Кіріспе

Ұзындығы шамамен 1855,3 м географиялық миля – Жер экваторының бойымен 1 доға минуты (дәреже) арқылы анықталатын ұзындықтың халықаралық бірлігі. 1924 жылғы халықаралық эллипсоид үшін бұл 1855,4 метрге тең болды. The American Practical Navigator 2017 географиялық миляны 6087,08 фут (1855 м) деп анықтайды. Жоғары дәлдік, мұқият өлшеуден гөрі, пайдаланылған эллипсоидтың Жер радиусының таңдалуына көбірек байланысты, себебі геоидтың радиусы экватор бойымен қарағанда көбірек өзгереді. Кез келген эллипсоидта экватордағы бойлық дәрежесінің ұзындығы дәл 60 географиялық мильге тең. GRS80 эллипсоидінде Жердің экватордағы радиусы 6378137,0000 құрайды, бұл географиялық миляны 1855,3248 м етеді. Жер радиусының GRS80-де метрге дейін дөңгеленуі 0,0001 м әсер етеді. Жердің пішіні сәл жалпақ сфера болып табылады, нәтижесінде Жердің айналымы экватор бойымен өлшенгенде, полюстер арқылы өлшенгенге қарағанда 0,168% үлкен болады. Географиялық миля теңіздік милядан сәл үлкен (ол тарихи түрде екі полюс арқылы өлшенген шеңбермен байланысты); бір географиялық миля шамамен тең.

Тарихи бірліктер

Тарихи тұрғыдан алғанда, кейбір елдер географиялық мильдерді құру үшін сәл әртүрлі бөлістерді қолданды. Португалия жүйесінде миль (milha geográfica) үш бөлек мәннен тұратын лигасының үштен бірі ретінде есептелді. Егер әрбір экваторлық градус 18 лигаға бөлінсе, географиялық миль градусқа тең болар еді немесе шамамен ; егер 20 лигаға бөлінсе, географиялық миль жоғарыда көрсетілген мәндерге жуықтап, градусқа тең болар еді; ал егер 25 лигаға бөлінсе, географиялық миль градусқа тең болар еді немесе шамамен . Дәстүрлі голланд (geografische mijl), неміс (geographische Meile немесе Landmeile) және дания жүйелерінің (geografisk mil) географиялық мильдері ағылшын лигаларынан әлдеқайда ұзын мильге тең болатын, экваторлық градустың ірі бөлігін қолдану арқылы шамамен есептелді. Олар бір доға минутын пайдаланудың орнына төрт градус қолданды, нәтижесінде қазіргі есеп бойынша шамамен қашықтық шықты, бірақ ресми өлшемдер мен есептеулерге байланысты нақты мәні сәл өзгеше болды. (Мысалы, даниялық бірлікті астроном Оле Рёмер шамамен есептеген.)

Теңіз милясымен қатынасы

Географиялық миля теңіз милясымен тығыз байланысты, ол бастапқыда Жердің үлкен шеңбері бойынша 1 доға минуты ретінде анықталған, бірақ қазіргі уақытта халықаралық келісім бойынша дәл 1852 метр деп белгіленеді. Бұл қолданыстан шығарылған 6080,2 фут (1853 метрге тең) шамасы. Арнайы анықтамада географиялық миля 1852 метрлік халықаралық теңіз милясына тең және 6080 футтық (1853 метр) британдық теңіз милясынан сәл қысқа екені көрсетіледі. Скандинавиялық елдер 20 ғасырдың басына дейін географиялық миляның өздерінің нұсқасын теңіз милясы ретінде пайдаланды, осы себепті ол дания (sømil), норвегия (sjømil) және швеция (sjömil) тілдерінде «теңіз милясы» ретінде кеңінен танылды.

Қолдану

Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде бұл өлшем жиі қолданылмайды, бірақ АҚШ-тың кейбір заңдарында айтылады. Мысалы, Су астындағы жерлер туралы заңның 1301(а) тармағы штаттың теңізге қарайғы шекараларын географиялық мильдермен анықтайды. 1785 жылғы Жер туралы ережеге айналған мәселені талқылаған кезде Томас Джефферсонның комитеті батыстағы мемлекеттік жерлерді "он географиялық мильдік шаршыға, әр милі 6086 және 4/10 футқа тең" және "әрқайсысы бір мильдік шаршыға, яғни 850 және 4/10 акрға" бөлуді ұсынды.