Кіріспе

Польша князьдік отбасы. Czartoryski үйі (әйелдік түрі: Czartoryska, көпше түрі: Czartoryscy;) – литвалық рутенелік текті Польша князьдік отбасы, сондай-ақ Familia деп те белгілі. Гедиминдер әулетінен тараған бұл отбасы 17 ғасырдың ортасына қарай Клеван және Корец қамалдарында орналасқан екі тармаққа бөлінді. Олар Czartoryski елтаңбасын қолданды және 18 ғасырда Польша-Литва одағының ақсүйек отбасы болды. Czartoryski және Potocki Польша-Литва одағының (1569–1795) соңғы онжылдықтарындағы ең беделді екі аристократиялық отбасы еді.

Тарих

Чарторыскилер отбасы – Рутениядан шыққан литвалықтар. Олардың атасы, Литваның ұлы князі Гедеминасқа (Гедиминас) шейін тегін жеткізетін Константин (1330–1390), крещениеден кейін Волыньдегі Чарторыск князі атанды. Оның ұлдарының бірі, Василий Чарторыски (1375–1416), 1393 жылы Волыньде ендік алды, ал оның үш ұлы – Иоанн, Александр және Михаил (шамамен 1400–1489) – отбасының негізін қалаушылар саналады. Отбасының алғашқы мүшелері мәдени тұрғыдан русьтік және православие дінінде болды; кейіннен римдік католицизміне ауысып, 16 ғасырда поляктандырылды. Михаилдың ұрпағы, князь Казимир Чарторыски (1674–1741), Клеван және Жуков (Клеван және Жуків) герцогы, Вильнюс кастеляны, 17 ғасырдың соңында Чарторыскилердің патшалық амбицияларын қайта жақтанды. Ол Польшаның бас қазынашысының қызы Изабелла Морштынаға үйленді және төрт баласы – Михал, Август, Теодор және Констанциямен бірге «Фамилияны» құрды. Отбасы 18 ғасырдың соңында Михал Фредерик Чарторыски мен Август Александр Чарторыски ағайындыларының басшылығымен Польша-Литва одағында танымал және күшті болды, сол кезде Август II (Польша королі, 1697–1706 және 1709–1733) мен Станислав I Лещинский (Польша королі, 1704–1709 және 1733–1736) билік етіп тұрды. Чарторыскилер Клева желісінен Август Александр Чарторыски (1697–1782) билікке келгенде күш алды, ол Сенявскийлер отбасының жалғыз мұрагері Зофия Денхоффоваға үйленді. Отбасы 18 ғасырдың ортасынан бастап король Август III сарайында өзінің ықпалын ең жоғары деңгейге жеткізді. Чарторыски ағайындылары өздерінің туысы Станислав Понятовскийде өте күшті одақтас тапты, оның ұлы тәуелсіз Польша-Литва одағының соңғы патшасы, Станислав Август Понятовский болды. Чарторыскилердің «Фамилиясы» одақтың құлдырауын және анархияның өрбуін көрді және реформаларды ілгерілетуге бейімделген топқа қосылды, осылайша либерум ветоны жою сияқты конституциялық реформаларды қабылдауға ұмтылды. Ресей империясы 1794 жылы Польшаның үшінші бөлінісі кезінде Пулавыдағы отбасылық иелікті тәркілегенімен, «Фамилия» ондаған жылдар бойы маңызды мәдени және саяси ықпал етуді жалғастырды, әсіресе князьдер Адам Казимир (1734–1823), Адам Ержан (1770–1861) және Константин Адам (1777–1866) арқылы. Чарторыскилер отбасы Краковтағы Чарторыски мұражайымен және Париждегі Ламберт қонақ үйімен танымал. Бүгінде князь Адам Ержан Чарторыскинің жалғыз ұрпағы – князь Адам Кароль Чарторыски (1940 ж.т.) және оның қызы Тамара Чарторыска (1978 ж.т.), олар Ұлыбританияда тұрады. Князь Константин Адам Чарторыскинің ұрпақтары осы күнгә дейін Польшада тұрады және Польша дворяндарының конфедерациясында өкілдері бар.

Герб пен ұран

Czartoryski отбасы Czartoryski гербін және Bądź co bądź ("Не болса да болсын", сөзбе-сөз "болсын, болатыны болсын") деген ұраны қолданды. Отбасы гербі Погонь Литевская гербінің өзгертілген нұсқасы болды.