Кіріспе

Ананияс Дэвисон (2 ақпан 1780 – 21 қазан 1857) – ән үйрету мектебінің мұғалімі, баспагер және формалық ноталармен жазылған әндер жинағын құрастырушы. Ол ең әйгілісі 1816 жылы құрастырған "Кентукки гармониясы" еңбектерімен танымал, ол Оңтүстіктегі формалық ноталармен жазылған әндер жинағының алғашқысы. Музыка зерттеушісі Джордж Пуллен Джексонның сөзіне сәйкес, Дэвисонның жинақтары "ауылдық Оңтүстікке өте ұнайтын әндердің алғашқы сақтау орындары" болып табылады.

Өмір және мансап

Дэвисон 1780 жылдың 2 ақпанында Вирджиния штатының Шенандоа округінде дүниеге келген. Оның әйелі Энн (тегі белгісіз) болған, олардың балалары болмаған. 1804 жылы ол Рокингем округінде жер сатып алып, фермерлік табысын Шенандоа аңғарында ән сабақтары беріп толықтырған. Өмірінің соңғы жылдарын Вирджиния штатының Дейтон қаласынан шамамен 14 миль қашықтықтағы Вейер үңгіріндегі фермада өткізіп, 1857 жылдың 21 қазанында қайтыс болған. Ол Вирджиния штатының Рокингем округіндегі Массануттен Крос Киз зиратына жерленген. Дэвисон Пресвитериан шіркеуінің мүшесі және басқарушы ақсақал, Винчестер пресвитери және Вирджиния Синодында белсенділік танытқан. "Кентукки Гармониясы" 1816 жылдың басында жарық көрген, ал сол жылы Джозеф Фанктің "Allgemein nützliche Choral Music" атты меннониттік ән жинағы неміс тілінде басылып шығу үшін дәл сол шрифттер қолданылған. Сондықтан, Дэвисон Фанктің ән жинағын басып шығарған деп саналады. 1801 жылы Филадельфияда пішінделген ноталардың (shape notes) ойлап табылуы баспа музыка нарығын едәуір кеңейтті. Дэвидсон мен Борн заманында да Дэвисон ән мектептерінде сабақ беріп, табысын арттыру үшін көп саяхаттар жасаған. 1815-1816 жылдары ол пішінделген ноталардың шрифтін алып, музыка басып шығаруға кіріскен. Джон Уайеттің үлгісін ұстанған, оның "Қасиетті музыка қоймасы" (1810, Харрисбург, Пенсильвания) кальвинистерге, ал қойманың екінші бөлігі (1813) методистер мен баптистерге арналған болатын. Дэвисон "Кентукки Гармониясын" өзінің дінбауырлары – пресвитериандарға, ал "Кентукки Гармониясына қосымшаны" методистерге арнаған. Алайда, 1813 жылғы "Қойманың екінші бөлігінде" алғаш рет қолданылған халық әндерін жинау, оларды үйлестіру және гимн мәтіндері үшін негіз ретінде пайдалану идеясын Дэвисон бастапқыда қабылдаған. Керісінше, Жаңа Англия мен Орта Батыста "Жақсы музыка жақтастары" (мысалы, Лоуэлл Мейсон, Томас Гастингс және т.б.) еуропалық стильдерді үлгі етіп алуға тырысып, Уильям Биллингс және Жаңа Англия мектебінің басқа композиторларын кемсіткен. 1816 жылғы "Кентукки Гармониясында" еуропалық шығармалар жоқ, Жаңа Англияның фугалық әндерінің ең жақсы үлгілері сақталған, аймақтық халық әндері кеңінен қолданылған, әндердің 60 пайызы минор тонда жазылған.

Кентукки гармониясының қосымшасы

Кентукки Гармониясының қосымшасы (Харрисонбург, Вирджиния: 1820) үш рет басылып шықты. Ол ағылшын, шотланд және ирланд халық әндерін рухани мәтіндермен үйлестіргендігімен ерекшеленді. Онда Жаңа Англия гимндері мен шіркеу әндері өте аз болды. Дәвисон оны әдейі «методист достарына» арнады, олардың лагерь жиындары үшін пайдалануына ыңғайлы болсын деп. Автордың басты ниеті – методист достарына құлшынысқа толы христианды оның имандылық амалдарында ынталандыратын, сонымен қатар рухпен ән салғанда, ақыл-есімен де түсініп ән салуға үйренетіндей, тиісті әуендерді ұсыну болды. Халық әндері қатысушыларға жақсы таныс болғандықтан, діни мәтіндерді оңай үйлестіруге болады. Бұл мефодистердің діні әлі де шағын және басым діндерден тыс саналған кезде болды.

Басқа басылымдар

Дэвисонның тағы да бірнеше кітабы жарық көрді: "Киелі музыкаға кіріспе", "Кентукки үйлесімділігінен алынған, көбінесе жас ғалымдардың пайдасына арналған" (Харрисонбург, Вирджиния: 1821), және "Киелі музыканың шағын жинағы" (Харрисонбург, Вирджиния: 1825). Өзінің ән жинақтарынан өзге, Дэвисон Джеймс П. Каррелдің "Сион әндері" (1821) және Джозеф Фанк үшін меннониттердің ән жинақтарын басып шығарды.

Идумея

Дэвисонның танымал әні алғаш рет 1816 жылы «Кентукки гармониясында» пайда болды, ол халық әніне негізделген, Дэвисон жазған сопрано және бас дауыстарымен, Исаак Уоттстың «Менің Құдайым, менің өмірім, менің махаббатым» (Horae Lyricae: Poems, Chiefly of the Lyric Kind, 1707, 93-бет) үшін жазылған. Әннің атауын географиялық атаумен атау дәстүріне сәйкес, ол оны «Идумея» (Рим дәуіріндегі Киелі кітаптағы Едомның аты) деп атады, дәстүрлі әншілер оны «Eye DEW mee a» немесе «Eye DEW mee» деп айтады. Әннің қазіргі сөздерімен алғашқы нұсқасы («Мен өлуге туылдым ба?»; Чарльз Уэсли, 1763, Hymn 59) Уильям Уокердің «Оңтүстік гармониясында» (1835) жарияланды, онда альт дауысы алынып тасталды. Ол әнді қайтадан «Христиандық гармонияда» (1867) жариялағанда, Уокер жаңа альт бөлімін жазды, ол бүгінге дейін қолданылады. Әннің Roud нөмірі – 6678. Оны The Watersons және The Young Tradition сияқты көптеген халық музыкасы топтары орындады. Ән «Салқын тау» (2003) фильмінде, Кратер шайқасын көрсететін сахнада пайда болады; (фильмдегі тағы бір ән, шіркеуде Пастор Монро (Дональд Сазерленд) жетекшілік етеді, ол «Мен үйге қайтамын», «Киелі арфа» 282-бет). 2006 жылғы британдық эксперименталды топтың «Black Ships Ate the Sky» альбомында «Idumea» әнінің тоғыз әртүрлі нұсқасы бар, оларды әртүрлі әншілер орындайды. Ричард Бьелла әнді SSATB хоры және екі скрипкаға арнап аранжировкалаған, ал 1993–1996 жылдары Ларри Белл «Идумея симфониясын» (Симфония № 2, op. 40) жазды.

Дэвисонның бүгінгі әндері

Дэвисонның әндері мен жинаған күйлері шағын топтарда ән айтуда да, күні бойы ноталар бойынша ән айту шараларында да үздіксіз қолданылады. «Шенандоа Гармониясы» (2013) Дависонның 24 композициясын, Кентукки Гармониясынан 52 әнді және Кентукки Гармониясына қосымшадан 46 әнді қамтиды, сонымен қатар әлемнің оннан астам жерінде күні бойы ән айту іс-шараларында қолданылады. «Миссури Гармониясы» (2005 жылғы басылым) 7 композиция және 8 аранжировканы қамтиды, ал «Христиан Гармониясы» «Идумея», «Имандра» және «Иеміздің кешкі асы» әндерін қамтиды. «Қасиетті арфада» тек «Идумея» бар, бірақ ол 1995-2019 жылдар аралығында күні бойы ән айту кезінде 2667 рет орындалды және 2019 жылы әлемде өткен 140 түрлі күні бойы ән айту шарасында екінші ең танымал ән болды. Шағын топтарда ән айту кезінде жаңадан бастағандарға ән таңдау мүмкіндігі беріледі, содан кейін тәжірибелі әнші оны жетекшілік етеді, жаңа әнші көбінесе таңдауы үшін кешірім сұрайды, өйткені басқалар осы әннен жалыққан болуы мүмкін. Қазіргі заманғы мәдениет жаңалықтарға құмар, бірақ ескі ән айту дәстүрі олай емес; Дэвисонның әндері ұзақ сақталуға ие, ал ол музыкаға салған сөздері күнделікті жаңаша қарастырылуға лайық.