Шығу тегі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған алғашқы екі советтік жаппай өндірілген БТР-152 және БТР-40, Совет Армиясына дөңгелекті бронетранспортерлер туралы пайдалы тәжірибе сыйлады. Алайда, олар жобаланған кезде-ақ, Совет Армиясының қажеттіліктеріне толыққанды сай келмеді, себебі оларда шатыры болмады (кейінірек BTR 152K және BTR 40B деп белгіленген нұсқаларда шатыр қосылды). BTR-152 және BTR-40 машиналарының төмендеу ұрыс қабілеттері Египет армиясы оларды Суэц каналы дағдарысы кезінде қолданғанда, сондай-ақ 1956 жылғы Венгрия революциясы кезінде Совет Армиясы Будапешт көшелеріндегі шайқаста қолданғанда анық көрінді. Осы себептердің бірі – жаңа бронетранспортерді жасау қажеттігі болды. 1956-1957 жылдары барлық мотоатқыштар және механикаландырылған дивизияларды мотоатқыштар дивизияларына айналдыру туралы шешім қабылданды және жаңа көлік құралына қойылатын талаптар жасалды. Даму екі бағытта жүрді: танк дивизияларында пайдалану үшін арналған, ақырында BMP-1 болып дамитын, құны жоғары көлік, және мотоатқыштар дивизияларында пайдалану үшін арналған, ақырында BTR-60 болып дамитын, арзан көлік. Екі конструкторлық бюроға талаптар жіберілді: В.А. Дедков басқарған ГАЗ және Родионов пен Орлов басқарған ЗИЛ. Талаптарда көліктің толық жетекте болуы, кемінде екі бұрылатын осьтері, тәуелсіз серіппесі, сондай-ақ танктермен бірге қимылдауға мүмкіндік беретін жоғары өтімділік және суды кешіп өту қабілеттері болуы керек еді. Көлік суға да түсуге қабілетті болуы тиіс еді. ), Ob'yekt 1015 (KAZ компаниясы жасады). Ол бронетранспортер үшін стандартты емес компоновкаға ие болды: экипаж бөлімшесі алдыңғы жағында, әскер бөлімшесі ортасында, ал қозғалтқыш бөлімшесі артқы жағында орналасқан. Қозғалтқыштың артқы жағында орналасуына байланысты, тасымалданатын жаяу әскер БТР-60П-де борты арқылы немесе шатырмен жабдықталған BTR-60PA, BTR-60PB және BTR-60PZ нұсқаларында шатыр люктері арқылы түсуі және көтерілуі керек болды. Жаяу әскерге көлікке көтерілуге және түсуге көмектесу үшін БТР-60П корпусының екі жағында екі сатыр болды, біреуі бірінші және екінші доңғалақ жұбының арасында, екіншісі үшінші және төртінші доңғалақ жұбының арасында. Сондай-ақ, әскер бөлімшесінің екі жағында екі тік қол тіреуіші, сондай-ақ қозғалтқыш бөлімшесінің жанында корпустың сол жағында бұрыштық көлденең тіреуіш болды. BTR-60PA екінші және үшінші доңғалақ жұбының арасында корпустың әр жағында тағы бір сатыр, сондай-ақ көліктің әр жағында алты көлденең қол тіреуіші – төменгі жағында үш және жоғарғы жағында үш қосты. Тік тіреуіштер алынып тасталды, ал қозғалтқыш бөлімшесіне жақын корпустың оң жағында тағы бір көлденең тіреуіш орнатылды. BTR-60PB-де корпустың әр жағындағы қол тіреуіштерінің саны алтыдан бесеуге дейін азайды; артқы жоғарғы қол тіреуіші оң жақтан алынып тасталды, ал ортаңғы жоғарғы тіреуіш сол жақтан алынып тасталды. БТР-60П әскер бөлімшесінің екі жағында екі есікке ие (біреуі алдында, екіншісі артқы жағында), бірақ жаяу әскерлер әлі де борты арқылы түсуге мәжбүр болды. Олар көбінесе авариялық шығулар және қосымша атыс тесіктері ретінде пайдаланылды. BTR-60PB-де әскер бөлімшесінің сол жағындағы алдыңғы жағында қосымша борты есігі орнатылды.

Қорғау

Құрамында дәнекерленген болаттан жасалған броня бар, ол шағын қарудан және сынықтардан қорғайды. |colspan="2"| 10.2
|colspan="2"| 2.31 м

1980-ші жылдары Кеңес әскеріндегі БТР-60-ның көп бөлігі БТР-70 және БТР-80-ге алмастырылды; алайда, олардың көп саны екінші есептегі және шекара әскерлерінде қолданыла берді. 1990 жылы КСРО КЭҚ шартына қол қою кезінде ұсынған мәліметтерге сәйкес, Кеңес Одағының Еуропалық бөлігінде дислокацияланған бөлімшелерде 4 191 БТР-60 қызметте болды.

Қытай-Кеңес шекаралық қақтығысы

БТР-60-ның алғашқы нақты жауынгерлік қолданылуы 1969 жылдың наурыз айында Жэнбао аралында (сол кезде Даманский аралы) болған Қытай-Кеңес шекаралық қақтығысында орын алды. Аралдағы шекаралық бөлімдер БТР-60ПБ-мен жабдықталған, ал 57-ші шекаралық отряд тобы БТР-50П және БТР-50ПК-мен жабдықталған. БТР-60 өте пайдалы машина екенін дәлелдеді, бірақ қытайлықтар қолданған РПГ-лердің көп саны және командирлердің жаңа техникамен жеткіліксіз жауынгерлік тәжірибесінен туындаған қателіктері салдарынан көп шығынға ұшырады. РПГ-нің тигізген соққысынан болған жоғары шығын күтпеген нәрсе емес, себебі БТР-60-ның бронясы шағын қарудан және оқтардан қорғау үшін есептелген, бірақ танкіге қарсы арнайы қарулардан емес. БТР-60ПБ-ны қолданудың ең тиімді тактикасы – жаяу әскердің жаяу түскен бөлімдерін жабу болып табылды.

Кеңес-Афған соғысы

БТР-60ПБ Кеңес-Афған соғысының бастапқы кезеңінде кеңінен қолданылды. Мұның себебі, осы операцияға алғашқыда тағайындалған бөлімшелер Кеңес әскері үшін басымдыққа ие болған жоқ, олар Шығыс Германиядағы әскерлерге басымдық берді. Осы қақтығыста да сол құрылыстық ақаулар сақталды және Ауғанстандағы жағдайға байланысты машина одан да осал болды. ГАЗ-40П бензин қозғалтқыштары тропикалық таулы климатқа лайықталмағандықтан жиі қуатын жоғалтып, қызып кетіп жатты. Сонымен қатар, БТР-60ПБ мұнарасы биік жерден шабуыл жасайтын моджахедтерге оқ ату үшін қаруын жеткілікті биіктікке көтере алмады. Қытай-Кеңес шекаралық қақтығысында болғандай, көптеген БТР-60ПБ-лар РПГ-нің нысаны болды. Осы кемшіліктерге байланысты БТР-60ПБ-лар мүмкіндігінше тезірек БТР-70-ке ауыстырылды, нәтижесінде тек БТР-60-тың басқару нұсқалары ғана қолданылды.

Кеңес Одағының мұрагерлері

1991 жылы Кеңес Армиясының БТР-60 машиналары КСРО-ның ыдырауынан кейін пайда болған мемлекеттердің қарулы күштеріне берілді және осылайша көптеген аймақтық қақтығыстарда қолданылды. 27 БТР-60ПБ.

2007 жылға қарай, КСРО-ның мұрагер мемлекеттерінде бірнеше жүз БТР-60 машиналары әлі де қызметте болды; олар қазіргі заманғы техникамен алмастырылу үстінде.

Ресей

Ресей армиясы БТР-60ПБ-ны Бірінші Шешен соғысында қолданды, бірақ көп ұзамай осы үлгідегі машиналарды әскерден шығарды. 2000-жылдардың соңында ресейлік БТР-60ПУ машиналарының барлығы БТР-80 сериясынан алынған жаңа қозғалтқыштармен күрделі жөндеуден өтті және жаңартылды, соның нәтижесінде БТР-60ПУМ деген атау алды.

Молдова

Молдова Совет Одағынан 27 дана БТР-60ПБ мұраға алды. Олар Приднестровье Молдавия Республикасына қарсы Трансднестр соғысында қолданылды.

Шетелдік қызмет

BTR-60 КӨЛІКТІК КҮРЕС ТЕХНИКАСЫ кеңінен қолданылды, Кеңес Армиясы және 30-дан астам экспорттық клиенттерде. Ең көп таралған модель – BTR-60PB. БТР-60 әлі де әлемнің көптеген армияларында қызмет етеді, бірақ ол енді КӨЛІКТІК КҮРЕС ТЕХНИКАСЫ ретінде сирек қолданылады. Олар әлі де мобильді басқару пункттері, артиллерияның алдыңғы бақылау пункттері, ұшақтарды бағыттау пункттері, байланыс пункттері және басқа да көптеген мамандандырылған мақсаттар үшін қолданылады. Осы мақсатта, 1975-1989 жылдар аралығында FAPLA-ға жан-жақты әскери көмек бағдарламасы аясында 500-ге жуық BTR-60 жеткізілді. FAPLA 1975 жылы бастапқыда 74 BTR-60PB алды, ал 1980 жылы тағы 175 BTR-60PB тапсырыс берді, олар 1981 және 1985 жылдар аралығында жеткізілді. Алайда, 1980 жылдардың соңында BTR-60 FAPLA қызметінде БТР-152-ні іріктеп алды және азаматтық соғыс кезінде жиі қолданылды. Оңтүстік Африкадағы қарсы көтеріліс операцияларымен және конвенциялық армия операцияларымен күрескен FAPLA моторизацияланған бригадаларының құрамында әрқайсысы үш BTR-60 ротасы болды. Сонымен қатар, Анголадағы Куба және Кеңес әскери миссиялары жалпы байланыс мақсатында бірнеше BTR-60-қа ие болды. FAPLA кампания барысында біріктірілген қару-жарақ операцияларын үйлестіруде сәттілікке жете алмады, және бірнеше рет Анголаның моторизацияланған жаяу әскері сүйемелдеуші бронетехникасынан бөлініп қалды немесе сүйемелдеуші бронетехникасыз алға жылжыды, бұл Оңтүстік Африка әскерлеріне оларды оқшаулап, жоюға мүмкіндік берді. 1987 жылдың 9 қыркүйегінде бірінші бронетехникалық шайқас болды, онда Ломба өзенінде барлау жүргізген жалғыз BTR-60 Оңтүстік Африканың Ratel жаяу әскерінің шайқас машинасымен жойылды. Азаматтық соғыс барысында FAPLA BTR-60PB көбінесе конвойды сүйемелдеу мақсатында, логистикалық көліктерді күзету үшін, майданға жаңа жабдықтар мен оқ-дәрілер жеткізу үшін қолданылды. Бұл рөлде олар қарсы көтерілісшілердің шабуылдарын тиімді түрде тойтарды. Ангола жолдарында миналардың көп болуына байланысты, BTR-лер әрқашан бульдозердің немесе миналарды жоюға арналған танктың артынан жүрді. Бұл көліктер бұрын Ауғанстанда қолданылған. Кейіннен оларға қосымша радиостанция орнатылды. Оларды ZOMO қолданды. Польшадағы әскери жағдай кезінде Лодзьдегі MSW автомобиль зауыты кейбір BTR-лерге көліктің алдыңғы жағына орнатылған бұзақыштарды орнатты, олар кедергілерді жою үшін пайдаланылды (Толық ақпарат алу үшін «Нұсқалар» бөліміндегі «Польша» бөлімін қараңыз). 1990 жылы Milicja Obywatelska қайтадан Policja болып өзгертілгенде, барлық BTR-60PB қару-жарағы алынып тасталды. Себебі Policja, MO-дан айырмашылығы, мұндай жоғары бастапқы жылдамдығы бар қару-жараққа мұқтаж емес еді – мұндай қару қалалық жерлерде қолдану үшін қауіпті болды. MO-ға мұндай қару қажет болды, өйткені ол партизандық операцияларды жүргізуге де тиіс болды. Policja 2004 жылы Варшавада өткен Еуропалық Экономикалық Саммит кезінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ Samoobrona саяси партиясы орнатқан блокадаларды жою үшін қарусыз BTR-60PB қолданды. Бірнеше Policja BTR-60PB тәртіпсіздікке қарсы күрес үшін сақтауда тұр және олар кедергілерді бұзу үшін қолданылады.

Қытай Халық Республикасы

ҚХР 1969 жылы наурыз айында Чжэнбао аралындағы Қытай-Кеңес шекаралық қақтығысында төрт данасын қолға түсіргеннен кейін БТР-60PB-ді кері инжинирингпен қайта жасады. Бағдарлама 1970-ші жылдардың соңында аяқталды. Дегенмен, бұл машина көптеп қолданысқа енбеді, себебі ҚХР-дың дамылмаған жол жүйесі мен таулы-қиыр жері дөңгелекті БКҚ-ны Қытай жағдайларына ыңғайсыз етіп шығарды, оның Қытай арсеналындағы танкіден жүретін БКҚ-лардың өтімділігі болмады. БТР-60-ты кері инжинирингпен зерттеуден алынған тәжірибе ҚХР-ға 1980-ші жылдары одан да жетілдірілген дөңгелекті БКҚ-ларды жасауға көмектесті.

Бұрынғы Кеңес Одағы

BTR 60P (1959) (P – плавающій, сөзбе-сөз "суға жүзу", яғни амфибиялық) Түпкі мұнара 12,7 мм NSV пулеметімен қаруланған жаңа типке ауыстырылды. Жаңғыртуды Арзамас инженерлік зауыты жүзеге асырады. МВС – БТР-60-тың тағы бір жаңартуын Муромтепловоз АҚ жасады. Бұл машинада YaMZ 236A 195 л.с. дизельдік қозғалтқыш орнатылған, ол әлдеқайда үлкен қозғалтқыш бөлімінде, артқы жағында қызмет көрсету люгі және сол жағында бір ғана түтін құбыры бар. Бірінші прототипті кейде BTR 60BD деп атайды, ол шын мәнінде жаңартылған R 145BM командалық көлігі болды. 2006 жылы Мәскеуде өткен IDELF көрмесінде көрсетілген көлік – модификацияланған BTR 60PB, оның бастапқы пулемет мұнарасы MB2 модульді мұнарасымен ауыстырылды. MWS M – MWS корпусының өзгертілген жақтарымен. Сол жағында екі тұтқа алынып тасталды (ортадағы төменгі және артқы төменгі) және ортаға сақтау жәшігі қосылды. Оң жағында екі қолдырма алынып тасталды (ортадағы жоғарғы және төменгі), жоғарғы артқы жағына жаңа қолдырма қосылды. Екі жақтағы ату тесіктері алынып тасталды. Соңғы жаңарту алғаш рет MAKS 2011 кезінде көрсетілді. Бұл нұсқада жаңа дизельдік қозғалтқыш бар, ЯМЗ 236D (БТР 70D жаңартуында кездеседі), бірақ мұнда қозғалтқыш бөлімі корпустың ортасына көшірілді. Сегіз орындық бөлім корпустың соңғы жағында орналасқан, төбесі жоғарылатылған және екі шығу есігі бар. Жаяу әскерге арналған перископтар жоқ, тек артқы есіктерде екі ату тесігі бар. Әскер бөлімінің үстінде жаңа MA7 02 мұнарасы орналасқан. Бұл мұнара 1PZ 7A көздегішімен жабдықталған және 12,7 мм "Корд" пулеметімен, AG 17 автоматты граната лақтырғышымен, PKTM 7,62 мм коаксиалды пулеметімен және 81 мм 902V түтін граната лақтырғыштарымен қаруланған. 9K35M3 K "Колчан" ("жебелерге арналған қалта") – 2007 жылғы MAKS кезінде Муромтепловоз жаңартылған БТР-60 негізінде жасалған және корпус шатырына орнатылған Стрела 10 зымырандық комплексін іске қосуға арналған машинаны көрсетті. Irtish – БТР 60PB азаматтық жөндеу көлігіне айналдырылды. Оның корпусының алдыңғы жағына кран орнатылған, ал корпусының үстінде жәшік орналасқан. Мұнара алынып тасталды. Сондай-ақ, екі қолды рельстер де жоқ, біреуі корпустың жоғарғы жағының ортасында, екіншісі корпустың төменгі жағының ортасында. Ату тесіктері жабылды. Шыныға қарсы қақпақтар алынып тасталды. Перископтар алынып тасталды. Корпустың екі жағында да терезелер орнатылды.

Болгария

BTR 60PAU – 4 камшы антеннасымен жабдықталған, артиллериялық басқару машинасына айналдырылған BTR 60PA. BTR 60PB – SKOT 2AP-ден алынған поляк WAT мұнарасымен тәжірибелік түрде жабдықталды. Тек бір прототип жасалды. Барлығы бір ғана машина. BTR 60PB – қозғалтқыш бөлімінің үстіне жүк сақтау тіректері орнатылған. BTR 60PUM – жаңа байланыс құралдарымен жаңартылған және NSV 12,7 мм ауыр пулеметпен қаруланған BTR 60R 145BM "Chaika" модернизациясы. Финляндия кейіннен сынақ үшін екі BTR 80 сатып алды, бірақ Patria Pasi деп белгілі болған отандық XA 180 сериялы машиналарды сатып алуға шешім қабылдады.

Бұрынғы Шығыс Германия

SPW 60P (SPW – Schützenpanzerwagen) – NVA BTR 60P таңбасы. Шахрам – Ядролық, радиологиялық, биологиялық және химиялық (NRBC) іздеу зертханасы ретінде модификацияланған BTR 60PB. Корпустың сол жағында бір есігі, ал мұнарасы мачтаға орнатылған камера және оптикалық құралдармен ауыстырылған. Алдыңғы жағында әр жағынан төрттен түтін гранаталары шығаратын құрылғысы бар, қашықтан басқарылатын 7,62 мм пулеметі орнатылған. Heidar 5 – Автоматты оқ ату блогын орналастыру үшін мұнарасы мен экипаж бөлімі алынған BTR 60PB мина салу нұсқасы. Мина ату құралында корпустың әр жағына орнатылған 18 мина ату қондырғысы бар, әрбір қондырғыда екі алдын ала толтырылған дүңгірше бар, олардың әрқайсысында екі танкіге қарсы немесе жеке құралға қарсы мина бар. Көлік қозғалыста жүргенде мина кедергісін жасау үшін оларды шығаруға болады. Heidar 5 алдыңғы жағында қашықтан басқарылатын DShK ауыр пулеметі орнатылған. Heidar 6 – 73 мм пушкасы (40 оқтан тұратын дүңгіршемен), 7,62 мм коаксиалды пулеметі және AT 3 Sagger сыммен басқарылатын танкіге қарсы зымыраны (оқ атуға дайын бір зымыран және мұнара шатырындағы люк арқылы жүктелетін екі қосымша зымыран) бар BMP 1 мұнарасымен жабдықталған күшейтілген BTR 60PB. Heidar 7 – Жарылғыш реактивті бронь плиткалары, 23 мм автоматты пушкасы бар жаңа басқарылмайтын мұнара, ішкі дисплейлік панельдер және жақсартылған қозғалтқышы бар BTR 60PB.

Израиль

BTR 60PB әскерлік бөліміне CARDOM 120/81 мм минометтік жүйесі орнатылған. BTR 60 модернизациясы, дизайнын Саймар жасаған. Осы модернизацияның бір бөлігі ретінде келесі жұмыстар атқарылды: Көліктің барлық жүйелері мен бөліктері алынып тасталды. Жаңа жүйелер мен бөліктерге көлікті бейімдеу үшін қажетті, алдыңғы екі люгі бар, қозғалтқыш бөліміне дейін созылатын, бұрандалы бекітілген үстіңгі құрылым қосылды. (Қозғалтқыш бөлімі сырттан ресейлік МВС-тің бөліміне ұқсайды. Бірақ артқы жағында техникалық қызмет көрсету люгі жоқ, жоғарғы бөлігіне қарай еңкейген, сондай-ақ, жарықтар өзге болғанымен, қозғалтқыш бөлімінің екі жағына артқы жарықтар орнатылған.) Корпус құммен тазартылып, қайта боялды. Көлік жаңа және жақсартылған жүйелер мен бөліктермен қайта құрастырылды, сондай-ақ шектеулі дифференциалы бар жаңа бөлінген беріліс қорабы орнатылды, ол қиын жерде жүруді және өтімділікті жақсартуға мүмкіндік беретін бақылау жүйесін қамтиды. Екі GAZ 40P бензинді қозғалтқышы 300 ат күшіне ие бір Caterpillar дизельді қозғалтқышымен ауыстырылды. Жаңа қозғалтқышқа бірнеше жаңа бөліктер орнатылды, оның ішінде аспаптар жүйесі, екіге бөлінген беріліс корпусы, қосымша қозғалтқыш жүйелері, салқындату жүйелері, ауа енгізу жүйесі, газ шығару жүйесі. Дизельді қозғалтқышқа жаңа отын жүйесі бейімделді және қайта құрылды, сондай-ақ максималды жұмыс радиусын арттыру үшін жаңа, үлкен отын бактері қосылды. Жаңа және жетілдірілген электр жүйесі орнатылды, оның ішінде жетілдірілген басқару панелі және барлық ішкі және сыртқы жарықтандыру ауыстырылды. Жүргізушінің көру аймағын кеңейту үшін LCD экраны бар артқа қарау камерасы орнатылды. Адам-машина интерфейсі жақсартылды. Көлік алдыңғы жағында M2 ауыр пулеметімен, ал артқы жағында "сақинаға" орнатылған кішкентай калибрлі екінші пулеметпен қаруланған. Артқы пулемет "сақина" арқылы басқарылады және 360° айналады. Сонымен қатар, көліктің алдыңғы бөлігінде екі сымды антенна орнатылған. Модернизация BTR 70-ке де қолданылуы мүмкін.