Кіріспе
Веллингтон халықаралық әуежайы (; бұрын Ронготай әуежайы деп аталатын) – Веллингтон қаласының Ронготай елді мекенінде орналасқан халықаралық әуежай. Қала орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 морлық миль немесе 5,5 шақырым қашықтықта жатыр. Air New Zealand және Sounds Air әуекомпанияларының хабы болып табылады. Әуежайды Infratil компаниясы мен Веллингтон қалалық кеңесі арасындағы бірлескен кәсіпорын – «Веллингтон халықаралық әуежайы» жауапкершілігімен басқарады. Веллингтон – 2022 жылғы маусым айының сотына дейін 3 455 858 жолаушыға қызмет көрсеткен, Окленд пен Крайстчерчтен кейін Жаңа Зеландиядағы үшінші ең көп жолаушы тасымалдайтын әуежай, сондай-ақ ұшақтар қозғалысы бойынша да үшінші орында тұр. Әуежай Жаңа Зеландияның көптеген бағыттарын ұлттық және аймақтық тасымалдаушылармен байланыстырып қана қоймай, Австралияның шығысындағы ірі қалалармен де байланыс ұстайды. Веллингтон аэро клубы сияқты бірнеше шағын авиациялық бизнес орталықтарының орналасқан жері, олар ұшу-қону жолағының батыс жағындағы жалпы авиация аймағынан жұмыс істейді. Әуежай Ронготай аралшасындағы шағын аумақты алып жатыр, ол Веллингтон қаласы мен Мирамар түбегінің арасындағы төмен жатқан жер. Бір ғана ұшу-қону жолағы бар, ол екі бағытта да ILS жүйесімен жабдықталған. Әуежайда турбовинтті, тар корпусты және кең корпусты реактивтік ұшақтардың қозғалысы жүзеге асырылады. Әуежайдың шығысы мен батысында тұрғын және коммерциялық аймақтар орналасқан, ал солтүстігінде Веллингтон порты, оңтүстігінде Кук бұғазы жатыр. Кук бұғазының арнасының әсерінен, әсіресе фронт алдындағы солтүстік-батыс жел бағытында, күшті және кенеттен соққылы желдердің туындауына байланысты Веллингтон әуежайында тіпті ірі ұшақтармен де кейде қиын және дүрбелеңді қонулар болады.
Тарих
Ронготай әуежайы 1929 жылғы қарашада тас жолмен ашылды. Әуежай 1935 жылы ашылды, бірақ 1947 жылғы 27 қыркүйекте қауіпсіздік себептерімен жабылды (қыс айларында шөп беті жиі қолдануға жарамсыз болып қалатын). Жабылу кезінде Веллингтоннан 56 шақырым (35 миль) солтүстікке орналасқан Парапарауму әуежайы Веллингтонның әуежайы болды және 1949 жылы елдегі ең қызықты әуежайға айналды. 1956 жылы терминалды шығыс жағынан Мирамар гольф алаңына көшіру ұсынылды. Жаңа Веллингтон әуежайын салу үшін үйлер көшірілді және төбелер бұзылды, құрылыс 1958 жылы аяқталып, жалпы құны 5 миллион фунт стерлинг болды. Қазіргі әуежай 1959 жылғы 25 қазанда жергілікті сауда палатасының қала орталығына жақын жерді ұсынғаннан кейін ресми түрде қайта ашылды. Парапарауму әуежайының жер бедері қиын болғандықтан үлкен ұшақтарға жарамсыз деп танылды және 1970 жылдардың басында Дуглас DC-8 ұшақтарын қабылдау үшін ұзартылды. Веллингтонның алғашқы ішкі терминалы де Хавиланд ұшақтарын құрастыру үшін пайдаланылған толқынды темір ангардың ішінде уақытша шара ретінде салынған. Ол тығыздығымен, суыздауымен және желдеткішсіздігімен танымал болды. Бұл ғимарат Sounds Air терминалынан көрінетін, ескі және жаңа терминалдарды байланыстырған жабық жолмен біріктірілген, бірақ кейін бұл жол алынып тасталды. 1981 жылы 10 миллион NZ$ бюджеттелген ішкі терминалды жаңарту жоспары жарияланды, бірақ 1983 жылы шығындар екі еседен асып кеткеннен кейін жоспарлар тоқтатылды. 1987 жылы Air New Zealand терминалды кеңінен жөндеп, Ansett New Zealand 1987 жылы бәсекелестік ішкі рейстерді бастағанда халықаралық терминалға қосымша жаңа терминал салды. 1991 жылы әуежай CAA Код D және E стандарттарына сәйкес такси жолын кеңейту және қосымша жерді сатып алу жоспарларын жариялады. 1994 жылы әуежай Miramar Golf Course-тан автотұрақ үшін жер сатып алды. 1992 жылы Веллингтон әуежайы үшін бірнеше баламалы орындар қарастырылды – Те-Хоро, Парапарауму, Мана аралы, Охариу аңғары, Хорокиви, Вайрарапа және Пенкарроу, бірақ Ронготайдағы қолданыстағы орынды жаңарту туралы шешім қабылданды. 1999 жылы жаңа ірі терминал аяқталды және 1977 жылы жаңа терминалдың бірінші кезеңі ретінде салынған халықаралық терминалмен біріктірілді. Ұшу-қону жолағының оңтүстік жағында ИКАО қауіпсіздік ережелеріне сәйкес 90 метрлік қауіпсіздік аймағы құрылды, ал ұшу-қону жолағының солтүстік жағында да осындай аймақ орнатылды. 1998 жылдан бастап әуежайдың үштен екі бөлігі Infratil жеке меншігінде, ал қалған үштен бірі Веллингтон қалалық кеңесіне тиесілі. 2003 жылдың соңында әуежай "Жүзіктердің иесі: Патшаның оралуы" фильмінің әлемдік премьерасын насихаттау үшін терминалда Голлумның үлкен мүсінін орнатты. 2006 жылдың сәуірінде Air New Zealand және Qantas Tasman транстасмандық бағыттарында бос орынды азайту және қаржылық шығындарды төмендету үшін кодты бөлісу келісіміне қол қоюды ұсынды. Әуежай басшылығы кодты бөлісу бәсекелестікті шектеуіне және Веллингтонның халықаралық рейстеріндегі жолаушылар ағынын азайтуы мүмкін екенін мәлімдеді, Air New Zealand және Qantas нарықта үстемдік ететін екі компания екенін атап өтті. Екі әуе компаниясы 2006 жылдың қарашасында Австралия Бәсекелестік және Тұтынушылар Комиссиясының алдын ала шешімінен кейін кодты бөлісуден бас тартты. Fiji Airways 2015 жылғы 25 маусымда Надиден Веллингтонға рейстерді бастады. Jetstar 2014 жылғы желтоқсанда Веллингтоннан Голд-Костқа дейін алғашқы халықаралық рейсін іске қосты. 2016 жылғы 21 қыркүйекте Singapore Airlines Сингапур мен Веллингтон арасында Канберра арқылы тікелей рейстерді бастады. Бұл Веллингтонның Австралия мен Тынық мұхиты аралдарынан тыс жерлерге жасаған алғашқы тікелей рейсі болды. 2018 жылғы сәуірден бастап Singapore Airlines рейсі Канберра арқылы емес, Мельбурн арқылы жүруге көшті.
Шолу
Веллингтон әуежайы әуежайдың шығысында бір терминалмен жұмыс істейді, оның үш айлағы бар: Оңтүстік, Оңтүстік-Батыс және Солтүстік-Батыс. Терминал мен айлақтардың жалпы ауданы құрайды. Air New Zealand Koru мүшелері үшін үш лаунж жұмыс істейді: негізгі терминалдың екінші қабатындағы өңірлік лаунж, турбовинтті ұшақтармен аймақтық сапарға шығатын мүшелер үшін, Оңтүстік-Батыс айлағындағы қауіпсіздік тексеруінен кейін Air New Zealand реактивті ұшақтарымен ішкі сапарға шығатын мүшелер үшін, және Солтүстік-Батыс айлағындағы халықаралық лаунж, халықаралық сапарға шығатын мүшелер үшін. Qantas та Солтүстік-Батыс айлағында шығу паспорттық бақылаудан кейін лаунж жұмыс істейді; лаунж халықаралық рейстермен ұшатын Qantas Club мүшелеріне қолжетімді.
Air New Zealand operates three lounges for Koru members: the Regional Lounge on the second floor of the main terminal for members travelling regionally on turboprop aircraft, the Domestic Lounge located after security screening in the South West Pier for members travelling domestically on Air New Zealand jet aircraft, and the International Lounge located after outbound passport control in the North West pier for members travelling internationally. Qantas also operate a lounge after outbound passport control in the North West pier; the lounge are available to Qantas Club members departing on international flights.
Даму
Халықаралық терминал – 1986 жылы қазір тоқтатылған Ansett New Zealand компаниясының күшімен ішінара салынған – 2005 жылдан бері бірнеше кезеңде жаңартылып келді. 2008 жылдың 19 ақпанында Веллингтон әуежайы жаңа, кеңейтілген халықаралық терминалдың жобасын жариялады. Studio Pacific Architecture және Warren and Mahoney компаниялары жасаған, «The Rock» деп аталған бұл жоба дәстүрлі әуежай терминалдарынан әдейі шешіліп, көптеген пікірталас тудырды. «The Rock» 2010 жылдың қазан айында ашылды. Бөлшек сауда желісін кеңейту, сондай-ақ қонақ үй мен тұрақ салу жоспарланған. Execujet (Capital Jet қызметтерімен бірлесіп) Батыс перронында корпоративтік және жеке авиация ұшақтары үшін FBO және ангар кешенін басқарады. Батыс перронындағы басқа да маңызды операторларға Life Flight, RNZAF және Веллингтон аэроклубы кіреді. 2009 жылдың сәуірінде әуежай келесі 20 жылға арналған жаңарту жоспарларын көрсететін жаңа бас жоспарды ұсынды, оған кеңейтілген терминал және перрон алаңы, сонымен қатар ұшу-қону жолағын ұзарту кірді. 2013 жылы әуежай ішкі терминалдың оңтүстік-батыс айлағын кеңейтуге 40 миллион доллар жұмсайтынын хабарлады, бұл жолаушылар ағынының артуына байланысты жасалды. Жұмыс 2013 жылдың соңында басталып, 2015 жылға дейін аяқталуы күтілуде. 2014 жылы 250 миллион доллар жұмсалатыны мәлім болды. Бас ғимарат 35 метрге оңтүстікке қарай 62 миллион долларға дейін ұзартылады, ал солтүстік айлағы 19 миллион долларға екі есеге ені кеңейтіледі. Тұраққа қосымша қабаттар салынып, әуежай алаңындағы жұмыстарға 30 миллион доллар жұмсалады. 2019 жылдың қазан айында 1 миллиард NZ$ құны бар 2040 жылға арналған бас жоспар жарияланды. Оған терминалды кеңейту, ұшу-қону жолағы мен такси жолын жақсарту, жаңа жүк терминалы, қосымша ұшақ тұрағы және жаңа, орны ауыстырылған өрт сөндіру станциясы кіреді.
Операциялар
Веллингтон әуежайының бір ұшу-қону жолағы бар: 16/34. Ұшу-қону жолағының ұзындығы екі шетінен өлшенеді, солтүстік (16) және оңтүстік (34) басындағы ығысқан шектердің арқасында жалпы ұзындығы құрайды. Ұшу-қону жолағы жоғарылатылған, бұл жаңбырлы ауа-райында оның өнімділігін жақсартады. Әуежайда түнгі сағат 00:00-ден таңғы 06:00-ға дейін түнгі коменданттық сағат сақталады, алайда халықаралық рейстерге таңғы 01:00-ге дейін рұқсат беріледі және кешіккен рейстерге 30 минуттық шама беріледі. 2011 жылы Qantas еншілес компаниясы Jetconnect Сиднейден келген рейсі коменданттық сағаттан кейін 17 минут өткен соң, сағат 01:47-де қонғандығы үшін 12 000 доллар айып төледі.
Әуе қозғалысы Ронготай
Rongotai Веллингтон әуежайының ұшу-қону жолағының негізгі жолаушылар терминалынан қарама-қарсы жағында орналасқан, оның басты міндеті RNZAF рейстерін және шетелдік әскери күштердің рейстерін қамтамасыз ету болып табылады. Ағымдағы ғимарат 1980-жылдардың аяғында жөнделді, сол кезде онда RNZAF әуе қозғалысы бөлімінен бөлек, Жаңа Зеландия армиясының 2 MCU (2-ші қозғалысты басқару бөлімі) де орналасты. 2 MCU-ның міндеті – азаматтық және әскери көлік түрлерін пайдалана отырып, Жаңа Зеландия және одан тыс жерлердегі қорғаныс қызметкерлері мен жүктерін логистикалық тұрғыдан бақылау және тасымалдау болды.
Ұшу-қону жолағы
Ұшу-қону жолағының ұзындығы әуежайды коммерциялық негізде пайдалана алатын ұшақтардың мөлшерін шектеді, ал тікелей, аялдамасыз халықаралық бағыттар Австралияның шығыс жағалауымен және Оңтүстік Тынық мұхитымен шектелген. Көптеген ірі реактивтік ұшақтар Веллингтонды қауіпсіз пайдалана алады, бірақ қысқа ұшу-қону жолағы олардың ұшу қашықтығын қысқа рейстермен шектейді, ал Тасман теңізі арқылы жасалатын рейстердегі жолаушылар саны көбінесе кең корпусты ұшақтарды пайдалануға мүмкіндік бермейді. Air New Zealand үлкен спорттық шаралар кезінде кең корпусты ұшақтарды пайдаланған, сондай-ақ әуежай жылдар бойы мемлекет басшылары мен шетелдік қонақтар, рейстердің ауысуы немесе арнайы акциялар үшін кең корпусты ұшақтарды қабылдады. Singapore Airlines бұрын аптасына төрт рет Веллингтон – Мельбурн – Сингапур рейсін Airbus A350-900 ұшағымен орындаған. Ұзақ қашықтықтағы халықаралық рейстерге арналған ұшу-қону жолағын толықтай ұзарту мәселесі бұрын зерттелген, бірақ бұл Лайлл шығанағында қымбат жерді қайтаруды және Кук бұғазынан үлкен толқын тосқыштармен қорғауды талап етеді. Мұндай жобаның тиімділігіне күмән туды, әсіресе Air New Zealand Австралия мен Тынық мұхит аралдарынан тыс халықаралық рейстерге қызығушылық танытпағанын және басқа халықаралық әуе компаниялары да осы бағыттардан тыс қызмет көрсетуге көп қызығушылық танытпағанын ескеретін болсақ. Air New Zealand мұндай рейстерге сұраныс болуы мүмкін екеніне күмән келтірді, 2006 жылдың басында Крайстчерч – Лос-Анджелес рейсінің тоқтатылуын мысалға келтірді. Аймақтық бизнес ұйымдары мен әуежай Веллингтоннан және оған ұзақ қашықтықтағы рейстерді жүзеге асыру үшін әртүрлі халықаралық әуе компанияларына өз ұсыныстарын ұсынды, Крайстчерч экономикасының негізінен өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы салаларынан тұратынын, ал Веллингтон экономикасының негізінен мемлекеттік қызметтер, қаржы, АКТ және шығармашылық секторлар сияқты жоғары құнды салаларға негізделгенін атап өтті. Веллингтон сауда палатасы тапсырыс берген сауалнама нәтижесінде респонденттер әуежайдың шектеулі халықаралық сыйымдылығын Веллингтон аймағының экономикалық әлеуетіне ең үлкен кедергі деп санайтыны анықталды, бұл басқа факторлардан айқын артықшылықты құрады. Сондай-ақ, Air New Zealand кейбір бағыттарды қысқартып отырғанымен, басқаларын да қосып отырғаны, атап айтқанда 2006 жылдың 6 қарашасынан бастап Окленд – Шанхай рейсін ашқаны көрсетілді. WIAL 2009 жылғы мәліметтеріне сәйкес, болашақ Boeing 787 және Airbus A350 ұшақтары қазіргі ұзақ қашықтықтағы ұшақтарға қарағанда жақсартылған ұшу-қону жолағына ие болады деп күтілген, егер коммерциялық тұрғыдан тиімді болса, Азия мен Америкаға тікелей әуе байланысын құруға мүмкіндік береді. Алайда, B787 пайдалануға берілген кезде, "нақты өнімділік бастапқыда күтілгендей болмады" деген қорытындыға келді, нәтижесінде ұшу-қону жолағының солтүстік жағын ұзарту туралы шешім қабылданды. 2011 жылы Веллингтон қалалық кеңесі, қала әкімі Селия Уэйд Браун және жергілікті бизнес лидерлері әуежайдың 2030 жылға дейінгі ұзақ мерзімді жоспарының аясында ұшу-қону жолағын ұзартуды қолдауын қайталады, бірақ Infratil директорлар кеңесіндегі қала әкімінің рөліне қатысты мүдделердің қақтығысы туралы сұрақтар туды. Сол жылы Үстіңгі Хатт қаласының әкімі Уэйн Гуппи ұшу-қону жолағын ұзарту бойынша қосымша шаралар қабылдауға шақырды, ал әуежай өкілі ұшу-қону жолағының оңтүстік жағын 300 метрге ұзарту туралы ұсынысты растады, бұл шараны 2015 жылдың басында бастауға болады, ал шығындары метріне 1 миллион долларға жетеді. 2013 жылы Біріккен Араб Әмірліктерінің Emirates әуе компаниясы Веллингтонды бағыт ретінде қарастыратынын мәлімдеді, ал әуежай операторының мәліметінше, күн сайын 1000 адам елордадан және оған ұзақ қашықтықтағы рейстермен байланысады. Сондай-ақ 2013 жылы China Southern Airlines Гуанчжоу – Веллингтон рейсін ашуға қызығушылық танытты. 2014 жылдың соңында әуежай мен Веллингтон қалалық кеңесі ұшу-қону жолағын ұзарту мәселесін насихаттау үшін Connect Wellington веб-сайтын бірлесіп ашты. 2016 жылдың қаңтарында Singapore Airlines Веллингтонға Канберра арқылы рейстерді бастайтынын жариялады. "Капитал экспресс" деп аталған бұл бағыт аптасына төрт рет Веллингтонға Канберра арқылы Boeing 777-200 ұшағымен орындалды. 777-200 Веллингтон әуежайын пайдалана алды, өйткені Веллингтон мен Канберра арасындағы ұшуға қажетті отын мөлшері салыстырмалы түрде аз болды; егер ол Сингапурға тікелей ұшуға қажетті отынмен жүктелген болса, Веллингтон әуежайынан ұша алмас еді. Веллингтонның вице-мэрі Singapore Airlines-тың елордаға берген міндеттемесі әуежай ұшу-қону жолағын ұзарту мәселесін қолдайтынын және әуе компаниялары Веллингтонға ұшуға ниеттеніп отырғанын, ал ұзарту осыған орай болашақта жағдай жасауға мүмкіндік беретінін айтты. 2018 жылы Capital Express бағыты Канберра емес, Мельбурн арқылы қайта бағытталды. 2024 жылдың 8 мамырында әуежай оңтүстік жағалау қабырғасын қайта жаңартуға рұқсат алу үшін ұшу-қону жолағын ұзарту жоспарларын тоқтата тұрғанын хабарлады.
Боинг 747SP дәуірі
Ұшу-қону жолағының шектеулеріне байланысты, Qantas 1981 жылы Веллингтон мен Австралия арасындағы рейстерде екі қысқа корпусты Boeing 747SP ұшағын пайдалануға кірістірді. Air New Zealand Веллингтоннан транс-Тасман бағыттарында DC-8 ұшақтарын пайдаланды, бірақ олар 1981 жылы қызметтен шығарылғаннан кейін, 747SP бұл нарықтағы олқылықты толтырды. Air New Zealand (ұшақ түрін сатып алу ұсынысынан бас тартқаннан кейін) Qantas-пен кодтық үлестіру келісіміне келді. Ұшу жолағындағы арнайы белгілер Qantas ұшқыштарына қону орнын анықтауға, сондай-ақ қонудан бас тартуға және қайтадан әрекет етуге көмектесті. Веллингтонға SP рейстері 1985 жылға дейін жалғасты, одан кейін Qantas, ал кейіннен Air New Zealand компаниясы күштірек және экономикалық тұрғыдан тиімді Boeing 767-200ER ұшақтарын алды. Сенімсіз дереккөз: күні=2023 жылдың тамызы.
The 747SP addressed this gap in the market, with Air New Zealand (after turning down an offer to purchase the type) code sharing with Qantas. Special markings on the runway assisted Qantas pilots where to touch down and to abort and go round to attempt a landing again. The SP service to Wellington continued until 1985 when Qantas and later Air New Zealand took delivery of the more capable and economical Boeing 767 200ER type. Unreliable source: date=August 2023
Қол жеткізу
Веллингтон әуежайына тек автомобиль жолдары арқылы ғана кіруге болады. Әуежай 1-ші мемлекеттік тас жолдың Солтүстік арал бөлігінің оңтүстік жағында орналасқан, ол әуежайды Виктория тауының туннелі арқылы Веллингтон қаласына жалғастырады. SH 1 одан әрі Веллингтон қалалық автожолына жалғасады, ол қаладан шығып, Порриуа мен Капити жағалауына, сондай-ақ 2-ші мемлекеттік тас жол арқылы Хатт аңғарына және Вайрарапаға дейін трафик тасымалдайды. Әуежайдан қала орталығына дейінгі қашықтық шамамен... Бірнеше такси және шаттл компаниялары әуежайға қызмет көрсетеді. Metlink 2-автобус маршруты (қала орталығы мен Мирамар/Ситон арасында) терминалдан жаяу арақашықтықта аялдамаға ие және Веллингтон теміржол станциясында Metlink пойыздарымен байланысады. 2022 жылдың 1 шілдесінде іске қосылған Metlink Airport Express автобус қызметі Веллингтон қала орталығын тікелей Веллингтон әуежайымен байланыстырады. Әуежайға қоғамдық көлік автобустармен ғана шектеледі, себебі әуежай Веллингтон теміржол станциясынан қашықта орналасқан, сондықтан Веллингтон әуежайын теміржол арқылы қала орталығымен байланыстыру қиын. Бұл желідегі кемшілікті жою мақсатында, Үлкен Веллингтон аймақтық кеңесінің Нгауранга – Веллингтон әуежайы дәлізі жоспары сияқты мүмкіндіктерді зерттеу жүргізілді, ал жеңіл рельсті көлік қоғамдық көлік жақтастары тарапынан шешім ретінде ұсынылды.