Кіріспе

Батыс канонының тақырыптық жинағы "Синтопикон: Ұлы идеялар индексі" (1952; екінші басылым, 1990) – "Британ энциклопедиясы" акционерлік қоғамының "Батыс әлемінің ұлы кітаптары" жинағының 2- және 3-томдық көрсеткіші. Америкалық философ Мортимер Дж. Адлер Чикаго университетінің президенті Роберт Хатчинс басшылығымен құрастырған бұл томдар, Батыс канонының 102 "Ұлы идея" аясында топтастырылған ең маңызды идеяларының жинағы және оларға нұсқаулық ретінде ұсынылды. "Синтопикон" термині, сондай-ақ "Ұлы идеялар" осы жоба үшін арнайы жасалды, алғашқысы – "тақырыптар жинағы" деген мағына беретін нео-латын сөзі. Томдар Адлер мен оның командасы Батыс әлемінің ұлы кітаптарында қамтылған, Гомерден Фрейдке дейінгі хронологиялық кезеңдегі негізгі идеялар деп санайтын нәрсенің каталогын ұсынады. "Синтопикон" әрбір идея бойынша жинақтың белгілі туындыларында осы ұғымның қайда кездесетінін тізімдейді. "Синтопикон" жинақтың екінші басылымында жаңартылды.

Тарих

Синтопикон Ұлы кітаптар жинағын бұрын жарық көрген жинақтардан (мысалы, Гарвард классиктері) ерекшелендіру үшін жасалды. Роберт Хатчинс сол кезде Чикаго университетінің президенті болғанмен қатар, «Британника энциклопедиясы» редакторлар кеңесінің төрағасы да болды. Хатчинс пен Адлерді энциклопедияның баспашысы Уильям Бентон коллекцияның сатуын арттыратын «ерекше идея» үшін шақырды. Осы міндетпен Адлер өмірінің он жылдан астам уақытын жұмсаған жобаны бастады: батыс әлемінің Ұлы идеяларын анықтап, тізімдеу. Нәтижесінде, Синтопиконды жасауға 400 000-нан астам адам-сағат жұмыс кетіп, құны екі миллион доллардан асты. «Британника» баспасының иесі Бентон Ұлы кітаптардың тұсаукесер кешінде: «Синтопикон – баспа тарихындағы ең қымбат екі томдық еңбек деп есептеледі. Хатчинс пен Адлер осы бірегей жетістікке қалай қол жеткізді, баспагер әлі де анытай алмай отыр. [Клифтон Фадиман] бір күні осы оқиға айтылады деп уәде берді. Мен оны мүмкіндігі болғанда естігім келеді», – деді.

Жинақтағы 71 автордың 431 еңбегіндегі «Ұлы идеялардың» әрқайсысын тізімдеу процесі соншалықты қиын болды, Синтопиконды басып шығаруға шамалы қалды. Баспаға дайындалар кезде бюджет миллион доллардан асып, қағазға бір тиын да қалмады. Дегенмен, Адлер табандылық танытты, өйткені ол бұл жобаға өмірінің соңғы сегіз жылын арнаған еді. Ол өздігінен қымбат «Founders Editions» жинақтарын сату арқылы қаржы жинады және барлық қызметкерлерін жұмыстан босату туралы бұйрыққа бағынбады. Кейде ол: «Біз табақтарды металл терісіне сата аламыз ба? Табақтарды ескі металл ретінде тастауға бола ма?» – деп мойындады.

Батыс әлемінің Ұлы кітаптарының екінші басылымына Джеймс Джойс, Макс Вебер сияқты жиырмасыншы ғасырға тән алты қосымша том кірді. Синтопиконның екінші басылымы ұлы идеялар туралы мақалалардың әрқайсысына қосымша томдардағы еңбектерге сілтемелерді қосты, сондай-ақ әрбір ұлы идеяға кіріспелерді түзетті, онда жинақтағы жиырмасыншы ғасыр авторлары берілген идеяны қалай түсінгенін көрсетті.

Мақсаты

Батыс әлемінің ұлы кітаптарын ерекшелендіретін "ерекше идея" болудан өзге, Синтопикон алғы сөзінде баяндалған төрт қосымша мақсатқа да қызмет етеді. Синтопикон анықтамалық кітап ретінде, оқуға арналған кітап ретінде, "бостандық білімінің құралы" ретінде және "жаңалықтарды табу мен зерттеу құралы" ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Дегенмен, ең бастысы, Синтопикон Батыс әлемінің классикалық туындыларын біріктіру үшін жасалған. Ол Адлер негізгі проблема деп есептеген нәрсені шешуге бағытталған: «Әртүрлі авторлар бірдей нәрсені әртүрлі айтады, немесе бір сөздерді мүлдем басқа мағынада қолданады». Ұлы авторлардың айтқандарын ғылыми тұрғыдан жүйелеу арқылы Адлер жинақталған еңбектердегі жатқан негізгі бірлікті көрсетуді көздеген. Классикалық білім берудің жақтаушысы Хатчинс үшін Синтопиконның құрылуы одан да маңызды болды. Хатчинс Синтопиконде талқыланған және өзара байланыстырылған идеялар «дүниені өзінен-өзі құрылудан сақтап қалуға жеткілікті күшті» болуы мүмкін деп санайтын.