Кіріспе

Руандадағы мемлекеттік қызметтерге сайлаулар түрлі тәсілдермен манипуляцияланады, оның ішінде оппозициялық партияларды тыйым салу, сыншыларды қамауға алу немесе өлтіру, сондай-ақ сайлаудағы алаяқтық. Руанда Конституциясына сәйкес, ел көп партиялық демократиялық мемлекет және президенттік жүйеге ие. Бірақ іс жүзінде ол Руандалық патриоттық фронт пен оның басшысы Пол Кагаме басқаратын бір партиялық мемлекет ретінде жұмыс істейді. Президент және Депутаттар палатасының көпшілігі тікелей сайланады, ал Сенат жанама сайлау арқылы және ішінара тағайындалады.

Тәуелсіздікке дейінгі кезең

Бельгиялық отаршылдық билігінің 1952 жылғы 14 шілдедегі Жарлығы Руанданың саяси жүйесіне демократиялық элементтерді енгізді. Ұлттық Жоғарғы Кеңесті сайлауға дейін бірнеше кезеңнен тұратын күрделі сайлау жүйесі құрылды. Ең беделді адамдар кіші басшылық кеңестерін сайлады, кіші басшылар мен беделді адамдар басшылық кеңестерін сайлады, кіші басшылар мен басшылық кеңестердің мүшелері аумақтық кеңестерін сайлады, ал басшылар мен аумақтық кеңестер Жоғарғы Кеңес мүшелерін сайлады. Осы жүйе бойынша сайлаулар 1953–1954 және 1956–1957 жылдары өтті. Руандадағы алғашқы тікелей сайлау 1961 жылдың қыркүйегінде өтті, нәтижесінде MDR Parmehutu партиясы Заңнамалық Ассамблеядағы 44 орынның 35-ін жеңіп алды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

1962 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін ел бір партиялық мемлекетке айналды, МДР Пармехуту жалғыз заңды партия ретінде тіркелді. 1965 жылы жалпы сайлау өтті, онда Грегоир Каибанда қарсы кандидатсыз президент болып қайта сайланды, ал партия Ұлттық Ассамблеядағы барлық 47 орынды жеңіп алды. Президенттік сайлауда сайлаушылар Каибанданың кандидатурасын қолдауға немесе қарсы дауыс беруге мүмкіндік алды, ал Ұлттық Ассамблея сайлауында сайлаушылар МДР Пармехуту тізімінің барлығын мақұлдауға немесе жеке кандидатқа басымдық беріп дауыс беруге құқылы болды. 1969 жылғы сайлау да осы жүйе бойынша өтті, нәтижесі де осы болды. 1973 жылғы төңкерістен кейін келесі президенттік сайлау 1978 жылы өтті, онда сайлаушылар төңкеріс жетекшісі Ювенал Хабиаримананың кандидатурасын қолдауға немесе қарсы дауыс беруге мүмкіндік алды, 99% қолдады. Парламенттік сайлау 1981 жылға дейін кейінге шегерілді, нәтижесінде жалғыз заңды партия – Демократия және даму үшін ұлттық-республикалық қозғалысы (MRND) барлық 64 орынды жеңіп алды. Хабиаримана 1983 жылы 99,97% дауыспен қайта сайланды, ал бір аптадан кейін өткен парламенттік сайлауда MRND барлық 70 орынды жеңіп алды. Хабиаримана 1988 жылы тағы да сайланды, бұл жолы 99,98% дауыс алды, ал MRND келесі аптадағы парламенттік сайлауда тағы да барлық 70 орынды жеңіп алды. Руанда азамат соғысы мен одан кейінгі геноцид салдарынан келесі сайлау 2003 жылға дейін өткізілмеді, сол кезде ел көп партиялық демократияға қайта оралды. 2003 жылдың тамызында Руанда патриоттық фронтының (РПФ) өкілі Пауль Кагаме 95% дауыспен президент болып қайта сайланды, ал РПФ басқаратын коалиция 2003 жылдың қыркүйегінде өткен парламенттік сайлауда 53 орынның 40-ын жеңіп алды. Коалиция 2008 жылғы парламенттік сайлауда 42 орынға ие болды, ал Кагаме 2010 жылы 93% дауыспен қайта сайланды. РПФ коалициясы 2013 жылғы парламенттік сайлауда көпшілігін сақтап, 41 орын жеңіп алды.

Сайлау жүйесі

Руандада дауыс беруге жететін жас - 18.

Төраға

Руанда президенті көпшілік дауыспен бір турда сайланады.

Сенат

Сенат 26 мүшеден тұрады, оның 14-і жанама сайлау арқылы, ал 12-сі тағайындалады. Жанама сайланған 14 мүшенің 12-сі жергілікті кеңестер тарапынан, екісі университет қызметкерлері тарапынан сайланатын университет оқытушылары құрайды. Тағайындалған 12 мүшенің 8-ін Президент, ал 4-ін Саяси ұйымдар форумы тағайындайды.

Жергілікті сайлау

Сайлаулар жергілікті өкіметтің барлық деңгейінде өткізіледі, провинциялық деңгейден басқа, онда облыс әкімі ұлттық үкімет тарапынан тағайындалады. Тек қана қалалық және ауылдық деңгейдегі сайлаулар азаматтардың тікелей сайлауы болып табылады. Секторлық және аудандық кеңестердің мүшелері төменгі деңгейден еңбектеп сайланады, сонымен қатар әйелдер мен жастардың мүдделік топтарының өкілдері үшін резервтелген орындар қарастырылған. Жергілікті сайлауларда кандидаттар партиялық мүшелік таныта алмайды.

Референдумдар

Руандада төрт ұлттық референдум өтті; алғашқысы 1961 жылы монархияның тағдырын шешті, дауыс бергендердің 80% оны таратуға қолдау көрсетті. 1978 жылғы конституциялық референдумда Ұлттық революциялық даму қозғалысын жалғыз заңды партия етіп бекітетін конституция қабылданды және оны сайлаушылардың 89% мақұлдады. 2003 жылғы референдумде дауыс бергендердің 93% жаңа конституцияны мақұлдағаннан кейін тағы бір жаңа конституция енгізілді. 2015 жылғы төртінші референдумде президенттік өкілеттік мерзімі мен ұзақтығына енгізілген түзетулерге сайлаушылардың 98% қолдау көрсетті.