Кіріспе

1971 жылы жазылған Герман Вуктың "Соғыс желдері" романы – Герман Вуктың Екінші дүниежүзілік соғыс туралы екінші кітабы (біріншісі – "Кейн көтерілісі"). 1971 жылы жарық көрген "Соғыс желдері" жеті жылдан кейін "Соғыс және естелік" романымен жалғасты; бастапқыда бір том ретінде жоспарланған, Вук Перл-Харборға шабуылға дейінгі оқиғаны баяндауға шамамен 1000 бетке жуық қажет екенін түсінген соң, оны екі томға бөлуді шешті. 1983 жылы кітап бойынша өте табысты мини-сериал түсірілді. 2020 жылы осы кітап негізінде жаңа мини-сериал экранизациялануы жарияланды.

Шолу

Романда нақты және ойдан шығарылған кейіпкерлер бар, олардың бәрі де ойдан шығарылған орта жастағы теңіз офицері және президент Франклин Делано Рузвельттің сенімді адамы Виктор "Пуг" Генридің кеңейтілген отбасына байланысты. Оқиғаның басы Германияның 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға басып кіруіне алты ай бұрын басталып, 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін аяқталады, сол кезде АҚШ және, демек, Генри отбасы да соғысқа қатысады. Вук повестьтік мәтінді кітаптағы ойдан шығарылған кейіпкерлердің бірі, неміс генералы Армин фон Рунның соғыс қылмыстары үшін түрмеде отырғанда жазған кітабынан алынған хаттар түріндегі "үзінділермен" араластырды. Виктор Генри 1965 жылы фон Рунның неміс тіліндегі нұсқасын тапқаннан кейін осы томды аударады. Бұл мәтіндер оқырманға соғысқа қатысты неміс көзқарасын ұсынады, ал Генри кейде фон Рунның кейбір мәлімдемелеріне қарсы пікірлер түрінде түсініктемелер қосады.

Сюжет

1939 жылы әскери-теңіз флотының командирі Виктор "Пуг" Генри Берлиндегі АҚШ әскери-теңіз атташесі болып тағайындалды. Еуропаға саяхат кезінде Виктор британдық радио әуелеткесі Алистер Талкотт "Толки" Тудсберимен, оның қызы Памеламен және неміс су асты кемелері офицері коммодор Гробкемен танысады. Телевизиялық нұсқасында ол неміс генералы Армин фон Рунмен де кездеседі. Кітапта ол Фон Рунды тек Берлиндегі кешкі ас кезінде ғана көреді. Фон Рун соғыстың неміс жағынан бақылайтын тұлғаға айналады және неміс үкіметінің еврейлерге қарсы қысымын күшейгенін көреді. Пуг жұмысы барысында нацистік Германияның Польшаға шабуыл жасауға ниеттенгенін біледі. Бұл Совет Одағымен соғысқа бастауды білдіретінін түсінген ол, Германияның қауіпсіз шабуыл жасауы үшін Совет Одағымен соғыспауға келісу керек деген қорытындыға келеді. Пэг өзінің бастығынан тыс, Вашингтонға нацистік-советтік қақтығыс болмайтындығы туралы есеп жібереді. Келісім жарияланғаннан кейін, Пугтің есебі президент Рузвельттің назарына ілігеді, ол әскери-теңіз күштерінің командирін Еуропадағы өзінің ресми емес көзі және құлағы болуын сұрайды. Бұл жаңа міндет теңіз командалығын кейінге жылдырса да, оған Лондонға, Римге және Мәскеуге саяхаттауға мүмкіндік береді. Онда ол Берлинде кездескен Адольф Гитлерден басқа, Уинстон Черчилль, Бенито Муссолини және Иосиф Сталинмен де кездеседі. Пугтің көшпенді өміріне байланысты, оның әйелі Рода көп уақытын жалғыз өткізеді. Пуг арқылы ол Манхэттен жобасының бірінші кезеңіне қатысатын Палмер (Фред) Кирби есімді жесір инженермен танысады. Рода мен Палмер операға және басқа да шараларға бірге қатыса бастайды, бірақ бұл романтикалық қарым-қатынасқа әкеледі. Пуг Памеламен платондық, бірақ жақын және романтикалық сезімдерге толы қарым-қатынас құрады, бірақ әйелі Роданы тастап кетуге шешім қабылдамайды. Нағыз жауынгерлік кеме, "Калифорния" командасын алғаннан кейін, ол Мәскеуден Перл-Харборға кетеді, онда ол "Ленд-Лизинг" мәселелерін талқылайды және шайқасты бақылайды. Ол Азия арқылы ұшып, Манилаға келіп, жыл сайынғы Армия-Теңіз күштері футбол матчының радио хабарларын тыңдайды. Перл-Харборға жақындағанда, олар шабуыл жасалып жатқаны туралы хабар алады. Базаға келгенде, олар өртеніп жатқан кемелерді, соның ішінде өзінің кемесін көреді. Пугтің үш баласының әрқайсысының өзіндік тағдыры бар. Оның үлкен ұлы Уоррен Флоридадағы Әскери-теңіз академиясын бітіріп, Әскери-теңіз авиация мектебіне түседі. Оның қызы Мадлен радиокомпанияда жұмыс істейді. Оқиғаның ең маңызды кейіпкері – ортанғы және кіші ұлы Байрон, ол ағылшын ақыны лорд Байронның құрметіне аталған. Колумбия университетінің түлегі және теңіз резервінде қызмет ететін Байрон өзін мансапқа толықтай бермеген. 1939 жылы ол Сиенада (Италия) тұратын, "Еврейдің Исасы" атты кітабымен танымал еврей жазушысы Аарон Джастроудың ғылыми көмекшісі болып жұмысқа орналасады. Байрон сондай-ақ Джастроудың немересі Наталимен және оның болашақ күйеуі Лесли Слотемен танысады, ол Мемлекеттік департаментте жұмыс істейді. Оқырмандар кейін Натали мен Слоте Парижде Памела Тудсберимен бірге болған кезде жақын достар екенін біледі. Байрон Наталиден үш жасқа кіші, бірақ Сиенадағы Палио фестивалі кезінде оның қарындасын атынан құтқарып, оның назарын аударады. Байрон мен Натали неміс шабуылынан бір күн бұрын үйлену тойына қатысу үшін оның отбасының туған қаласына, Медзицеге барады. Олар таңертең ерте тұрып, қала тұрғындары басқыншылардан қашып бара жатқанда эвакуацияланады. Олар неміс әскерінің басып кіруінен бұрын Медзицеден Варшаваға дейін жол жүреді, бір сәтте босқындар Люфтваффеден атқыштардың шабуылына ұшырап, көптеген адамдар қаза тауып, жарақат алады. Варшаваға жақындағанда, олар Байронның паспортын тартып алып, олардың көлігін тартып алуға тырысқан поляк сарбаздарына тап болады. Ақырында, олар Варшавада немістер қамалдауды бастаған кезде, басқа американдықтармен және бейтарап елдердің азаматтарымен бірге эвакуацияланады. Неміс және поляк сарбаздарымен кездескенде Байрон бірнеше рет ерлікпен әрекет етеді. Лесли артиллерия атысы кезінде қорқақ мінез танытады, бірақ еврей американдықтарды өз тобынан ажыратуға тырысқан немістерге қарсы тұрады. Натали Леслиден күткен үйлену ұсынысын алады, бірақ Польшадағы тәжірибе оның сезімін өзгерткенін және енді Байронға ғашық екенін түсінеді. Ұзақ ойланыстан кейін, ол осы туралы Байронға айтады, ол дереу үйлену ұсынысын жасайды, оған Натали келіседі. Ол әкесінің ауыр сырқаты туралы хабар алғаннан кейін Америкаға оралады және Уорреннің үйлену тойына да қатысады. Оның әкесі 1940 жылдың 9 сәуір күні Норвегия мен Данияға шабуыл жасалғаны туралы естігеннен кейін жүрек талмасынан қайтыс болады. 1941 жылдың қаңтарында ол Байронға үйленеді және оның бақытсыз марқұмын Еуропадан шығарып, нацистерден құтқаруға белсенді түрде кіріседі, жақын арада жүкті екенін біледі. Оқиғаның барлық желілері Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін АҚШ соғысқа тартылғанда аяқталмайды. Рода ажырасу туралы өтініш береді, бірақ кейіннен одан бас тартады. "Калифорния" зардап шегіп, істен шыққандықтан, Пуг "Нортхемптон" крейсерінің командасын қабылдайды. Байрон су асты кеме офицері болып оқытылған. Уоррен Пенсаколадан бітіріп, конгрессменнің қызы Жанис Лакутурмен үйленеді және "Энтерпрайз" ұшақ тасушысына шабуылдаушы ұшқыш ретінде тағайындалады. Аарон, Натали және Наталидің шағалайы Луис АҚШ соғысқа қатысқанда Еуропада қалып қояды. Бұл оқиғалар "Соғыс және естеліктер" кітабында жалғасады.

Автордың көзқарасы мен басты мақсаты

Вук тарихи тұлғалардың ойларын оқуға тырыспайды; тек көркем туындыдағы кейіпкерлердің ғана ойларын оқырман осы роман арқылы бөлісе алады. Вук романның Пёрл-Харбордағы апатты оқиғадан басталган соғыстың дәстүрлі және тікелей баяндауы екенін жазды. Вук "Соғыстың желдері" романында: "Мен өнердің калейдоскопындағы таныс элементтерді дүрліктіріп, оларға ұйымдастырушы көзқарас пен пішін беруге барынша тырыстым, сонда жүгіріп өткен адам осы әлемдегі ең қорқынышты апат кезінде не болғанын оқып, көз алдына елестете алады. Ең қорқынышты, яғни қазірге дейін." деп жазды.

Кейіпкерлер

Виктор "Пуг" Генри — "Зелиг сияқты" кейіпкер, ол адамдық сезімдерден мүлдем алыс, бейкүндеу, бірақ жазбаларындағы батыл пікірлер мен тұжырымдары оның сыртқы әдемілігін жасырады. Пугтің басты міндеті — соғыстағы маңызды тұлғаларды бақылау. Ол Франклин Рузвельттің сенімді кеңесшісі болып, Гитлер, Геринг, Черчилль, Муссолини және Сталинмен кездеседі. Байрон "Брини" Генри — Уорренмен бәсекелесуден қашан да бас тартып, көбінесе әкесіне деген наразылығынан туындаған әрекеттер жасайды (немесе жасамайды), оны бір кезде құдай санап, енді жек көреді. Соғыс оның күтпеген қасиеттерін ашады. Натали Джастроу — Аарон мен Берелдің қызы, ол керемет жазушы және тарихшы, сонымен қатар, оны үнемі өлімге тәуекел ететін немесе оған жақын жағдайға түсіретін тәуелсіз және ерке мінезді. Ол Байронның сүйіктісі, кейін оның әйелі болады. Уоррен Генри — Пугтің үлкен ұлы, өзінің буынындағы ең табысты адам. Мадлен Генри — Колледжді тастап, радио жұлдызы Хью Кливлендке жұмысқа түседі, осы арқылы Америка радиосының көрінісін береді, сол кезде автор Герман Вук Еуропада соғыс басталғанда осында жұмыс істеген. Ұзақ уақыттан кейін ол Кливлендтің сүйіктісіне айналады. Лесли Слоут — Натали Джастроу іздеген Сыртқы істер министрлігінің бюрократы, Варшава қоршауы кезінде өзінің әлсіздігін көрсеткенше. Кейін Натали оның немістерге қарсы тұрып, Варшавадан бейтарап елдерді эвакуациялау кезінде американдық еврейлерді көрсетуден бас тартқан ерлігіне таңғалады, бірақ ақырында одан бас тартады және Байронға деген махаббатын білдіреді. Рода Гровер Генри — Пугтің әйелі, ол көңілі тоймас, өзімшіл және бетке ұстайтын әйел, күйеуінің мәртебесі мен лауазымының арқасында әлеуметтік билік пен беделге ие болады. Палмер Керби — Ірі, келбетсіз адам ретінде сипатталады. Ол жоғары сапалы электромагниттер шығаратын компанияның иесі және Манхэттен жобасы үшін АҚШ үкіметінің мердігері болады. Германия Кеңес Одағына шабуыл жасағанда, Керби Гитлер атом бомбасына ие боларына сенгендіктен, осындай қауіпті қадамға бара ма деп ойлайды. Берел Джастроу — Наталидің әкесі мен Ааронның туысы. Дженис Лакютер Генри — Күйеуі Уорренмен Гавайиге кетіп, Пёрл-Харборға жасалған шабуылды оның көзімен көреді.

Басқа да көркем кейіпкерлер

Памела Тудсбери екінші кітапта басты кейіпкер болады, бірақ бұл кітапта оны тек Пэгтің көзімен көреміз. Соғысқа дейін Наталимен бірге Парижде бір пәтерде тұрған. Екі телесерияда да Виктория Теннант ойнады. Алистер Тудсбери – Памеланың әкесі, ағылшын журналисі, соңғы соғыста немістермен шайқасып, қазір оларға сенуден бас тартады. Хью Кливленд – мансабынан басқа ештеңеге қызығушылық танытпайтын, тек әдемі қыздарға ғана көңіл бөлетін, өркендеп келе жатқан радио жұлдызы. Айзек Лакутер – Флорида штатының конгрессмені және Дженистің әкесі, Айк Лакутер, АҚШ-тың соғысқа қатысуына қарсы әрбір қадамға қарсы тұратын оқшауланған саясатты ұстанады. Командир Эрнст Гробке – Пуг Бременде кездесетін неміс теңізшісі. Вольф Столлер – Герингтің жақтасы, еврейлерге тиесілі бизнестерді заңсыз тонау арқылы үлкен байлық жинаған. Людвиг Розентал – Генрилер Берлинде шамадан тыс төмен бағаға жалдаған үйдің еврей иесі. Фред Феринг – Пуг Берлиндегі тапсырмасы кезінде жұмыс істейтін американдық тілші. Феринг сонымен қатар 1939 жылдың басында аяқталған Испания азамат соғысы туралы да хабарлаған, дәл осы кезде роман да басталады. Луиджи Джаннелли – Пугтің Ф.Д.Р.-дің тапсырмасымен, ресми емес бейбітшілік миссиясымен бірге жетекке алған Калифорниялық банкир. Ол Америка банкін құрған А. П. Джанниниден шабыдаланған болуы мүмкін. Сеуэлл "Бози" Бозман – Мадленмен қысқа уақыт қарым-қатынаста болған, қарапайым коммунист тромбонші. Бози тек 18-тарауда ғана пайда болады, ол Уоррен мен Дженисті Сталиннің Польша мен Финляндиядағы соңғы әрекеттері туралы Мадленнің пәтерінде болғанда дұрыс бағытқа салуға көмектеседі.

Қабылдау

"Соғыс желдері" 1971 жылғы 28 қарашада «Нью-Йорк Таймс» газетінің көркем әдебиет бойынша ең сатылатын кітаптар тізімінде 9-шы орында тұрды. Сынаптардың пікірлері көбінесе жағымсыз болды.

Мини-сериалдар

1983 жылы кітап ABC телеарнасында Дэн Кертис режиссерлік етіп, продюсерлік жасаған, өте сәтті шағын сериал ретінде бейімделді. Кітаптағыдай, Генри және Джастроу отбасыларының өмірімен қатар, шағын сериалдың көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыстың басындағы маңызды жаһандық оқиғаларға арналған. Адольф Гитлер және Германия Бас штабы, оның ішінде құрамына ойдан шығарылған генерал Армин фон Рун кіретін, шағын сериалдың маңызды қосымша сюжеттік желісін құрайды. "Соғыс желдері" фильмінде маңызды оқиғалар мен тұлғаларды түсіндіру үшін Уильям Вудсонның дауысымен тіркелген деректі кадрлар да бар. "Соғыс желдері" сериалының бір бөлігін немесе толық сериалды 140 миллион көрермен тамашалаған, ол сол кездегі ең көп тамашаланған шағын сериал болды. 1988 жылы оған Вук жазған роман негізінде түсірілген, Кертис режиссерлік етіп, продюсерлік жасаған "Соғыс және естелік" атты жалғасы жарық көрді. 2020 жылы "Соғыс желдері" кітабының жаңа шағын сериалдық бейімделуі жарияланды, оны Сет Макфарлейн NBCUniversal компаниясымен бірлесіп, өзінің алғашқы жобасы ретінде жазуға кірісті.