Кіріспе

Франц Шуберттің C мажорлы 9-шы симфониясы, 944 нөмірімен белгілі, «Ұлы» деп аталады және Франц Шуберттің аяқталған соңғы симфониясы болып табылады. Ол алғаш рет 1849 жылы Breitkopf & Härtel баспасында "Symphonie / C Dur / für großes Orchester" деп жарияланды және Жаңа Шуберт басылымында 8-ші симфония ретінде тіркелді. Бастапқыда оны 6-шы симфониясынан – «Кіші До мажорлы» симфониясынан ажырату үшін «Ұлы До мажорлы» деп атаған, ал қазіргі кезде бұл атау симфонияның құдіреттілігіне сілтеме ретінде қабылданады. Өз заманы үшін симфония үшін ерекше ұзақ, «Ұлы» симфониясын нотада көрсетілген барлық қайталаулармен орындағанда шамамен бір сағатқа жуық уақыт алады. Бұл симфония Шуберттің 1828 жылы қайтыс болғаннан кейін он жылға дейін кәсіби сахнада орындалмаған.

Құрамы және ерте қабылдануы

Көп уақыт бойы симфония Шуберттің 1828 жылғы соңғы туындысы деп есептелді. Шындығында, өмірінің соңғы айларында ол симфонияның жобасын бастаған еді, бірақ бұл қазірде 10-шы симфония деп танылған, D мажордағы туындысы болды, оны Брайан Ньюболд орындауға дайындады. Қазіргі таңда "Ұлы" симфонияның эскиздері 1825 жылдың жазында жазылғаны және Шуберттің 1824 жылдың наурызындағы хатында "үлкен симфония" жазуға дайындалып жатқанын айтқан туындысы екені белгілі болды (алғашқыда Deutsch каталогында Гмунден-Гастейн симфониясы, D 849 ретінде тіркелген). 1826 жылдың көктеміне немесе жазына қарай симфония толық нотаға түсірілді және қазан айында, өкінішке орай, оны орындауға қаржысы жетпеген Шуберт оны Gesellschaft der Musikfreunde ұйымына арнаумен жіберді. Олар оған жауап ретінде шағын төлем жасап, оркестрлік партияларды көшіруді ұйымдастырды және 1827 жылдың екінші жартысында консерваторияның әуесқой оркестрі үшін тым ұзын және қиын деп есептелсе де, жұмысқа ресми емес сынақ оқылымы жасалды (нақты күні мен дирижері белгісіз). Жақындағы бір гипотеза бойынша симфония алғаш рет 1829 жылдың 12 наурызында Венадағы [[Нидер-Острия сарайының] Landstände-інде өткен Concert Spirituel-де орындалған болуы мүмкін. Алайда, бұл гипотезаны қолдайтын дәлелдер аз және ол Шуберттің 6-шы симфониясының (C мажорда) осы оқиғада орындалғанын дәлелдейтін заманауи деректерге қайшы келеді. 1836 жылы Шуберттің інісі Фердинанд соңғы бөлімін орындауға тырысты, бірақ бұл оқиғаның бұрын болғанын растайтын ешқандай мәлімет жоқ. Шуман бұл оқиғаны Neue Zeitschrift für Musik журналында жариялаған құштарлыққа толы мақаласымен атап өтті, онда ол симфонияны "көктей ұзындығымен" мақтады – бұл сөз тіркесі кейін танымал болды. Дегенмен, симфония сол кездегі оркестрлер үшін тым қиын болды, себебі оның аспаптық бөлімдері (сыбызғы және скрипка) өте ұзын болды. Мендельсон 1842 жылы симфонияны Парижге, ал 1844 жылы Лондонға алып келгенде, оркестрлер оны орындаудан түгелімен бас тартты; Лондон қаласында скрипкашылар финалдың екінші тақырыбын репетициялау кезінде күлімсіреп құлдырап кеткен деген әңгіме бар.

Нөмірлеу

Бұл симфонияның нөмірленуі туралы ұзақ жылдардан бері дау болып келеді, кейбір ғалымдар (әдетте неміс тілділер) оны 7-ші симфония деп санайды. Шуберт шығармаларының стандартты каталогы – Deutsch каталогының (Отто Эрих Deutsch құрастырған) ең соңғы нұсқасында ол 8-ші симфония ретінде тіркелген, ал көптеген ағылшын тіліндегі ғалымдар оны 9-шы симфония деп есептейді.

Музыка

Бұл симфония Шуберттің оркестрге арналған ең көрнекті туындысы саналады және композитордың ең жаңашыл шығармаларының бірі болып табылады. Бетховен дәстүріндегі тақырыптық даму сақталғанмен, Шуберт мелодияға ерекше мән береді. Осы жаңа стиль Роберт Шуманды өз симфониялық жоспарларын іске асыруға ынталандырды.

Аспаптар

Симфония 2 флейта, 2 гобой, A және C тондарына дейін 2 кларнет, 2 фагот, C тонына дейін 2 мүйіз, A және C тондарына дейін 2 керней, 3 тромбон, тимпан және скрипкалар тобына арналған. Бетховен бұрынғы симфонияларында, Бесінші және Алтыншы симфонияларында тромбондарды әсер үшін сирек қолданған, ал Тоғызыншы симфониясында тромбондарды хордың альт, тенор және бас партияларын күшейту үшін пайдаланған, бұл сол кездегі қасиетті музыка мен операда жиі кездесетін еді. Дегенмен, аяқталмаған симфониясында және Тоғызыншы симфониясында Шуберт тромбондарды оркестрге толыққанды енгізеді, оларды кеңінен және кейде мелодиялық түрде қолданады.