Кіріспе

1935–1962 жылдар аралығында Ұлыбританияның геодезиялық түсірілімі

Ұлыбританияның қайта триангуляциясы – 1935 және 1962 жылдар аралығында жүргізілген, Ұлыбритания карталарының дәлдігін арттыру мақсатындағы триангуляциялық жоба болды. Қайта триангуляциядан алынған деректер 1783 және 1851 жылдар аралығында орындалған Ұлыбританияның негізгі триангуляциясы кезінде жиналған деректерді алмастырды. Бұл жұмыс елдің барлық аймағы үшін толыққанды жаңа зерттеу бақылау желісін құруға, сондай-ақ Ұлыбританияның картасын жергілікті округтік проекциялардан бірыңғай ұлттық дерек проекциясы мен анықтама жүйесіне біріктіруге бағытталған. Оның аяқталуы бүгінгі күні қолданылып жүрген OSGB36 деректік және Ординарлық зерттеудің ұлттық желісінің құрылуына әкелді.

Тарих және жалпы түсінік

Ретриангуляцияны 1935 жылы Орданс Survey бас директоры, генерал-майор Малкольм МакЛеод бастады. Соғыс жылдарындағы ТДД-нің басымдықтары соғысқа қатысты зерттеу жұмыстарына, мысалы, әуежайлар мен әскери құрылыстарға, зениттік және жағалау батареяларының орналасқан жерлерін зерттеу мен есептеуге, сондай-ақ радиолокациялық орталықтарды зерттеуге бағытталды. Соғыс кезінде Орданс Survey қызметкерлерінің үштен бірі әскерге шақырылды, ал Саутгемптон қаласындағы бас кеңсе бомбадан зақымданып, қирады.

Бастапқы ретриангуляция және зерттеу жұмыстары

Қайта бұрыштық жобалаудың алғашқы қадамдарының бірі – картаға түсіру үшін жаңа проекцияны қабылдау болды, бұл жерде қолданылып келген Кассини проекциясы Трансверс Меркатор проекциясымен алмастырылды. Ординарлық зерттеулер қызметі бұл проекцияны артық көрді, себебі Кассини проекциясын қолдану зерттеуде шамамен төрт минуттық доғаға тең бұрыштық бұрмалануға алып келер еді. Ешқандай проекция толығымен масштабқа сәйкес келе алмайды. Трансверс Меркатор проекциясында кез келген нүктедегі масштаб сол нүктенің орталық меридианнан шығысқа немесе батысқа дейінгі қашықтығына пропорционалды түрде өседі. Ал солтүстік-оңтүстік бағытындағы сызық бойындағы масштаб өзгермейді. Проекцияның нақты бастапқы нүктесі 49° солтүстік ендікте және 2° батыс бойлықта орналасқан. Барлық ұлттық координаттардың оң мәнді болуын қамтамасыз ету үшін, шамамен 170 километрге жуық батысқа қарай жылжытылған, шартты бастапқы нүкте белгіленді, өйткені елдің барлық бөлігі осы нүктеден шығысқа және солтүстікке қарай орналасқан. Бұл жүйеде орталық меридиан шығысқа қарай 400 км қашықтықта жатыр. Орталық меридиандағы масштаб дұрыс болуы керек, яғни 1-ге тең. Дегенмен, ұлттық картадағы шығыс және батыс шекараларында масштабтың қателігі байқалмауы үшін, масштаб 1:2500 арақатынасында төмендетілді. Бұл орталық меридианда 0,9996-ға тең жергілікті масштаб коэффициентін қамтамасыз етеді. Масштаб орталық меридианнан шығысқа және батысқа қарай қашықтық артумен бірге үнемі өседі, шығысқа қарай 580 км және батысқа қарай 220 км қашықтықта 1-ге жетеді. Одан әрі өсіп, шығыс және батыс шекараларында 1,0005-ке жетеді.

Қайта қисаю бойынша далалық жұмыстың басталуы

Алғашқы үшбұрышты есептеу жұмыстары зерттеу жұмыстарын блоктарға бөлуден басталды. Бұл блоктардың мөлшері бір уақытта ең кіші квадраттар әдісімен есептеуге болатын зерттеу байқауларының ең көп санымен анықталды. 1935 жылы станциялардың бір-біріне көрінуін растау үшін Тауисток теодолиттерін қолдана отырып, станциялар аралық көрінуді тексеру жұмыстары басталды. Үшбұрышты зерттеу 1936 жылғы сәуір айында Кук, Траутон және Симмс компаниясы жасаған электр шамдарына қараңғыда байқаулар жасау арқылы басталды. Еліміздің жазық аймақтарында, мысалы Шығыс Англияда, АҚШ Жағалау және геодезиялық қызметімен жобаланған Білби мұнаралары пайдаланылды. Соғыс басталғанда Бристоль, Тунбридж-Уэллс, Лондон және Эдинбург қалаларындағы Орднанс-совервейдің аймақтық кеңселерi күтiп-жөндеу режимiне көшiрiлдi, соғыс уақытындағы зерттеу жобаларымен байланысты сирек жұмыстар ғана атқарылды. Бұл жағдай 1944 жылға дейін, соғыстан оралған адамдар штаттық санын артқанға дейін сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ Әуе күштері Еуропа континентінің барлық үшбұрыштарын қайта реттеу жұмыстарын жүргізіп, ED50 деп аталатын геодезиялық жүйені құрды, ол Универсалды көлденең Меркатор координаталар жүйесіндегі біртұтас жүйе болды. Солтүстік Атлантикалық байланыс жобасы Солтүстік Америка мен Еуропа арасындағы геодезиялық байланысты құруға бағытталды, ол үшбұрышты желілерді өлшеу арқылы және Еуропалық үшбұрышты станцияларды Солтүстік Америка жүйесіне қатысты орналастыруға мүмкіндік берді. 1953 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін АҚШ Әуе күштері HIRAN жүйесін пайдаланып, Норвегиядағы үш геодезиялық станция мен Шотландия мен Шетланд аралдарындағы үш станция арасындағы байланысты зерттеді. Бұл Норвегия, Исландия және Гренландияның Канадамен зерттеулерін байланыстыратын ірі жобаның бастапқы кезеңі болды. Шотландия мен Норвегияны байланыстыратын желі он бес өлшенген сызықтан тұрды: үш норвегиялық станциялар арасында, үш шотландтық және Шетланд станциялары арасында және Солтүстік теңіз арқылы тоғыз сызық. Қабылданбаған зерттеулердің ең дәлсіздері қабылданған өлшемнен 0,0055 миль (29 фут) ауытқыды, ал қабылданбаған өлшем мен қабылданған өлшемдердің орташа айырмашылығы 0,0013 миль (6 фут) құрады. Соңғы нәтижелер мен бағалау Исландия мен Фарер аралдарындағы станцияларды қоса, жерді зерттеу позицияларын бақылаудан алынған мәліметтер бойынша есептелді. Котсуолдс жаңартуы екі кезеңнен тұрды. Бірінші кезеңде ескі карталарды өлшем мен пішіндегі бұрмалауларды жою үшін жаңарту қажет болды, оларды жаңа проекциялармен үйлестіріп, қайта үшбұрышты есептеу процесінен алынған бақылау деректерімен байланыстыру қажет болды. Сонымен қатар, 1891–1914 жылдардағы түзетуден бері жаңартылмаған көптеген карта деректері қаралып, түзетілді. Жаңа үшбұрышты станциялар жергілікті деректерді толықтыру және дәл желілік позициялармен сәйкестендіру үшін ескі карталарға енгізілді. 1970 жылдардың басында жүргізілген сынақтар Котсуолдс стандартының дәлдігіне (+2,5 метрлік стандартты қате) барлық аймақтарда қол жеткізілмегенін көрсетті. Екі шешім туындады: толық қайта зерттеу немесе күрделі жөндеудің дәлдігі стандартын едәуір төмен құнмен қалпына келтіретін қосымша бақылауды орнату және енгізу. Шығындарды салыстыру нәтижесінде көп жағдайда қайта зерттеу жүргізу артық деп қорытынды жасалды.