Кіріспе

1880 жылдар Габриэль Форенің Реквием массасы

Габриэль Форе 1887 және 1890 жылдар аралығында Ре минорындағы Реквиемін, Op. 48 жазды. Латын тіліндегі қысқартылған католиктік өлгендер миссасының хорлық-оркестрлік қойылымы – оның ең танымал ірі шығармаларының бірі. Ол мәңгілік тыныштық пен жұбатуға бағытталған. Форенің шығарманы жазу себептері нақты емес, бірақ 1880-ші жылдардың ортасындағы ата-анасының қазасына байланысты болмаған сияқты. Ол бұл шығарманы 1880-ші жылдардың соңында жазып, 1890-шы жылдары қайта жөндеді және 1900 жылы аяқтады. Жеті бөлімнен тұратын шығарма сопрано және баритон солистері, қосымша хор, оркестр және орган үшін жазылған. Әдеттегі Реквием қойылымдарынан өзгешелігі, толық тізбек Dies irae алынып тасталған, оның орнына Pie Jesu бөлімі қойылған. Соңғы бөлім In Paradisum – жерлеу миссасының құлшылығына емес, жерлеу рәсіміне қатысты мәтінге негізделген. Форе бұл шығарма туралы: «Мен діни иллюзиялар арқылы көңілімді толтырған барлық нәрсені Реквиемге салдым, ол басынан аяғына дейін мәңгілік тыныштыққа деген терең сеніммен сіңген», – деп жазды. Шығарманың алғашқы нұсқасы 1888 жылы Париждегі Ла-Мадленде жерлеу миссасы үшін орындалды. Орындалуы шамамен 35 минутқа созылады.

Тарих

Фурэнің «Реквием» жазған себептері белгісіз. Мүмкін, оған 1885 жылы әкесінің қайтысы, ал екі жылдан кейін, 1887 жылы Жаңа жыл қарсаңында анасының қайтысы түрткі болған болуы мүмкін. Алайда, анасы қайтыс болған кезде ол бұл жұмысты бастаған еді, және кейіннен осы жөнінде: «Менің «Реквиемім» ештеңе үшін жазылған жоқ – егер оны солай атауға болатын болса, ләззат үшін де емес!» деді. «Реквиемге» енген ең ерте жазылған музыка – «Либера ме», оны Фурэ 1877 жылы жеке туынды ретінде жазған. 1887–88 жылдары Фурэ осы туындының алғашқы нұсқасын жасады, оны ол бес бөлімнен тұратын «un petit Requiem» деп атады (Кири мен Интройт, Санктус, Пие Иезу, «Аньус Деи» (музыка) және «Ин Парадизум»), бірақ «Либера ме»-ін қоспады. Бұл нұсқа алғаш рет 1888 жылдың 16 қаңтарында Париждегі Ла-Мадлен шіркеуінде архитектор Жозеф Лесуфашенің жерлеу рәсімінде орындалды. 1899–1900 жылдары партитура толық оркестр үшін қайта жаңартылды. Бұл соңғы нұсқаның тұңғыш орындалуы 1900 жылдың 12 шілдесінде Париждегі Трокадеро сарайында Универсалды көрме кезінде өтті. Пол Таффанель 250 орындаушыдан тұратын топты басқарды. Композитор бұл туынды туралы: «Мен діни қиялмен байланысты барлық нәрсені «Реквиеміме» салдым, оның үстіне ол басынан аяғына дейін мәңгілік тыныштыққа деген терең сеніммен сіңген адамдық сезімге толы» деді. 1924 жылы «Реквиемнің» толық оркестрлік нұсқасы Фурэнің өзінің жерлеу рәсімінде орындалды. Ол 1931 жылға дейін АҚШ-та, Филадельфиядағы Кертис музыка институтының студенттік концертінде орындалмады. Англияда алғаш рет 1936 жылы орындалды.

Мәтін

Мәтіннің көп бөлігі латын тілінде, ал Кири бөлімі грек тіліндегі Койне диалектінде жазылған. Әдеттегідей, Фауре мессаның "Керекте" және "Тракт" бөлімдерін қоймады. Ол француз барокко дәстүрін сақтап, реквиемнің (Dies irae) толық бөлімін емес, тек Pie Jesu бөлімін жазды. Интроит, Кири, Pie Jesu, Agnus Dei және In Paradisum мәтіндерін ол сәл өзгертті, бірақ Оферторий мәтінін көп өзгертті (төменде сипатталған). Ол Бенедиктті (Санктустың аяқталуы) қоспады және "Құмбару рәсімінен" Libera me және In Paradisum деген екі мәтінді қосты. Фауре Оферторий мәтініне өзгерістер енгізді; бастапқыда "О" әрпін қосты. "libera animas omnium fidelium defunctorum" ("барлық адал өлгендердің жандарын босатыңыз") деген сөздерді "libera animas defunctorum" ("өлгендердің жандарын босатыңыз") деп өзгертті. Келесі тармақтың басындағы "Libera eas" ("Оларды босатыңыз") деген сөздерді "O Domine Jesu Christe, Rex gloriae, libera animas defunctorum" ("Уа, Иса Мәсіх, даңқтың патшасы, өлгендердің жандарын босатыңыз") деп қайталап алмастырды және үшінші тармақты ("Sed signifer sanctus" сөзімен басталады) жойды. Соңында "Амин" деген сөзді қосты.

Егжей-тегжейлер

Жоқ, жоқ. Атауы Соло Хор Кілт Уақыт Темп Ескертулер Тақырыбы I Introit et Kyrie Requiem aeternam SATTBB D minor Largo Requiem aeternam T Andante moderato Te decet hymnus S Exaudi SATTBB Kyrie SATB бірінші SAT унисонмен II Offertoire O Domine ATB B minor Adagio molto Hostias B 3/4 Andante moderato O Domine SATB Adagio molto Amen SATB B major III Sanctus S TB E flat major 3/4 Andante moderato T және B унисонмен IV Pie Jesu S B flat major Adagio V Agnus Dei Agnus Dei T F major 3/4 Andante Agnus Dei SATB Agnus Dei Lux aeterna SATTBB Requiem aeternam SATTBB D minor Adagio бірінші Introit сияқты D major 3/4 Andante VI Libera me Libera me B D minor Moderato Tremens SATB Dies irae SATB 6/4 Più mosso Luceat eis A B Moderato унисон Libera me SATB Moderato унисон, бастапқыда солист ретінде Libera me B SATB VII In Paradisum In Paradisum S D major 3/4 Andante moderato Jerusalem SATTBB Chorus angelorum S Requiem SATTBB

Фуренің туындысының құрылымы [[Брамстың «Немец тіліндегі реквиемі» (Brahms) туындысымен керемет үйлеседі, әйтсе де Фурэ латын діни мәтіндерін музыкаға қойды, ал Брамс неміс тіліндегі Библия цитаталарын таңдады. Екі туындыда да жеті бөлім бар, екеуінде де баритон және сопрано солистері бар, баритон 2 және 6-шы бөлімдерде хормен бірге әндейді, сопрано орталық бөлімде, Фурэде 4-ші бөлімде, Брамста 5-ші бөлімде хормен бірге шығады. Екі туындыда да қалған төрт бөлімді хор ғана орындайды, ал Верди, мысалы, өзінің «Реквиемінде» бірнеше ариялар мен ансамбльдерді орындайды.

Интроит және Кири

Моцарттың "Реквиемі" сияқты, бұл шығарма да ре минор тонында баяу басталады. Аспаптарда тек ре нотасының бір тактісінен кейін хор, ре минор аккордында алты дауыспен [[Динамика (музыка)]] кіріп, "[[Мәңгілік тыныштық]]" (мәңгілік тыныштық) мәтінін толықтай гомофонияда орындайды. Үйлесімнің біртіндеп дамуы мен кенеттен күшейуі нәтижесінде "et lux perpetua" (және мәңгілік жарық) сөздерінде алғашқы шыңына жетеді, ал қайталанушы "luceat eis" (оларға нұр шашсын) сөздерінде дыбыс деңгейі төмендейді. Тенорлар мәңгілік тыныштық туралы дұғаны қарапайым мелодиямен қайталайды. Сопранолар Иерусалимде мақтау айту керектігін жалғастырады, содан кейін барлық дауыстар "Exaudi" (тыңда) деп ұрандайды. Kyrie тенордың бұрын орындаған мелодиясымен басталады, бірақ енді сопрано, альт және тенордың біріктірілген дауыстарында, келесі төрт тактідə төрт бөлімді гармонияда қайталанады. "Христо" шақырысы алғаш рет күшті және шұғыл естіледі, кейін бірнеше рет тынышталған күйде қайталанады. Соңғы шақыруда "Кири" пианиссимо ретінде дыбысталады.

Ұсынылған

Офертуар B минорында альт пен тенордың қысқа кезегімен канонмен басталады, бұл қарапайым модальді әуенге, азаматтық амбитуспен, "О Домине, Иса Мәсіх, даңқ патшасы" (О, Раббым, Иса Мәсіх, Даңқ Патшасы) деген дұғада, мәңгілік жазадан және терең көлден өткен жандарды босату үшін, бірыңғайлықта аяқталады. Тізбек келесі жолдан бір саты жоғары басталып қайталанады, ал келесі, Исаға көбірек шақыру үшін бас партиясымен күшейтіліп, тағы бір саты жоғары көтеріледі. Дауыстар дұғаның мазмұнын тыныш үнмен, үзілістермен қосады: "ne cadant – in obscurum" (олар қараңғылыққа түспесін). Баритон "Hostias et preces" (құрбандықтар мен тілектер) әнімен кіріседі, ол бір қайталама нотадан басталады, бірақ "fac eas, Domine, de morte transire ad vitam" (оларды, Раббым, өлімнен өмірге көтерілсін) деп әуенмен сұрайды. Хор мәтіннің бірінші жолын бастапқыдағыдай қайталайды, бірақ төрт бөліктің полифониясында, ал B мажордағы көтеріңкі Аменмен аяқталады.

Санктус

Санктус (Қасиетті), масса мен реквиемнің басқа да шығармаларынан өзгеше, олар көбінесе зор вокалдық және аспаптық күштермен бейнеленеді (әсіресе Вердидің Реквиемінде), мұнда өте қарапайым түрде берілген. Сопранолар тек үш нотадан тұратын өте қарапайым жоғары-төмен қозғалатын әуенді жұмсақ орындайды, оны ерлер дауыстары қайталайды, арфадағы арпеджиолар мен скрипкалардағы арманды көтеріліп келе жатқан әуендерімен бірге (кейде тек жеке скрипка). Бұл үлгі бірнеше рет пайда болады, әуендердің диапазоны кеңейе түсіп, "excelsis" (ең биік) дегенде дыбыс күшейеді (форте). Оркестрдің тембрі өзгереді, арманды сүйемелдеудің орнына берік және қуатты мажорлық аккордтар мен горн фанфары (форте) естіледі, ал ерлер дауыстары "Hosanna in excelsis" (ең биікте мақтау) деп жариялайды. Сопранолар бұған жауап береді, музыка жұмсарып, бастапқы арфа арпеджиоларына оралады, скрипка әуені жоғары қарай жылжып, соңғы нотаға дейін көтеріледі, ал толық хор органдардың көмегімен қайталайды, соңында альттар қосылады: "Sanctus".

Пие иезу

Соло сопрано (немесе требль) мәңгілік тыныштық үшін "жақсы Исаға" дұға етеді. Мәтіннің бір жолы үш рет қайталанады, алғашқы екі рет "requiem" (тыныштық) сұрайды, содан кейін "sempiternam requiem" (мәңгілік тыныштық) деп күшейтіледі. Бірінші шақыру – алты тактіден тұратын B-бемоль мажордағы модальді мелодия, екінші шақыру оған ұқсас, бірақ көтеріңкі болады. "Dona eis, Domine, dona eis requiem" сөздері кеңейтілген түрде басталады, бірақ "sempiternam requiem" екі рет қайталануында тек екі нотаның арасында кезектеседі. Соңғы шақыру бірінші шақыру сияқты басталады және соңғы "requiem" жұмсақ жоғары қарай қозғалғанша, екі нотаны одан да төмен диапазонға ауыстырып отырады.

Агнус Деи

"Agnus Dei" көптеген масса және реквием шығармаларында зұлымдылық сезімімен басталады, F мажор тонында оркестрде ағынмен дамыған кең мелодиямен. Алты тактіден кейін тенорлар осы мелодияны жырлай бастайды, ол бірте-бірте көтеріліп, төмендеп, дерлік сол күйінде қайталанады. Содан кейін оркестрдегі үрдіс өзгермей тұрса да, тональность минорға ауысады, ал Құдайдың қозысынан демалыс тілеу үшін батыл гармониялық өрнектердегі аккордтар қолданылады. Сосын тенорлар, ешқандай аспаптық кіріспесіз, бірінші жолды қайталайды, бұл тыныш "sempiternam"ға апарады. Сопранолар ғана келесі бөлімді "Lux aeterna luceat eis" (Оларға мәңгілік жарық сыйлық болсын) деген сөздермен, ұзақ "Lux" дыбысымен бастайды, содан кейін хор, алты бөлікке бөлініп, осы жарықтың сәулеленуіне мүмкіндік береді. Хор Мессаның бастауындағы "Requiem aeternam" Интроитінің қайталануымен аяқталады, ал оркестр қозғалысты аяқтау үшін "Agnus Dei" мелодиясын ойнай бастайды.

Босат мені !

Баритон солисі бірінші бөлімді жеке орындайды. Бас партиясы екі тоқсандық нотадан тұратын остинто ырғағында ойнайды, содан кейін бір үзіліс пен келесі екі тоқсандық нотаға дейінгі көтеріңкі қозғалыс келеді, ол "Libera me" (Мені құтқара көр, Раббым, сол қорқынышты күні мәңгілік өлімнен, аспан мен жер қозғалатын, әлемді отпен соттайтын күні) мәтінін орындайды. Ол кең диапазонды, кейбір тік секірулермен әуенді бастайды. Мәтінді хор төрт бөлімде гомофониялық түрде жалғастырады: "Tremens factus sum ego" (Мен дірілдеп тұрмын). Көбірек қозғалыспен "Dies irae" (қаһарлы күн) фортиссимо аккордтарымен беріледі, содан кейін сол қозғалыстағы, бірақ пианодағы, демалысқа дұға орын береді, "dona eis, Domine" деген сөздерге крещендо жасалып, бірақ соңғы "et lux perpetua luceat eis" дегенде кенеттен жұмсалады. Содан кейін хор баритонның бастапқы мәлімдемесін толық біріңғай дауыста қайталайды. Солист, содан кейін хор, қозғалысты "Libera me, Domine" деп қайталап, жұмсақ аяқтайды.

Парадизиумда

Соңғы бөлімнің мәтіні "Құмталу рәсімінен" алынған. "In paradisum deducant angeli" ("Періштелер сізді жұмаққа жеткізсін") оркестрдегі жылдам, үзіліспен келген үштіктердегі үздіксіз, жылтылдаған қимылға негізделген. Сопранолар көтеріліп келе жатқан, экспрессивті мелодияны орындайды, ол басқа да дауыстардың алты бөлікке бөлінген аккордтарымен байытылады, соңғы "Иерусалим" сөзінде. Сопранолар екінші ойды қайтадан айтады, ал соңғы сөздерді қалғандары толықтырады: Requiem aeternam.

Нұсқалар

1888 жылы алғаш рет орындалғаннан бастап 1901 жылы соңғы нұсқасы жарық көргенге дейін Форе Реквиемді қайта қарап, кеңейтті. Соңғы нұсқа толық оркестр үшін жазылған; 1970-жылдардан бері бірнеше Фауре зерттеушілері композитордың алғашқы, кіші оркестрлік құрамға арналған нұсқаларын қайта жасауға тырысып келеді.

Бірінші нұсқасы

Реквиемнің жеті бөлімінің бесеуі 1888 жылдың қаңтарына дейін аяқталды және сол айда архитектор Жозеф Лесуфашенің қосылуына арналған Мадленде орындалды. Бұл нұсқада Офертоар мен Либера ме жоқ еді, оларды Фауре келесі онжылдықта қосты. "Libera me" реквиемнің қалған бөлімдерінен бұрын жазылған, он бір жылға дейін баритон солистік туынды ретінде құрастырылған.

1893 жылғы нұсқа

Фурь реквиемде үздіксіз жұмысын жалғастырды, ал 1893 жылы ноталар жинағын жариялауға дайын деп санады (дегенмен, жоспарланған басылым күшін жойды). 1893 жылғы түпнұсқа ноталар жинағын қайта құруға бірнеше әрекет жасалды. Фауре зерттеушісі Жан Мишель Некто 1970-ші жылдары осы жұмысты бастады, бірақ алғашқы басылымын 1989 жылы ағылшын дирижері Джон Раттер жариялады. Фауренің өзінің қолжазбасы сақталған, бірақ сыншы Эндрю Томсон айтқандай, "оның түпнұсқа қолжазбасына енгізген түзетулері, екі фагот, тағы екі мүйіз және труба қосып, сондай-ақ виолончель мен бас партияларын өзгерткені салдарынан жағдай нашарлады".

Соңғы нұсқасы

1890 жылдардың соңында Фауренің баспашысы Жюльен Хамель композиторға концерт залдарында орындау үшін Реквиемді қайта жазуды ұсынды. Алдыңғы нұсқалардың дыбыстық әсері діни рәсімдерде тиімді болғанмен, сол кездегі үлкен концерт алаңдары мен хор ұйымдары үшін үлкен оркестр қажет болды. 1900 жылғы нұсқаның қолжазбасы сақталмады, және сыншылар Фауре, оркестрлеуге аса қызығушылық танытпағандықтан, түзетулердің бір бөлігін немесе барлығын шәкірттерінің біріне тапсырғанын болжады. Көбейтілген партитураның көптеген егжей-тегжейі 1888 жылғы түпнұсқа қолжазбаға Фауре жасаған бұрынғы түзетулерден өзгеше. Жаңа партитура 1901 жылы Фауренің сүйікті шәкірті Жан Роджер Дукасс редакциялаған вокалдық партитурамен бірге жарияланды. Кейбір сыншылар ол Фауренің тапсыруымен толық партитураны қайта оркестрлегенін болжады. Басқалары Роджер Дукасс сияқты дағдылы оркестрлеушінің "мәнсіз, көзге түспейтін дублерлер жасағанын" немесе 1901 жылғы басылымдағы көптеген қателерді түзетпегенін күмәнданды. Кейінгі басылымдарда, әсіресе Роджер Фиске мен Пол Инвудтың (1978) басылымдарында қателер түзетілді. Соңғы нұсқаның оркестрлеуіне аралас хор, сопрано солисі, баритон солисі, екі флейта, екі кларнет (тек Pie Jesu-де), екі фагот, төрт валторна, екі труба (тек Kyrie және Sanctus-та), үш тромбон, лимба (тек Libera me-де), арфа, орган, скрипкалар (бір ғана скрипкалар бөлімі, бірақ бұрынғыдай бөлінген альттар мен виолончельдер) кіреді. Нектоу Реквиемнің "шіркеу" (1893) және "концерт" (1900–1901) нұсқаларының екеуі де орындалуы керек деген пікір білдірді, басылымның таңдалуы алаңның көлеміне байланысты болуы тиіс. Сондай-ақ, ол Евгений Исаеге Sanctus-тағы толық оркестрлік нұсқадағы "періштедей" скрипкалар туралы ойын жеткізді.

Таңдалған басылымдар

Фуре: "Мессе де реквием", Op. 48, ред. Жан Мишель Некто және Райнер Циммерман, Edition Peters
Фуре: "Реквием", Op. 48, ред. Роджер Фиске және Пол Инвуд, Eulenburg/Schott. Бұл жазуда 1900 жылғы оркестрлеу толыққанды қолданылды, келесі жарты ғасыр бойындағы барлық жазбаларда бір ғана жазудан басқа. 1938 жылы жазылған Columbia жинағында Сюзан Дюпон (сопрано), Морис Дидье (баритон), Лион әншілері және Лиондық аспаптар тобы (Le Trigentuor instrumental lyonnais) болды, дирижерлік еткен Эрнест Бурмаук. 1984 жылдан бастап, Джон Раттердің 1893 жылғы партитурасы Conifer лейбліне жазылғаннан бері, 1893 және 1900 жылғы нұсқалардың көптеген жинақтары CD-де жарық көрді. Сыншылар ерекше атап өткендері төменде тізімделген. "Реквием" жиі Fauré-дің "Cantique de Jean Racine" атты ерте туындысымен бірге концерттік орындалымдарда және жазбаларда қолданылады. Бұл туынды бастапқыда хор мен органға арналған, композитор 19 жасында, École Niedermeyer de Paris шіркеу музыкасы мектебінде оқыған соңғы он жылдығында жазған.

1888 жылғы нұсқаның реконструкциясы

Лиза Бекли; Николас Гедж; Оксфордтың Schola Cantorum ұжымы; Оксфорд Камерата аспаптар тобы; Джереми Саммерли (1994).

1893 жылғы нұсқа

Каролина Эштон; Стивен Варко; Кембридж әншілері; Лондон Сифониясы; Джон Раттер (1984). «The Penguin Guide to the 1000 Finest Classical Recordings» (2011) және «The Gramophone Guide» (2012) ұсынған. Джудит Блеген; Джеймс Моррис; Атланта симфониялық хоры мен оркестрі; Роберт Шоу (1987). «The American Record Guide» (2000) журналы ұсынған. Сандрин Пиау; Стефан Дегу; Париж мейірімі; Франция Ұлттық оркестрі; Лоранс Эквилби (2008). «The Gramophone Guide» (2012) ұсынған.

1900 жылғы нұсқасы

Виктория де лос Анхелес; Дитрих Фишер-Дискау; fr; Консерватория концерттері қоғамының оркестрі; Андре Клютенс (Сен-Рох, Париж, 1963). «Классикалық музыкаға арналған толық музыкалық нұсқаулық» (2005) ұсынған. Роберт Чилкотт; Джон Кэрол Кейс; Кингс колледжінің хоры, Кембридж; Жаңа филармония оркестрі; Сэр Дэвид Уиллкокс (1967). «The Gramophone Guide» (2012) ұсынған. Кэтлин Батл; Андреас Шмидт; Филармония хоры және оркестрі; Карло Мария Джулини (1986). «Классикалық музыкаға арналған толық музыкалық нұсқаулық» (2005) ұсынған.