Кіріспе

Бұл ағылшын тіліндегі малай тілінен тікелей немесе жанама жолмен алынған қарыз сөздердің толық емес тізімі. Көптеген сөздер малай тіліне тән немесе басқа малай тілдері тобымен ортақ, ал кейбіреулері малай тіліне туыс емес австронезиялық тілдерден, сондай-ақ Үндістан мен Қытайдың тілдерінен енген. Кейбір сөздер малай тілінен тікелей ағылшын тіліне ауыспаған болуы мүмкін, бірақ басқа тілдер арқылы, әсіресе Теңіз Оңтүстік-Шығыс Азияда маңызды ықпалға ие болған еуропалық державалар арқылы келген. Малай терминдерін қабылдау 16 ғасырда Нусантарадағы еуропалық державалар мен классикалық сұлтанаттар арасындағы байланыстармен басталды және 19 ғасырда аймақта британдық отарлаудың күшеюімен үдеді. Ең алғашқы қарыз сөздерді ерте саяхаттардың сипаттамаларында кездестіруге болады. Осы кезеңде саудагерлер мен саяхатшылар Теңіз Оңтүстік-Шығыс Азиядан табиғи тарихқа қатысты өнімдер мен заттарды әкеліп, оларды жергілікті аттарымен таныстырды. Уақыт өте келе, ағылшын әдебиетінің дамуымен, аймаққа тән тақырыптарды, малай әлемінің және мәдениетінің ұғымдарын білдіретін басқа да сөздер ағылшын тіліне енді.

А

Агар (сонымен қатар "агар-агар") – түрлі қызыл теңіз шөптерінен алынатын, биологиялық өсіру орталарында және тағамдарда қоюлатушы ретінде қолданылатын желатин тәрізді зат. Малай тілінен алынған "агар-агар" термині алғаш рет 1813 жылы қолданылған. Амок (сонымен қатар "amuck" немесе "") – бақылаудан шығып, әсіресе қарулы және қауіпті жағдайда болу; зорлық-зомбылыққа беріліп, кісі өлтіруге ұмтылу, "берсерк" күйіне түсу, "амок" сияқты. Ағылшын тіліне португал тілінен "amouco" арқылы, ал одан малай тілінен "amok" ("сарсаңдап шабуылдау") сөзі қабылданды. Бұл термин алғаш рет 1665 жылы кісі өлтіруге ашуланған малайды білдіретін есім ретінде қолданылған. Angraecum – малай тіліндегі "anggerik" орхидеясының нео-латынша модификациясы. Алғаш рет 1805 жылы қолданылған. Атап – малай тіліндегі "atap" (шатыр, жапырақ) сөзінен шыққан. Оңтүстік-Шығыс Азияда Нипа пальмасының жапырақтарынан жасалған шатыр.

Б

Babirusa (сонымен қатар 'babiroussa') француз тілінен алынған babiroussa сөзі, малай тіліндегі babi шошқа + rusa бұғы сөздерінен құралған. Оңтүстік-шығыс Азияда кездесетін, артқа қарай иілген тістері бар жабайы шошқа (Babyrousa babyrussa). Алғаш рет 1673 жылы қолданылған. Баланда (сонымен қатар "баланда" немесе "баландер") Макассар тілінен алынған balanda сөзінен, малай тіліндегі belanda сөзінен (голландықтарды білдіретін "Hollander" сөзінің өзгеруі). Ағылшын тілінде алғаш рет 19 ғасырдың ортасында қолданылған. Солтүстік Австралиядағы Арнем жеріндегі Йолнгу халқы Макассар саудагерлерімен байланысқан кезде бұл сөзді өз тілдерінде де, аборигендердің ағылшын тілінде де барлық ақ адамдарды атау үшін қолданады. Бамбук – голланд тіліндегі bamboes сөзінен, малай тіліндегі mambu сөзіне негізделген. Алғаш рет 1586 жылы қолданылған. Бамбук үшін малай тіліндегі жиі қолданылатын сөз – buluh, бірақ түбір сөз mambu, бамбук таяғын жасау үшін қолданылатын семанбу ратанының бұзылуынан пайда болған болуы мүмкін. Бантенг – малай тіліндегі banteng сөзінен, ява тіліндегі banṭéng сөзінен алынған. Оңтүстік-шығыс Азияның орман өгізі, үй сиырына ұқсас, Балиде үйретілген (Bos javanicus). Алғаш рет 1817 жылы қолданылған. Билимби – Оңтүстік-шығыс Азиядағы мәңгі жасыл ағаш (Averrhoa bilimbi), қарақұмыққа ұқсас. Сондай-ақ, білімбидің өте қышқыл жемісі консервілерге немесе тұздалған өнімдерге қолданылады. Конкани тіліндегі bilimbī сөзінен, малай тіліндегі bĕlimbing сөзінен алынған. Binturong – binturong, "Оңтүстік-шығыс Азиядағы Arctictis binturong циветінің ірі түрі". Алғаш рет 19 ғасырдың басында қолданылған.

С

Caddy – әдетте бөлімі бар, кішкентай сақтау контейнері, мысалы, құрал-саймандарға арналған. Сондай-ақ, күнделікті қолдану үшін шай сақталатын кішкентай банка – «шай кади» деп те аталуы мүмкін. Бұрынғы «catty» сөзі 1 1/3 фунт (0,61 кг) салмақ бірлігін білдірген, малай тілінен алынған «kati» сөзінен тараған. Алғаш рет 1792 жылы қолданылған. Катеху (немесе кесек) – Азияның тропикалық өсімдіктерінен алынған бірнеше құрғақ, топырақты немесе шайырлы заттардың бірі, мысалы, Шығыс Үндістан акациясының (Acacia catechu) өзекті ағашының сығындысы немесе гамбиер. Малай тіліндегі «kachu» сөзінен неолатын тіліне ауысқан, мүмкін дравидтік тегі бар, тамил және каннада тілдеріндегі «kācu» және «catechu» сөздерімен байланысты. Алғаш рет 1683 жылы қолданылған. Каджупт – қағаз тәрізді қабығы бар Австралия ағашы. Малай тіліндегі «kayu putih» сөзінен шыққан, сөзбе-сөз «ақ ағаш» деген мағынаны білдіреді, ал ағылшын тілінде алғаш рет 18-ші ғасырдың соңында қолданылған. Каладиум – арум тұқымдасына жататын, түрлі түсті жапырақтары үшін кеңінен өсірілетін тропикалық американдық өсімдіктер туысы. Неолатын тіліндегі туыс атауы, малай тіліндегі «kĕladi» сөзінен алынған, ол ароид өсімдігін білдіреді. Алғаш рет 1881 жылы қолданылған. Камфор – медицинада линмент және жеңіл анальгетик ретінде, пластификатор және жәндіктерден қорғау үшін қолданылатын, C10H16O формулалы қатты, иілгіш, ұшпалы, хош иісті кристалдық қосылыс, әсіресе камфор ағашының ағашы мен қабығынан алынады. Сондай-ақ, кейбір терпен спирттері мен кетондар сияқты бірнеше ұқсас қосылыстарды да камфор деп атайды. Орта ағылшын тіліндегі «caumfre» сөзінен, англо-француз тілінен, ортағасырлық латын тіліндегі «camphora» сөзінен, араб тіліндегі «kāfūr» сөзінен, мүмкін малай тіліндегі «kapur» сөзінен шыққан. Алғаш рет 14-ші ғасырда қолданылған. Кананга – Канангиум туысына жататын ағашты білдіретін неолатын сөзі. Малай тіліндегі «kĕnanga» сөзінен алынған, ал ағылшын тілінде алғаш рет 18-ші ғасырдың соңында қолданылған. Касуар – негізінен Жаңа Гвинея мен Солтүстік Австралияда мекендейтін, басында мүйізді гребенесі бар ірі құстар (Casuarius) туысы. Санскрит тіліндегі «kās'sōvāris» (कास्सोवारिस्) сөзінен малай тіліндегі «kĕsuari» сөзіне, ал Молукка аралдарындағы австронезиялық тілден алынған. Алғаш рет 1611 жылы қолданылған. Қарабао – су бұқасы. Испан тілінен, висай тіліндегі «karabáw» сөзінен, малай тіліндегі «kerbau» сөзінен алынған. Casuarina – негізінен Австралияда өсетін екі жапырақты ағаштардың (Casuarinaceae тұқымдасына жататын) туысы, олардың жапырақтары қабыршақ тәрізді, ал сабақтары жылқы құйрығына ұқсас, кейбіреулері ауыр, қатты ағаш береді. Неолатын тіліндегі туыс атауы, малай тіліндегі «pohon kĕsuari» сөзінен алынған, сөзбе-сөз «касуар ағашы» деген мағынаны білдіреді, себебі оның бұтақтары касуар қауырсындарына ұқсайды. Алғаш рет 1777 жылы қолданылған. Кэтти – Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияда қолданылатын, шамамен 1 1/3 фунтқа (шамамен 600 грамм) тең салмақ өлшемі. Малай тілінен алынған, алғаш рет 1598 жылы қолданылған. Cempedak (немесе Chempedak) – Cempedak, Moraceae тұқымдасына жататын ағаш және оның жемісі. Какату – әр түрлі ірі, шулы, негізінен Австралияда кездесетін қыртысты тотықтар (Cacatuidae тұқымдасы және әсіресе Cacatua туысы). Голланд тіліндегі «kaketoe» сөзінен, малай тіліндегі «kakaktua» сөзінен алынған. Алғаш рет 1634 жылы қолданылған. Құрама (ғимараттардың жабық тобы) – ғимараттар тобы және әсіресе тұрғын үйлер орналасқан қоршалған немесе қабырғалы аумақ. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы осындай аумақтарды білдіретін халық этимологиясы бойынша алынған, португал тіліндегі «campo» немесе голланд тіліндегі «kampoeng» сөздерінен, малай тіліндегі «kampong» («жапсарлас, ауыл») сөзінен шыққан. Алғаш рет 1679 жылы қолданылған. Шашты құрт – адамның шашымен тіршілік ететін кішкентай жәндік. Малай тіліндегі «kutu» сөзінің өзгеруі. Алғаш рет 1917 жылы қолданылған, оны Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық сарбаздар кеңінен қолданған.

D

Dammar – Араукария тұқымдасына жататын (Agathis туысы), Диптерокарпация тұқымдасына жататын (Hopea, Shorea және Vatica туыстары) және Бурсера тұқымдасына жататын (Canarium туысы) ағаштардан алынатын әр түрлі қатты шайырлар. Малай тіліндегі "damar" ("шайыр") сөзінен алынған, алғаш рет 1698 жылы қолданылған. Дуку – махагония тұқымдасына жататын Lansium parasiticum ағашының түрі, оның жемісі дуку немесе лангсат деп аталады. Малай тіліндегі "дуку" сөзінен алынған. Дюран – иісі өте жағымсыз болғанымен, дәмділігімен жоғары бағаланатын, құрғақ түкті, тропикалық жеміс, ішінде кремовой тәрізді жұмсақ бөлігі бар. Малай тіліндегі "duri" ("тікен") сөзінен және атын құрайтын "-an" жұрнағынан шыққан, сондықтан "durian" сөзі "тікенді" дегенді білдіреді. Алғаш рет 1588 жылы қолданылған.

G

Гамбиер – тропикалық Оңтүстік-Шығыс Азиядағы маддер тұқымдасына жататын ағаш тәрізді жүзімнің (Uncaria gambir) қатехуы, сарғыш түсті. Оны бетель жаңғағымен бірге шайнауға, сонымен қатар былғау және бояуға пайдаланады. Алғаш рет 1830 жылы қолданылған, малай тілінен алынған «гамбир» атауынан бейімделген. Геко – жылы аймақтарда кездесетін, жәндіктермен қоректенетін, Gekkonidae тұқымдасына жататын шағын кесіртке. Олардың саусақтарында жабысқақ төсемдер болады, олардың көмегімен тегіс беттерге өрмелеуге мүмкіндік алады. Алғаш рет 1774 жылы қолданылған, малай тілінен алынған «geko» немесе «gekok» сөздері оның дыбысталуын еліктейді. Гиббон – Оңтүстік-Шығыс Азияда таралған ұзын қолды маймыл. «Gibbon» деген ағылшын сөзі француз тілінен қайта алынған, халықтық этимология бойынша (Гиббон тегі) бұл сөз оранг-асли тілінен, мүмкін малай тілі арқылы келген. Гингам – әдетте, клеткалы немесе жолақты өрнекте тоқылған екі түсті жіптен жасалған мақта мата. Алғаш рет 1615 жылы қолданылған, голланд тілінен алынған «gingang» арқылы малай тілінен келген «genggang» сөзінен (алғашқыда «жолақты» деген мағынаны білдіретін сөз) бейімделген. Годаун – қойма. Алғаш рет 1552 жылы қолданылған, халықтық этимология бойынша, португал тілінен келген «gudão» арқылы малай тілінен алынған «gudang» сөзінен бейімделген. Гомути – үлкен жапырақтары бар, талшықтармен қалың жабылған, тәтті шырынынан жаггерри мен пальма шарабы жасалатын, ал сағдақ қамтамасыз ететін түйіні бар малайлық қауырсын пальмасы (Arenga pinnata). Малай тілінен алынған «pohon gĕmuti» сөзінен шыққан. Гонг – дискі тәрізді соққылы аспап, әдетте, төселген балғамен соққанда керемет дыбыс шығарады, немесе механикалық балғамен соққандағы тәрелке пішіндес қоңырау (мысалы, өрт сигнализациясында) немесе уақытты, қоңырауды немесе дабыл дыбысын шығару үшін жазық спиральға оралған сым таяқша. Алғаш рет 1590 жылы қолданылған, малай тілінен алынған «gong» немесе «gung» сөздері дыбысталуын еліктейді. Гутта-перча – электр оқшаулағыштарында және стоматологияда қолданылатын, немесе Palaquium және Payena тұқымдасына жататын, әсіресе Palaquium gutta түріндегі бірнеше тропикалық ағаштардың ұйытылған сүтті латексінен алынған ақшыл резеңке. Алғаш рет 1845 жылы қолданылған, малай тілінен алынған «getah perca» сөзінен шыққан, «getah» («иірімшік») + «perca» («мата жолақтары», оған ұқсас), ескірген «gutta» («иірімшік») сөзімен байланысты өзгертілген, латын тілінен келген «gutta» («тамшы») сөзінен алынған.

Мен

Икат – матада өрнек жасау үшін жіпті тоқу алдында түйіп бояу әдісі, сондай-ақ жіптері тоқу алдында түйіп боялған матаны да білдіреді. Алғаш рет 1927 жылы қолданылған, малай тілінен алынған "икат" сөзінен (сөзбе-сөз "байлау, бекіту") қабылданған.

Ж

Жапония португалдық Japão немесе голландтық Japan сөздерінен, ал олар малай тіліндегі Jepun сөзінен алынған. Jepun сөзі өзі қытай диалектісіндегі Jih Pun сөзінен шыққан, мағынасы – "күннің бастауы". Ағылшын тілінде алғаш рет 1570 жылдары қолданылған. Жунк (кеме түрі) – Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияға тән, айқын тұмсығы және тік төбелі желкендері бар, түбі жазық желкенді кеме. Алғашқы қолданылуы 16 ғасырдың ортасына жатады: ескі француз тіліндегі juncque немесе португал тіліндегі junco арқылы қабылданған, малай тіліндегі jong сөзінен, голланд тіліндегі jonk сөзімен толықтырылған. Желутонг (ағаш түрі) – Малайзияда өсетін жеңіл, ақшыл ағаштан алынған, сонымен қатар илеспек жасауға қолданылатын сүт қыздырылған латексін беретін ағаш.

К

Кампонг – малай тілінде сөйлейтін елдердегі шағын ауыл немесе кент. Ағылшын тілінде алғаш рет 1844 жылы қолданылған. Канчил – Оңтүстік-Шығыс Азияға тән бірнеше кішкентай шевротайн түрлері, сонымен қатар «мысық ешкі» деп те аталады. Бұрын бірнеше түрге жатқан деп есептелген, бірақ қазір көбінесе бір түрдің (Tragulus kanchil) балама түрлері саналады. Капок – тропикалық бомбак ағашының тұқымдарын қаптаған жібектей талшық, Ceiba pentandra (капок ағашы немесе жібек мақта ағашы): жастықтарды, төсектерді толтыруға және дыбысты оқшаулауға қолданылады. Сондай-ақ, «жібек мақта» деп те аталады. Алғаш рет 1750 жылы қолданылған, малай тілінен алынған «капук» сөзінен енген. Капур – ашық қоңыр түсті ағаш, жеуге жарамды жемістер мен камфора беретін тропикалық ағаш. Dryobalanops туысы, Dipterocarpaceae тұқымдасы. Малай тілінен алынған «капур» сөзінен шыққан. Кетчуп – сіркей мен қызанақтан жасалған, дәм беру үшін қолданылатын әртүрлі дәмді соустар. Алғаш рет 1690 жылы малай тіліндегі «kĕchap» балық соусы арқылы, ал одан бұрын Хоккиен тілінен алынған «kōetsiap» (тұздалған балық ерітіндісі), «kōe» («теңіз өнімдері») + «tsiap» («соус») сөздерінен пайда болған. Крис (сонымен қатар көнеше «creese») – Индонезия (Ява) немесе малайша пышақ, иілген, жылан тәрізді жүзі бар. Алғаш рет 1580 жылы қолданылған, малай тіліндегі «kĕris» сөзінен шыққан, «kĕ» префиксі + «hiris» етістігінен («кесу»).

L

Лаланг – Poaceae тұқымдасына жататын шөптер түрі. Сонымен қатар, когонның болуымен сипатталатын Шығыс Азияның саванналық жерлеріне қатысты. Малай тіліндегі lalang сөзінен алынған. Launch – кемеден немесе моторлы қайықтан іске қосылатын үлкен қайық, ашық немесе корпусының алдыңғы бөлігі жабық болуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан, соғыс кемесіндегі ең үлкен қайық. Алғашқы қолданылуы 1697 жылға дейін жетеді, бұл испан немесе португал тіліндегі lancha ("баржа") сөзінен, малай тіліндегі lancharan қайығынан, түбір сөз ланчардан ("қайықтар мен тасбақалардың" күшсіз жылдамдығы немесе "тегіс сырғанау әрекеті") + есімдік құрылымдық жұрнағынан шыққан болуы мүмкін. Лангсат – Meliaceae тұқымдасына жататын жеміс ағашының түрі [Lansium domesticum]. Латах – малай тілінен алынған latah, адам кенеттен шокқа ұшырағандағы қалыптан тыс мінез-құлық жағдайы. Лепак – (әсіресе жас адам) уақытын бекерге өткізу, мақсатсыз серуендеу немесе жайбажайлау. "Мен үйде жай ғана жалыққанмын, ештеңе істемеймін". Малай тілінен шыққан, мүмкін lepa ("жайсыздық") сөзінен. Лори – Австралиядағы түрлі-түрлі кішкентай, жарқын түсті тотықтар, нектар мен тозаңмен қоректенеді, тілі қылқан жапырақ тәрізді. Алғашқы рет 1682 жылы голланд тілі арқылы малай тіліндегі lūrī, nūrī сөзінің бір түрі ретінде қолданылған. Лутунг – Оңтүстік-Шығыс Азия мен Шығыс Үндістандағы қара лангур (Presbytis obscurus немесе P. maurus). Малай тіліндегі lotong сөзінен алынған.

М

Мандарин – Қытай империясының жоғары лауазымды шенеунігі. Алғаш рет 1589 жылы қолданылған, португал тілінен келген *mandarim* сөзінен, ол малай тіліндегі *mĕntĕri* ("министр") сөзінен шыққан, ал ол санскрит тіліндегі *mantrin* ("кеңесші") сөзінен, одан бұрын *mantra* ("кеңес") сөзінен туындаған. Мангостин – Оңтүстік-Шығыс Азияға тән Garcinia mangostana ағашы, Clusiaceae тұқымдасына жатады, қалың, былғары жапырақтары және жеуге жарамды жемістері бар. Сондай-ақ, бұл ағаштың тәтті, шырынды және қабығы қатты жемісін де білдіреді. Алғаш рет 1598 жылы қолданылған, малай тіліндегі *mangisutan* сөзінен шыққан, ол *manggis* сөзінің диалектілік түрі. Манукод – түрлі жұмақ құстарының кез келгені. Нео-латын тілінен келген *manucodiata* сөзінен, ол малай тіліндегі *manuk dewata* сөзінен шыққан, сөзбе-сөз "құдайдың құсы" деген мағынаны білдіреді. Меранти – Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ағаштан (Shorea тұқымдасы) алынатын ақ, қызыл немесе сары түсті қатты ағаш. Алғашқы рет 18 ғасырдың соңында қолданылған, малай тіліндегі *mĕranti* сөзінен шыққан. Мербау – Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ағаштың (Intsia тұқымдасы) қатты ағашы. Алғашқы рет 18 ғасырдың соңында қолданылған, малай тіліндегі *mĕrbau* сөзінен шыққан. Мусанг – Азиялық пальма циветі, Paradoxurus тұқымдасына жатады; әсіресе, тодди мысығы, P. hermaphroditus. Алғаш рет 19 ғасырдың соңында шығыстанушы және нумизмат Уильям Марсден (1754–1836) қолданған. Малай тіліндегі *musang* сөзінен.

N

Напу – бірнеше Индо-Малай шевротайндарының бірі, канчилдерге ұқсас, бірақ олардан ірілеу және барлық түрлері бір түрге (Tragulus javanicus) жатуы мүмкін. Малай тіліндегі "napoh" сөзінен шыққан. Нипа – Индия мен Тынық мұхиты аралдарындағы мангр тоғайларына тән, крейсерлік тамырлары бар пальма ағашы. 1779 жылы алғаш рет қолданылған, испан немесе португал тілі арқылы малай тіліндегі "nīpah" сөзінен алынған, бұл ағаштың шырынынан жасалған алкогольдік сусынды білдіреді.

О

Орангутан – Суматра және Борнео ормандарында кездесетін ірі антропоид маймыл, Pongo pygmaeus, қалың қызғылт қоңыр түктері мен күшті қолдары бар. Алғаш рет 1691 жылы Базар Малай (малай тіліне негізделген пиджин) тілінде малай тіліндегі "оранг" ("адам") және "хутан" ("орман") сөздерінен құралып пайда болған.

P

Дәнді (немесе жасыл) күріш – өсіп жатқан күріш немесе жиналған, бірақ әлі қабықтан арылмаған күріш. Сондай-ақ «күріш егістігі» деп те аталады, бұл Oryza sativa күріш өсімдігіне қатысты. Малай тілінен алынған pādī сөзі, алғаш рет 1623 жылы қолданылған. Панданус – бұралған сабағы, ұзын тікенді жапырақтары және талшықты, жеуге жарамды жемістері бар тропикалық ағаш немесе бұта. [Панданус туысы]. Неолатын тіліндегі атауы, малай pandan бұрандалы қарағайынан алынған, алғаш рет 1830 жылы қолданылған. Панголин – Африка мен Оңтүстік-Шығыс Азияда кездесетін, денесі қабыршақ тәрізді мүйізді қабықпен жабылған, ұзын мұрыны бар, құмырсқалар мен термиттермен қоректенетін Pholidota отрядына жататын сүтқорысы. Алғаш рет 1774 жылы қолданылған, малай тіліндегі pĕngguling («ойнап керілу») сөзінен, guling («ойнап кету») түбірінен шыққан; оның шарға айналу қабілетіне байланысты. Пантум – әр төртжырлықтың екінші және төртінші жолдары келесі төртжырлықтың бірінші және үшінші жолдары ретінде қайталанатын өлең түрі. Француз тілі арқылы малай pantun сөзінен алынған. Алғаш рет 18 ғасырдың соңында қолданылған. Паранг – Малайзия мен Индонезияда кең таралған қысқа қылыш, кескіш немесе мачете. Алғаш рет 1839 жылы қолданылған, малай parang сөзінен шыққан. Пикуль – Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияда қолданылатын, 100 катиге тең салмақ бірлігі (шамамен 133 фунт, 60,4 кг). Ең ерте пайдаланған 16 ғасырдың соңында, аудармашы Роберт Парк (1588–1589 ж. шамасында) қолданған. Малай тілінен алынған pīkul сөзі, қарапайым адам көтере алатын ауыр жүк, 100 кати салмақ. Проа (сондай-ақ 'prahu' немесе 'prau') – Оңтүстік-Шығыс Азияда қолданылатын каноэ сияқты қайықтың әртүрлі түрлері, әсіресе үлкен үшбұрышты желкені және сыртқы тірегі бар қайықтар. Ең ерте кездескен қолданысы 1582 жылға дейін барып жетеді, португал тіліндегі proa сөзінен және малай тіліндегі pĕrahu сөзінен шыққан. Пуласан – Оңтүстік-Шығыс Азияның тропикалық жемісі, ол жақын туысы рамбутанға ұқсас, бірақ тәттірек және азырақ шырынды. Малай pulasan сөзінен шыққан, түбір сөз pulas («бұрау», екі қолмен жемісті бұру әрекетіне қатысты) + зат есімнің құрылымдық жұрнағы an.

R

Рамбутан – Оңтүстік-Шығыс Азияға тән, қызыл түсті, тікенді жеміс, личимен тығыз байланысты; сонымен қатар, осы жемісті беретін сабындық тұқымдасты ағашқа (Nephelium lappaceum) берілген атау. Ең алғашқы қолданысы 1707 жылға дейін жетеді, малай тілінен алынған rambūtan сөзі, түбір сөз rambūt ("құрышталған", жемістің тікендеріне сілтеме жасай отырып) + есімдік құраушы жұрнақ an. Рами – Азияға тән, ағаш тәрізді, кең жапырақтары мен зығырға ұқсас талшықтары бар сабағы бар бұта. Сондай-ақ, мата мен арқан жасауға қолданылатын осы өсімдіктің талшығын да білдіреді. Алғаш рет 1832 жылы малай тілінен алынған rami сөзімен қолданылған. Қаламұш тұқымдасына жататын және оған жақын тұқымдастардың кез келген өрме пальмасы, мықты сабақтары қамыт және таяқ жасауға қолданылады. Бұл термин сонымен қатар осы өсімдіктердің сабақтарының жиынтығын және осы сабақтардың бірінен жасалған таяқты да білдіреді. Ең алғашқы қолданысы 1660 жылға дейін жетеді, малай тілінен алынған rōtan сөзінен, ықтимал, raut ("түгелдеу" немесе "қырқу") сөзінен туындаған. Ринггит – Малайзияның стандартты ақша бірлігі, 100 сенге бөлінеді. Сөзбе-сөз мағынасы – "тісті жиек", 16-шы және 17-шы ғасырларда аймақта кеңінен таралған күміс испан долларының тісті жиектеріне сілтеме жасайды. Ағылшын тілінде алғаш рет 1967 жылы қолданылған.

С

Саго – саго пальмасының қабығынан алынып, ұнтақталған крахмалды дән, пудингтерге және қоюлатушы зат ретінде қолданылады. Малай тілінен (sāgū) келген, мүмкін португал тілі арқылы. Алғашқы жазбасы 1580 жылға дейін барады. Салак – Индонезия мен Малайзияға тән пальма ағашының (Arecaceae тұқымдасы) бір түрі, Salacca zalacca. Самбал – әдетте бұрыш, тұршы, ысталған кокос, тұзды балық немесе балық уырынан жасалатын, әсіресе карри және күрішпен бірге желетін дәмдеуіш. Малай тілінен (sambal) алынған. Сапан – Оңтүстік-Шығыс Азияда өсетін, қызыл бояу беретін ағаш өндіретін ұсақ бұршақ тұқымдас ағаш. 16 ғасырда голланд тілінен (sapan) малай тілінен (sapang) алынған. Сапиутан – Сулавесиде (Anoa depressicornis) кездесетін, бұқаға жақын, бірақ түзурақ мүйіздері бар жабайы өгіз. Малай тілінен (sapi hutan – сөзбе-сөз "жабайы мал") алынған, құрамында sapi ("сиыр") + hutan ("орман, жабайы") сөздері бар. Саронг – Оңтүстік-Шығыс Азия, Шри-Ланка және Тынық мұхиты аралдарындағы ерлер мен әйелдер киетін белге оралмалы киім. Алғашқы жазбасы 1830 жылға дейін барады, малай тілінен (sarung – сөзбе-сөз "қапталға") алынған. Сатай (немесе "сате") – малай тілінен (satai), яван және индонезия тілдерінен ("sate") алынған, Индонезия мен Малайзияға тән, шұжыққа қадалған еттен жасалған және дәмді соуспен берілетін тағам. Селаданг – Үндістан мен Малайзияда өсетін, қоңыр немесе қара түсті, аяқтары ақ түсті жабайы өгіз. [Bos gaurus.] Алғашқы жазбасы 19 ғасырдың басына дейін барады, малай тілінен (sĕladang) алынған. Сиаманг – Суматра мен Малайяда өсетін үлкен қара гиббон [Hylobates syndactylus.]. Алғашқы жазбасы 1822 жылға дейін барады, малай тілінен (siamang) алынған. Силат – малай өнері, өзін-өзі қорғау, жауынгерлік өнер ретінде немесе барабанмен бірге салтанатты көрсетілім немесе би ретінде орындалады. Сумпит – үрлемелі мылтық, сонымен қатар сумпитан деп те аталады. Малай тілінен (sumpit – үрлемелі мылтықпен ату әрекеті) алынған.