Кіріспе

Нацистер жасаған соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар бойынша өткен 12 сот процесінің тоғызыншысы – «Эйнзатцгруппен» ісі (ресми түрде: Америка Құрама Штаттары Ото Олендорф және басқаларға қарсы). Бұл АҚШ билігінің Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Германияның Нюрнберг қаласындағы әскери қылмыстар мен адамзатқа қарсы қылмыстар бойынша өткізген он екі сот процесінің тоғызыншысы болды. Осы он екі сот процесі Халықаралық әскери трибуналдың емес, АҚШ әскери соттарының алдында өтті. Олар Әділет сарайындағы бірдей залдарда өтті. АҚШ-тың он екі соты жиынтығында «Нюрнбергтен кейінгі сот процестері» немесе, формальды тілде, «Нюрнберг әскери трибуналдары алдындағы соғыс қылмыскерлерінің істері» (NMT) деп аталады. Айыпталушылар – 24 бұрынғы СС басшылары, олар қауіпсіздік полициясы мен СД-нің «Эйнзатцгруппен» құрамаларының командирлері ретінде оккупацияланған Совет Одағында жасалған қылмыстарға жауапты болды. Айыптау негізі «Эйнзатцгруппен» құрамаларының бір миллионнан астам құрбандықтары туралы есептері болды. Бұл сот процесінде «геноцид» термині алғаш рет құқықтық контексте қолданылды. Бұл терминді айыптау тарапы да, судьялар да сот шешімінде пайдаланды.

Іс

Эйнзатцгруппалар – нацистік басқыншылықпен Шығыс Еуропада майдан шебінің артында жұмыс істеген СС-тің мобильді өлім жасақтары. 1941 жылдан 1945 жылға дейін олар шамамен 2 миллион адамды өлтірді: 1,3 миллион еврей, 250 мыңға дейін рома халқы, және шамамен 500 мыңдай «партизандар», мүгедектер, саяси комиссарлар, славяндар, гомосексуалдар және басқалары. Осы сотта айыпталушы болып отырған 24 адам – осы Эйнзатцгруппа бөлімшелерінің командирлері. Олар соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасады деген айып тағылды. Трибунал өз шешімінде былай деді:

«Бұл істе айыпталушылар жаппай қырғынды жоспарлаған немесе оны басқарған деген айып қойылмайды. Олар сойылған жерден жүздеген, мыңдаған шақырым қашықтықтағы кеңселерде отырғандары үшін де айыпталмайды. Нақты айту керек, бұл адамдар өрісте белсенді түрде қадағалап, басшылық етіп, бақылап, қанды орындарда тікелей қатысқан. II А әскери трибуналы алдында тыңдалған бұл істің судьялары – Пенсильваниядан Майкл Мусманно (төраға және теңіз күштерінің офицері), Алабамадан Джон Дж. Спейт, және Солтүстік Каролинадан Ричард Д. Диксон болды. Прокуратураның бас кеңесшісі Телфорд Тейлор, ал бұл істің бас прокуроры Бенджамин Б. Ференц болды. Алғашқы айыптама 3 шілдеде, содан кейін 29 шілдеде, 1947 жылы Штаймле, Брауне, Хаенш, Штраух, Клингельхофер және фон Радецкийді қоса отырып, түзетулер енгізілді. Сот 1947 жылдың 29 қыркүйегінен 1948 жылдың 10 сәуіріне дейін жалғасты».

Қылмыстық іс

Адамзатқа қарсы қылмыстар – саяси, нәсілдік және діни негізде қуғын-сүргін, кісі өлтіру, жою, түрмеге қамау және бейшаралық әрекеттер арқылы азаматтық халыққа, оның ішінде неміс және басқа елдердің азаматтарына қарсы жасалған, ұйымдастырылған геноцидтің бір бөлігі ретінде жасалған қылмыстар. Әскери қажеттілікпен дәлелдемеуге болатын, мақсатсыз жойқындық пен қирату үшін соғыс қылмыстары. Бұрын Халықаралық Нюрнберг әскери трибуналында қылмыстық ұйым деп танылған СС, Sicherheitsdienst (SD) немесе Гестапоға мүшелік. Барлық айыпталушылар барлық тармақ бойынша айыпталып, барлығы да "күнәсіз" екенін мәлімдеді. Трибунал олардың барлығын кінәлі деп тапты, бірақ Рюль мен Граф 3-ші тармақ бойынша ғана кінәлі деп танылды. Он төрт айыпталушыға өлім жазасы берілді. Дегенмен, олардың тек төртеуі ғана атқарылды. Сотталған тоғыз адамның жазасы жеңілдетілді. Тағы бірі, Эдуард Штраух, сот шешімінен кейін Бельгияның күзетіне берілгендіктен, оны атқару мүмкін болмады.