". Тәуелсіздік үшін күресушілер бұл аймақты "Батыс Папуа" деп атайды, ал Индонезия шенеуніктері 2007 жылдан бері аймақтың батыс провинциясын атау үшін де "Батыс Папуа" терминін қолданады. Тарихи тұрғыдан алғанда, аймақтың ресми атаулары: Голланд Жаңа Гвинеясы (1895–1962), Батыс Жаңа Гвинея немесе Батыс Ириан (1962–1973), Ириан Джая (1973–2002) және Папуа (2002 жылдан бүгінге дейін). "Батыс Жаңа Гвинея" дегеннің индонезиялық аудармасы – "Nugini Barat", қазіргі уақытта тек тарихи контексте қолданылады, мысалы, "Батыс Жаңа Гвинея кампаниясы" (kampanye Nugini Barat).
География
Бұл аймақ шығыстан батысқа, солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған. Оның ауданы – шамамен 22% Индонезияның құрлық аумағын құрайды. Папуа-Жаңа Гвинеямен шекара көбінесе 141-ші шығыс бойламы бойынша өтеді, ал бір бөлігі Флай өзенімен белгіленген. Жаңа Гвинея аралы бұрын Австралия құрлығының бөлігі болған және Сахул континентінде жатқан. Үнді-Австралия және Тынық мұхит тақталарының соқтығысуы нәтижесінде аймақтың ортасынан өтетін, ұзындығы және ені белгілі Маоке таулары пайда болды. Бұл тау жүйесінде Пунчак Джая, Пунчак Мандала және Пунчак Трикора сияқты биіктігі теңіз деңгейінен жоғары онға жуық шың бар. Бұл таулар тропикалық атмосферадан тұрақты жаңбырмен қамтамасыз етеді. Ағаш өсе алмайтын биіктік шамамен және ең биік шыңдарында шағын мұздықтар бар, олар жыл бойы қармен жабылады. Орталық таулардың солтүстігінде де, батысында да жер бедері таулы болып қалады, көбінесе жылы ылғалды климатпен және теңіз деңгейінен жоғары биіктікте орналасқан. Таулы аймақтарда альпій шалғындары, тік жарлы, шұңқырлы шыңдар, тау ормандары, жаңбырлы ормандар, жылдам ағысы бар өзендер мен шатқалдар кездеседі. Мерауке қаласының оңтүстік-шығысында құнарлы топырақты саздақ алқаптар мен жазықтар басым. Асмат аймағының төңірегінде де батпақтар созылып жатыр. Аймақта 40 ірі өзен, 12 көл және 40 арал бар. Мамберамо өзені – аймақтағы ең ірі өзен, ол Папуа провинциясының бойымен ағып өтеді. Осының нәтижесінде көлдер мен өзендерге толы үлкен аймақ – Көлдер жазығы қалыптасқан. Оңтүстік жазықтарында мангр, тасқынды және тұщы су батпақты ормандар, жазық жаңбырлы ормандар орналасқан, олар Асмат халқы сияқты балықшылар мен жинаушылардың мекені. Дани халқының мекені – Балием аңғары – орталық тау тізбегінің арасында, теңіз деңгейінен биік орналасқан таулы үстірт. Аймақтағы құрғақ маусым әдетте мамырдан қазанға дейін созылады, бірақ бұл айларда да жаңбыр жыл бойы жауады. Қарашадан наурызға дейін солтүстік жағалауда күшті жел мен жаңбыр болады. Дегенмен, оңтүстік жағалауда сәуірден қазанға дейін жел мен жаңбырдың күшеюі байқалады, бұл Мерауке аймағындағы құрғақ маусымды білдіреді, ол Батыс Жаңа Гвинеяның ерекше маусымдарға ие болған жалғыз бөлігі. Жағалау аймақтары әдетте ыстық және ылғалды, ал таулы аймақтар салқын болады.
Экология
Азия мен Австралияның Валацеяға жақын өту аймағында орналасқан бұл аймақтың флорасы мен фаунасында азиялық, австралиялық және эндемикалық түрлер кездеседі. Аймақтың 75 пайызы орманды және жоғары деңгейде биологиялық әртүрлілікке ие. Аймақта шамамен 16 000 өсімдік түрі бар, олардың 124 туысы эндемик болып табылады. Таулы аймақтар мен солтүстік бөліктері тығыз жаңбырлы ормандармен жабылған. Биік таулы өсімдіктеріне альпілік шалғындар, қызылша, қарағай ормандары, бұталар мен тоғдарқылдар жатады. Оңтүстік жағалауында мангр және саго пальмалары, ал құрғақ оңтүстік-шығыс бөлігінде эвкалипт, қағаз қабықты ағаштар мен акациялар өседі. Аймақта сүтқоректілердің марсупиал түрлері басым: шамамен 70 марсупиал түрі (оның ішінде опоссумдар, валлабилер, ағаш кенгурулары және кускустар) және 180 басқа сүтқоректі түрі (оның ішінде қауіпті жағдайдағы ұзын мүңкілі эхидна) бар. Бұл аймақ Индонезияда кенгурулардың, марсупиал егеуқұйрықтардың, бандикуттардың және сақиналы құйрықты опоссумдардың табиғи мекені болып табылады. Шамамен 700 құс түрінің ішінде казуарлар (оңтүстік жағалау аймақтарында), әсем құстар, балықшыл құстар, тәжді көгершіндер, попугайлар және какадулар бар. Олардың шамамен 450 түрі эндемик болып табылады. Бейне құстарды Кепала Бурунг және Япенде кездестіруге болады. Аймақта сонымен қатар 800-ге жуық мойынұсаулар, 200 бақа, 30 000 қоңыз, 70 жарықайық, сондай-ақ әлемдегі ең ұзын кесірткелердің бірі (Папуа мониторы) және әлемдегі ең ірі көбелектер мекендейді. Папуаның су жолдары мен батқылық жерлері тұзды және тұщы су крокодилдеріне, ағаш мониторларына, жеміс жейтін жарықайықтарға, балықтарға және басқа да жануарларға тіршілік ортасын ұсынады, ал экваторлық мұздықтар көбінесе зерттелмеген күйде қалады. 2005 жылдың ақпан айында Фоджа тауларын зерттеген ғалымдар тобы көптеген жаңа құс, көбелек, қосмекенді және өсімдік түрлерін, соның ішінде ең ірі гүлге ие болатын рододендрон түрін ашты. Қоршаған ортаға қатысты мәселелердің қатарында орманды жою, шақырылған краб жейтін макактардың таралуы (қазіргі таңда жергілікті түрлердің өмір сүруіне қауіп төндіреді) және Грасберг кенішінен шығарылған мыс пен алтын қалдықтары тұр.
Пирдс-Хед түбегіндегі өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Бёрдс Хед түбегі, сондай-ақ Доберай түбегі деп аталады, Вогелькоп таулы орманды экорегионымен жабылған. Ол 22 000 км²-ден астам биік тау ормандарын қамтиды. Бұл ормандардың 50%-дан астамы қорғалатын аумақтарда орналасқан. Түбекте 300-ден астам құс түрі бар, олардың кем дегенде 20-сы осы экорегионға ғана тән, ал кейбіреулері өте тар аумақтарда ғана тіршілік етеді. Олардың ішінде сұр жолақты муния, Вогелькоп боверберді және жұмақ құсының патшасы бар. Жол құрылысы, заңсыз ағаш кесу, коммерциялық егіншілік кеңеюі және мал шаруашылығы экорегионның саяқтығына қауіп төндіреді.
Колонияға дейінгі тарих
Бұл аймақта папуалықтардың қоныстануы шамамен 42-48 мың жыл бұрын басталған деп есептеледі. Зерттеулер көрсеткендей, биік таулар ертедегі және тәуелсіз егіншілік орталығы болған, ал егіншілік бірнеше мың жыл бойы біртіндеп дамыған; мысалы, банандар осы аймақта кем дегенде 7000 жылдан бері өсіріліп келеді. Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азия арқылы көшіп келген австронезиялық халықтар кем дегенде 3000 жыл бұрын осы аймаққа қоныстанды, әсіресе Кендеравасих шығанағында қоныстанды. Аймақта әртүрлі мәдениеттер мен тілдер пайда болды; 300-ден астам тіл және 200-ден астам қосымша диалект бар (Папуа тілдері, австронезиялық тілдер, Орталық-Шығыс малайя-полинезия тілдеріне қараңыз). 14 ғасырдағы Маджапахит поэмасы «Нагаракретагама» шығыстағы мойындалған аймақтар ретінде Вуанин немесе Онин және Сранды атады, бұл бүгінде Батыс Жаңа Гвинеяның «Құс басы» аймағының оңтүстігіндегі үлкен Бомберай түбегінің батыс бөлігінде орналасқан Факфак ауданындағы Онин түбегі ретінде белгілі. Вуанин немесе Онин, Жаңа Гвинея аралының батыс бөлігін атау үшін тарихтағы ең ерте белгілі атау болуы мүмкін. Ал Сран – Бомберай түбегінің оңтүстік бөлігінде орналасқан Сран Эман Муунның ежелгі жергілікті патшалығын көрсетеді, ол қазіргі Кайман ауданындағы Koiwai деп аталады және бұл аймақтағы жергілікті папуалық патшалықтардың алдағысы болды.
Еуропаның жаулауы
1526-27 жылдары португалдық саяхатшы Хорхе де Менезес Бьяк архипелагының негізгі аралына кездейсоқ соғып келді және оны Папуа деп атады, бұл атау меланезиялықтардың қырық шашты сипаттайтын малай тіліндегі "пепуа" сөзінен шыққан. Ол шығысқа қарай бағытталғанда, Бёрдс-Хед түбегінің солтүстік жағалауын және Вайгео аралын жариялады, сондай-ақ аймақты Ильхас-дос-Папуас (Папуа аралдары) деп атады. 1545 жылы испандық Йниго Ортис де Ретез солтүстік жағалау бойымен Мамберамо өзеніне дейін жүзіп, оның жанына түсіп, аралды Нью-Гвинея деп атады. 1606 жылы португалдық теңізші Луис Ваз де Торрес Испания атынан қазіргі Папуаның оңтүстік-батыс бөлігін шарлап, осы аумақты Испания королі үшін талап етті. XVI ғасырдың соңында Сұлтан Баабулла (1570-1583) басқарған Тернат сұлтандығы Папуаның бір бөлігіне ықпал еткен.
Нидерландтық ереже
1660 жылы голландтар Тидор сұлтанының Жаңа Гвинея үкімдігін мойындады. Осылайша Жаңа Гвинея номиналды түрде голландтардың иелігіне көшті, себебі голландтар Тидорды бақылауда ұстады. 1793 жылы Ұлыбритания Манокуари маңында бекініс салғанмен, ол сәтсіз аяқталды. 1824 жылы Ұлыбритания мен Нидерланды аралының батыс жартысының Голландияның Шығыс Индиясына қосылуына келісті. 1828 жылы голландтар Лабода (Каймана маңында) Форт-Дю-Бус бекінісін салғанмен, ол да сәтсіз аяқталды. 1885 және 1895 жылдары жасалған келісімдерде Ұлыбритания мен Германия Батыс Жаңа Гвинеядағы голландтардың талаптарын мойындады. ХХ ғасырдың бірінші жартысында аймақта голландтардың әрекеті шектеулі болды. 1930 жылдары голланд, американдық және жапондық кен компаниялары аймақтың бай мұнай қорларын зерттеді. 1942 жылы Батыс Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауы мен жақын аралдарын Жапония басып алды. 1944 жылы одақтас әскерлер көршілес Папуа – Жаңа Гвинеядан төрт кезеңді науқан арқылы аймақты бақылауға алды. АҚШ Филиппинге қайта шабуыл үшін база ретінде пайдалану мақсатында Голландияда (Джаяпура) МакАртур штаб-пәтерін салды. Папуа халқы мен ресурстары Тынық мұхитындағы одақтастардың соғыс күшін қолдау үшін пайдаланылды. Соғыс аяқталғаннан кейін голландтар аймақты қайта иеленді. ХХ ғасырдың басынан бері индонезиялық ұлтшылдар Индонезияның тәуелсіздігін, оның ішінде Батыс Жаңа Гвинеяны қамтитын, Голландияның Индиядағы барлық отарлық иеліктеріне негізделгенін іздеді. Олар тіпті 1946 жылы Индонезия Ириан Тәуелсіздік Партиясы (ПКИИ) сияқты жергілікті саяси партияларды құрды. 1949 жылдың желтоқсанында Нидерланды Голландиялық Жаңа Гвинеяны есепке алмай, Голландиялық Шығыс Индияға қатысты Индонезияның тәуелсіздігін мойындады, бұл мәселе бір жыл ішінде талқылануы керек еді. Голландтар Батыс Жаңа Гвинеяның Индонезиядан «географиялық тұрғыдан өте ерекше» екенін және оның халқының этникалық құрамы да мүлдем басқаша екенін жеткізді. Индонезияның аймақты бақылауға алуын болдырмау және аймақты тәуелсіздікке дайындау мақсатында голландтар дамуға жұмсалатын қаражатты айтарлықтай арттырды, Папуа халқының білімін арттыруға инвестициялады және Папуа ұлтшылдығын қолдады. Папуа тәуелсіздігі идеясына бейімделген саяси санасы бар шағын элита қалыптасты, олар көршілес шығыс Жаңа Гвинеямен тығыз байланыста болды, оны Австралия басқарды. 1961 жылы ұлттық парламент сайланды және 1 желтоқсанда Таңғы Жұлдыз туы көтерілді, тәуелсіздік туралы жоспар дәл 9 жылдан кейін жасалды.
Индонезияға қосылу және интеграциялау
Сукарно Батыс Жаңа Гвинеяны басып алуды голланд империализміне қарсы күресінің басты бағыты және Батыспен үшінші әлемнің кең ауқымды қақтығысының бір бөлігі етті. Индонезияның теңіз және әуе шабуылдары аумаққа сәл сәтті болғанымен, голландтар аймақты ұстап тұру үшін әскери науқанның ұзаққа созылған орман соғысын қажет ететінін білді және 1940 жылдары Индонезияның тәуелсіздігі үшін қарулы күрестегі бекер күш-жігерлерінің қайталануын көргісі келмегендіктен, американдық делдалдыққа келісті. АҚШ президенті Джон Кеннеди сол кездегі голланд премьер-министрі Ян де Куэйге хат жазып, Нидерландыны Батыс Жаңа Гвинеяны Индонезияға беруге шақырды және егер Сукарноның қанағаттандырылмауы Индонезияның коммунистік державалармен одақтасуы мүмкін екенін ескертті. Келіссөздер БҰҰ-ның 1962 жылғы қыркүйектегі Нью-Йорк келісімін ратификациялауына әкелді, ол басқаруды Біріккен Ұлттар Ұйымының Уақытша Атқарушы Органына (UNTEA) тапсырды және Индонезиямен бірігуді немесе тәуелсіздікті қалайтынын анықтауға мүмкіндік беретін плебисцит ұйымдастырылғанға дейін Индонезияның басқаруын қабылдауды ұсынды. Нью-Йорк келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Жаңа Гвинеяның барлық ер және әйел адамдарына плебисцит өткізілуі керек еді; бұл «Еркін таңдау актісі» деп аталды. Алайда, жаңа президент Сухарто кезінде бұл актіні жүзеге асыру кезінде Индонезия үкіметі аймақтың мәртебесін шешу үшін мушауарат немесе дәстүрлі келісімді пайдаланды. 1026 ақсақал Индонезия үкіметімен таңдалды және көптегендері Индонезиямен бірігуге дауыс беруге мәжбүр болды. Алайда, Папуа халқының демократиялық мәдениеті кезінде Папуаның орталық таулы аймақтарындағы қоғамда нокен деп аталатын жүйе болды, онда дауыс беруді тайпа басшысы білдіреді. Біріккен Ұлттар Ұйымының 2504 (XXIV) қарарына сәйкес, аймақ Индонезияның 26-шы провинциясы болды. 1969 жылғы «Еркін таңдау актісі» даулы болып саналады, тіпті Біріккен Ұлттар Ұйымының бақылаушылары ақсақалдардың қысымға ұшырап, «иә» деп дауыс беруге мәжбүрленгенін мойындады. Азат Папуа қозғалысы (АПҚ) 1960 жылдардан бері Индонезия әскерімен тәуелсіздік үшін күресіп келеді. Бұл Индонезияның аймақты басып алуына және адам құқығын бұзуына жауап ретінде жасалды. 1969, 1977 және 1980-ші жылдардың ортасында шалғайдағы таулы аймақтарда көтерілістер болды, кейде Папуа-Жаңа Гвинеяға дейін тарады. 1980 жылы Транс-Ириан-Джая тас жолы, қазіргі Транс-Папуа тас жолының құрылысы басталды. Бұл тас жол бұрын теңіз арқылы немесе ішкі аймақтарда әуе арқылы ғана қолжетімді болған, байланысы жоқ қалалар мен аймақтарды байланыстыруға тиіс еді. Алайда, кейбір сарапшылар сол кезде Батыс Жаңа Гвинея қалаларында тұратын папуа емес көшіп келгендермен салыстыру үшін жергілікті халықты дамытуға басымдық беруді ұсынды. Сухартодан кейінгі кезеңде ұлттық үкімет провинцияларды орталықсыздандыру процесін бастады, соның ішінде 2001 жылдың желтоқсанында Папуа провинциясына ерекше автономия статусын берді және аймақ өндірген салық түсімдерінің 80% -ын аймаққа қайта инвестициялады, сондай-ақ арнайы автономия қорына қосымша. 2003 жылы Батыс Папуаның жаңа провинциясы құрылды. 2011 жылы Индонезия екі Папуа провинциясы (сондай-ақ 3 басқа меланезиялық үстемдік ететін провинциялар) үшін Меланезиялық Spearhead Group (MSG) мүшелігіне өтініш берді және оған бақылаушы мәртебесі берілді. Батыс Папуаның тәуелсіздік қозғалысы үшін Ұлттық кеңес 2013 жылы MSG-ге мүшелікке өтінуге сәтсіз аяқтады, содан кейін 2014 жылдың желтоқсанында Батыс Папуаның Біріккен Азаттық қозғалысы (ULMWP) құрылды. 2015 жылдың маусым айында ULMWP-ге елден тыс Батыс Папуа тұрғындарының өкілі ретінде MSG бақылаушы мәртебесі берілді, ал Индонезия қауымдасқан мүше болып жаңартылды. 2016 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 71-ші сессиясында бірнеше Тынық мұхит арал елдерінің басшылары Папуаның жергілікті меланезиялықтарына қарсы жасалған адам құқығын бұзушылықтар бойынша БҰҰ-ның іс-қимылын талап етті, кейбір басшылар Батыс Папуа үшін өзін-өзі анықтауды талап етті. Индонезия бұл елдерді Индонезияның ұлттық егемендігіне араласып жатыр деп айыптады. 2019 жылғы Папуа наразылықтары 2019 жылдың 19 тамызында басталды және негізінен Сурабаяда 43 папуалық студенттің Индонезия туын құрметтемегені үшін тұтқындалуына жауап ретінде бүкіл аймақта болды. 2022 жылдың шілдесінде Папуа провинциясының бөліктерінен үш қосымша провинция құрылды. Жаңа провинциялар – Орталық Папуа, Таулы Папуа және Оңтүстік Папуа. 2022 жылдың қарашасында Батыс Папуа провинциясының батыс бөлігінен Оңтүстік-Батыс Папуа құрылды. Осылайша, Батыс Жаңа Гвинеяны қамтитын алты провинция болды.
Демография
2022 жылдың ортасында аймақтың халқы 5 601 888 адамға жетеді деп есептелді. Аймақтың ең ірі қалалары – аймақтың солтүстік-шығысындағы Джаяпура және Бёрдс Хед түбегінің солтүстік-батысындағы Соронг қалалары. 2022 жылы Джаяпураның халқы 400 000-нан асып, Соронгтың халқы шамамен 300 000 адамды құрады; басқа да ірі қалалар – Орталық Папуадағы Тимика және Набире, Оңтүстік Папуадағы Мерауке, сондай-ақ Бёрдс Хед түбегінің солтүстік-шығысындағы Манокуари қалалары, олардың әрқайсысында 2022 жылы 100 000-нан астам тұрғын өмір сүрді. Балим аңғарында мекендейтін дани (немесе губула) тайпасы – аймақтағы ең көп саны бар тайпалардың бірі. Арфак тауларындағы арфак тайпасы және Мераукеден шыққан маринд тайпасы да бар. Агатс маңындағы мангр және тасқын су аймақтарында жартылай көшпелі амат тайпасы қоныстанды, олар ағаштан ою жасау өнерімен әйгілі. Басқа тайпалар: Амунг Дамал, Баузи, Биак (немесе Бьяк), Коровай, Лани, Ми, Мек, Сави және Яли. Аймақта қолданылатын тілдердің саны 200-ден 700-ге дейін жетеді деп есептеледі. Осы тілдердің көптегені жойылып барады. Папуа-Жаңа Гвинея және оған жақын шығыс Индонезия провинцияларындағыдай, халықтың көп бөлігі христиан дінін ұстанады. 2010 жылғы халық санауы бойынша, өзін протестант деп санағандардың үлесі 65,48%, католик – 17,67%, мұсылман – 15,89%, ал индуист немесе буддист – 1%-дан кем болды. Негізгі діндердің ішінде анимизм де кең таралған, бірақ бұл деректер халық санауында тіркелмеген.
Гаплогруппалар
Батыс Жаңа Гвинеяда 6 негізгі Y хромосомалық гаплогруппа бар: таулы жоталарда Y хромосомалық гаплогруппа M, Y хромосомалық гаплогруппа O және Y хромосомалық гаплогруппа S кездеседі, ал D, C2 және C4 гаплогруппаларының саны аз. Y хромосомалық гаплогруппа M Батыс Жаңа Гвинеяда ең көп таралған гаплогруппа болып табылады. 2005 жылы Папуа-Жаңа Гвинеяның ASPM гендерінің варианттарын зерттеуде Мекель Бобров және авторлар тобы Папуа халқында жаңа дамыған ASPM D гаплогруппасының ең жоғары көрсеткіші бар екенін анықтады – шамамен 6000 жылдық аллельдің 59,4% құрады. Y хромосомалық гаплогруппа O – Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия және Орталық Азия аймақтарында кең таралған NO M214 гаплогруппасының негізгі ұрпағы. Y хромосомалық гаплогруппа S Шығыс Индонезияда (10–20%) және Аралық Меланезияда (~10%) кездеседі, бірақ Папуа-Жаңа Гвинеяның таулы аймақтарында ең жоғары жиілікке жетеді (52%).
Мәдениет
Папуалықтар Папуа - Жаңа Гвинея тұрғындарымен маңызды мәдени байланыстарға ие. Папуа-Жаңа Гвинеядағыдай, таулы аймақтардың халқының дәстүрлері мен тілдері жағалаудағы халықтардан өзгеше, алайда папуалық ғалымдар мен белсенділер жақында жағалау мен таулы аймақтар арасындағы мәдени байланыстарды, әсіресе тегістердің ұқсастығы арқылы егжей-тегжейлі көрсетті. Таулы аймақтың кейбір бөліктерінде koteka (ерлердің жыныс мүшесіне арналған қап) кию рәсімдерде кең таралған. Батыс Жаңа Гвинеядағы дани еркектерінің күнделікті киімі ретінде koteka қолданылуы әлі де жиі кездеседі. Таулы аймақтарда тайпалар арасындағы соғыс және көрші тайпаларға деген аділсіздік ұзақ жылдар бойы сақталған.
Шетелдік журналистика
Индонезия үкіметі шетелдік журналистерге Батыс Жаңа Гвинеяға кіруге рұқсат беруде өте қатаң, себебі бұл аймақ сепаратистік қозғалыстарға өте осал. Бұрын Индонезияның бұрынғы аумағы болған Шығыс Тимордағыдай, Индонезия әкімшілігі Батыс Жаңа Гвинеядан шығатын ақпаратты сүзгілеуге көп күш жұмсайды. Дегенмен, журналистерге аймаққа баруға тыйым салынбаған. 2012 жылы Сыртқы істер министрлігі Папуа жаңалықтарын беруге рұқсат алу үшін 11 өтініш алды. Оның бесеуі мақұлданса, алтысы қабылданбады. 2013 жылы Папуаға шетелдік БАҚ хабарларын таратуға рұқсат алу туралы өтініштер саны 28-ге жетті. Сол кезде министрлік 21 өтінішті мақұлдап, қалған жетісін қабылдамады. Бұрын қиын болған шетелдік баспасөз және ҮЕҰ-ларды қабылдау процесі 2015 жылдан бастап жеңілдетілді. Kompas.com сайтының мәліметінше, Джокови шетелдік журналистердің Папуаға кіруіне тыйым салуды ресми түрде жойды. Оның сөзіне қарағанда, Папуа Индонезияның басқа аймақтарымен тең. Алайда, бүгінгі күнге дейін шетелдік журналистер Папуаға кіру үшін Сыртқы істер министрлігі арқылы рұқсат алуы тиіс.