Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі Campanula rotundifolia, қоңыраугүл, шотландтық көк қоңыраугүл немесе Шотландияның көк қоңырауы – қоңыраугүлдер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол жаздың соңы мен күзде күлгін көк түсті, қоңырау пішіндес гүлдер шығарады. Латынша rotundifolia деген сөз "дөңгелек жапырақты" деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, барлық жапырақтары дөңгелек пішіндес емес. Ортаңғы сабақтағы жапырақтары жіңішке, сызықтық болады.

Сипаттама

Campanula rotundifolia - тұқымдар мен тамырсабақтар арқылы тарайтын, жұқа, жатқаннан тік өсетін көп жылдық шөптесін өсімдік. Тамыр жапырақтары ұзын сабақты, дөңгелек немесе жүрек пішіндес, көбінесе аздап тісті, айқын гидатодалары бар және көбінесе ерте кеуіп қалады. Гүл шоғырларындағы жапырақтары ұзын және тар, ал жоғарғы жапырақтары сабақсыз болады. Миссури штатында мамырдан тамызға дейін, Миннесота штатында маусымнан қазанға дейін гүлдейді. Гүлдерін аралар тозаңдатады, бірақ өздігінен де тозаңдана алады.

Таксономия

Кампанула ротундифолия алғаш рет 1753 жылы Карл Линнеймен ресми түрде сипатталды. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Plants of the World Online (POWO) сайтында Campanula rotundifolia-ның ешқандай сорттары мен түршелері қабылданбаған. Бірнеше түрлер бұрын C. rotundifolia-ның сорттары немесе түршелері ретінде сипатталған:
Campanula alaskana (Campanula rotundifolia var. alaskana немесе hirsuta)
Campanula giesekiana (C. r. var. dubia немесе var. groenlandica)
Campanula intercedens (C. r. var. dentata немесе intercedens)
Campanula kladniana (C. r. subsp. kladniana)
Campanula macrorhiza (C. r. var. aitanica немесе alcoiana)
Campanula moravica (C. r. subsp. moravica)
Campanula nejceffii (C. r. var. bulgarica)
Campanula petiolata (C. r. var. petiolata)
Campanula ruscinonensis (C. r. var. ruscinonensis)
Campanula willkommii (C. r. subsp. willkommii)

POWO және World Flora Online (WFO) оларды жеке түрлер ретінде қабылдаса да, көптеген ағылшыл тілдік дереккөздер бұлай емес. Мысалы, Канаданың қантамырлы өсімдіктер базасы (VASCAN) және USDA Табиғи ресурстарды сақтау қызметінің PLANTS базасы (PLANTS) осы түрлердің ешқайсысын жарамды деп қабылдамайды, тіпті оларды жарамды түршелер деп те санамайды. Қазір ол көбінесе қоянқұлақ немесе көкқондырғы деп аталса да, тарихи тұрғыдан бірнеше басқа атаулармен белгілі болған, оның ішінде блауорт, шаштықондырғы, әйелдердің кілті, сиқыршының қоңыраулары және сиқыршының кілті. Ұлыбританияның басқа аймақтарында «көкқондырғы» Hyacinthoides non scripta-ны білдіреді, ал Солтүстік Америкада «көкқондырғы» әдетте Mertensia туысына жататын түрлерді, мысалы, Mertensia virginica (Вирджиния көкқондырғылары) білдіреді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Кампанула ротундифолия Шпицбергеннен басталып, Еуропа материгіндегі ең солтүстік Скандинавиядан Пиренейге және Францияның Жерорта теңізі жағалауына дейін таралған. Ол сондай-ақ Гренландияның оңтүстік жағалауында, Исландияда және Оңтүстік Новая Земляда кездеседі. Бұл дереккөздерді пайдаланғанда, ол Солтүстік Америкада, оның ішінде Канаданың барлық аймақтарында және АҚШ-тың көп бөлігінде кеңінен таралған. Ұлыбритания мен Ирландияда тетраплоидты немесе гексаплоидты популяциялар түрінде кездеседі, бірақ континенталды Еуропада диплоидтар кең таралған. Ұлыбританияда тетраплоидты популяция шығысқа қарай, ал гексаплоидты популяция батысқа қарай тараған, және ареал шекараларында араласу өте аз. Исландияда Campanula rotundifolia бойынша жүргізілген зерттеулер оның кем дегенде үш патогендік саңырауқұлақ түрінің – Coleosporium tussilaginis, Puccinia campanulae және Sporonema campanulae (сондай-ақ телеморф Leptotrochila radians) қожайыны екенін көрсетті.