Кейінгі Рим империясының әкімшілік кезеңі

Кіріспе

Кейінгі Рим империясының әкімшілік кезеңі – Адажионың альбомы.

Доминат, сондай-ақ, Кейінгі Рим империясы деп те аталады, – бұл Кейінгі Рим империясының императорлық үкіметінің деспотиялық түрі. Ол бұрынғы Принципат деп белгіленген кезеңнен кейін келді. Империя 313 жылы қайта біріккенге дейін бұл кезең көбінесе Тетрархия деп аталады. Ол 284 жылы Диоклетианның билікке келуімен, 235-284 жылдардағы Үшінші ғасыр дағдарысынан кейін басталуы мүмкін. Батыста бұл кезең 476 жылы Батыс Рим империясының құлауымен аяқталады, ал Шығыс Рим империясында оның аяқталуы күмәнді, көптеген пікірлер бұл кезеңнің 565-641 жылдар аралығындағы Юстиниан және Гераклий династиялары арасындағы кезеңге сәйкес келетінін көрсетеді. Форма бойынша, Доминат Принципаттан пайда болғаннан кейін одан авторитарлық, азаматтық коллегиялық емес және бюрократиялық болып саналады.

Бірнеше император

Принципат тұсында император лауазымы әртүрлі азаматтық және әскери кеңселердің бір магистратурада шоғырлануын қамтамасыз етті. Август және оның ізбасарлары әдетте кеңсесінің автократиялық сипатын жасыруға ұмтылысты, Рим Республикасының институттарының және императордың сенаттан алған билігі бар, жай ғана «принцепс» немесе бірінші азамат екендігі туралы ой-шағылыстың артына тығылып. Бұл рөлге көбінесе бір адам тағайындалатын, ал Potestas tribunicia осы адамға берілген күн императорлық билікті жүзеге асырудың бастапқы нүктесі болып саналды. Принципат кезеңінде императордың (немесе Августтың) мұрагерді (кесар деп аталды) тағайындауы қалыпты жағдайға айналды, бірақ кесар императордың өкілеттіктеріне қол жеткізе алмады және оған ешқандай ресми билік жүктелмеді. Үшінші ғасыр дағдарысы кезінде Римдегі бір императорлық магистраттың дәстүрлі тәсілі императордың бір уақытта көптеген шабуылдар мен билікті басып алуларға қарсы тұруын қажет ететін бірнеше бірдей басқындықтар мен билікті басып алулармен күресуге жеткіліксіз болды. Бұған қоса, императордың қатысусыздығы жергілікті немесе провинциялық дағдарысқа жауап ретінде билікті басып алулардың пайда болуына себеп болды, бұл мәселелер императормен әдетте шешілетін. Доминат кезінде императорлық лауазымның жауапкершілігі көбінесе әріптестер арасында бөліседі, олар Consortium imperii деп аталды. Осы үкімет формасын енгізген Диоклетиан, бастапқыда екі императордан (август) және екі оларға бағынышты кіші императордан (кесар) тұратын тетрархия деп аталатын жүйе құрды, олардың әрқайсысы императорлық билікті бөлісті. Бұл бастапқы билік бөлісу моделі 289 жылдан 324 жылға дейін сақталды, бірақ Тетрархияның азамат соғыстары кезінде жойылды. Константин I-нің 337 жылы қайтыс болғаннан кейін империя қайтадан бірнеше августтарға бөлінді, бұл жағдай 350 жылға дейін жалғасты. Бұл модель 364 жылы Валентиан I таққа отырғаннан бастап империяның тұрақты ерекшелігіне айналды, ол императорлық кеңседе өзінің бауыры Валентпен бірге болды. Теодосий I-нің 392–395 жылдардағы үш жылдық жеке басқару кезеңін есептемегенде, бұл тәсіл 476 жылы соңғы батыс императорының құлатылуына дейін сақталды. Әр август басқарған империяның бөлігінде дербес болғанымен, кез келген император қабылдаған барлық заңдар империяның барлық аумағында қолданылды.

Under the Principate, the position of emperor saw the concentration of various civil and military offices within a single magistracy. Augustus and his successors usually took great care to disguise the autocratic nature of the office by hiding behind the institutions of the Roman Republic and the fiction that the emperor was simply the princeps or first citizen, whose authority was granted by the Senate. This role was almost always filled by a single individual, and the date that the Potestas tribunicia was conferred onto that person was the point when imperial authority could be exercised. Over the course of the Principate, it became common for the emperor (or Augustus) to nominate an heir (referred to as the Caesar), but the caesar did not have access to the powers of the emperor, nor was he delegated any official authority. It was during the Crisis of the Third Century that the traditional imperial approach of a single imperial magistrate based at Rome became unable to cope with multiple and simultaneous invasions and usurpations that required the emperor to be everywhere at once. Further, it was their absence which caused usurpations to occur in response to a local or provincial crisis that traditionally would have been dealt with by the emperor. Under the Dominate, the burden of the imperial position was increasingly shared between colleagues, referred to as the Consortium imperii. It was Diocletian who introduced this form of government, under a system called the Tetrarchy, which originally consisted of two co emperors (augusti) and two respectively subordinate junior emperors (caesars), each of whom shared in the imperial power. This original power sharing model lasted from AD 289 through to AD 324, being undone during the Civil wars of the Tetrarchy. With Constantine I's death in AD 337, the empire was again shared between multiple augusti, lasting until AD 350. The model became a permanent feature of the empire in AD 364 with the accession of Valentinian I, who shared the imperial office with his brother Valens. Barring the 3 year period of solitary rule by Theodosius I from AD 392–395, this approach would last until the overthrow of the last western emperor in AD 476. While each augustus was autonomous within each portion of the empire they managed, all laws that were introduced by any emperor were valid across the entirety of the empire.

Әскери реформалар

Принципат кезінде легиондары бар провинциялар императордың проконсулдық билігінде болды, ол осы провинцияларды тағайындалған легаттар (Legatus Augusti pro praetore) арқылы басқарды, ал Римде орналасқан бөлімшелер преториан префектінің билігінде болды. Үшінші ғасыр дағдарысы кезінде императорлық әскери мәселелердегі үлкен билік преториан префекттеріне берілді, ал императорлық легаттар өздерінің қол астындағы әскерлерді императорға қарсы көтеріліс жасау және императорлық атақты өздеріне иелену үшін әлсіреген орталық билікті пайдаланды. Диоклетиан болашақ императорлық губернаторлардың немесе преториан префекттерінің күшпен тақты басып алу әрекеттерінің қаупін азайту үшін әскери-әкімшілік аппаратты және азаматтық әкімшілікті бастапқыда бөліп, кейін оларды қайта ұйымдастырды. Тетрархия кезінде преториан префекттері императордың жоғары лауазымды қызметкерлері болды. Бастапқыда императордың барлық императорлық әкімшілік мәселелердегі (әскери, азаматтық, сот, салық салу және т.б.) екінші қолбасшысы болып қызмет еткен, бірақ Доминат кезінде префекттер өздерінің билігінің бір бөлігін бірте-бірте алып тастап, басқа лауазымдарға: әскери істер үшін сарбаздар шеберлеріне және орталық азаматтық әкімшілік үшін Императорлық канцлерге берді. Бұл реформалар префекттің кең ауқымды міндеттеріне лайықты лауазым иелерінің жетіспеушілігінен және императордың билігіне күшті префекттен туындаған қауіпті азайту ниетінен туындады. Келесі реформаларды Жоғарғы әскери қолбасшылықты қайта ұйымдастырған Константин I жүргізді. Реформаның екі маңызды бөлігі айқын көрінеді: әскери қолбасшыларды азаматтық әкімшіліктен бөлу және армияны екі классқа бөлу: далалық армиялар ("comitatenses") және шекаралық әскерлер ("limitanei"). Далалық армиялар империяның стратегиялық резерві ретінде кез келген дағдарысқа жауап беру үшін, ал шекаралық әскерлер империяның шекараларында ("limes") тұрақты орналасты. Далалық армиялардың қатарынан Императордың империя бойынша саяхаттарында бірге жүретін, Принципаттың преториан гвардиясының мұрагері ретінде қызмет еткен сарай әскерлері ("Palatini") құрамалары қабылданды. Сол кезде Константин империяның жоғарғы әскери қолбасшылары болған Әскер шебері ("Magister Militum") жаңа әскери лауазымдарын орнатты. Жаяу әскерлердің басшысы – педитум магистрі ("Аяқ шебері") және ат әскерлерінің басшысы – эквитум магистрі ("Ат шебері") төрт преториан префектурасының әрқайсысында құрылды. Уақыт өте келе империядағы Шеберлердің саны мен түрлері әр түрлі болды. Тек әскери лауазым иелерінің болуы әскери басшылықты кәсібилендірді. Шеберлердің барлығы атақтылар санатына жатты. Шығыста, IV ғасырдың соңында, Іллирикум, Фракия және Ориентем бойынша Әскер шеберлері болды. Осы үш шебердің әрқайсысы Шығыс империясының үш далалық армиясына тәуелсіз басшылық етті. Сондай-ақ, Шығыс императорына еріп, әрқайсысы сарай әскерлерінің жартысына қолбасшылық еткен екі Әскер шебері болды. Бес шебердің әрқайсысы тең дәрежеде болды. Батыста бастапқыда төрт Әскер шебері болды; жаяу және атты әскерлер Галия және Италия бойынша. Уақыт өте келе, екі лауазымның (жаяу және атты) бір адаммен біріктірілуі жиірек болды, содан кейін магистер эквитум э педитум немесе магистер утриускве милиция ("екі күштің де шебері") деп аталды. Стилихонның кезінде екі күштің шебері Батыс әскери қолбасшысы болды, императордан төмен және барлық басқа әскери қолбасшылардан жоғары, сондай-ақ сарай әскерлерінің жартысына қолбасшылық етті. Ат шебері сарай әскерлерінің жартысына және Галлияның далалық армиясына қолбасшылық етті, бірақ әлі де екі күштің шеберінің бағынысында болды. Көптеген герцогтарға бір провинциядағы күштерге басшылық берілді, бірақ кейбіреулері бірнеше провинцияны басқарды. Шығыста герцогтар өздерінің әскери округтерінің шеберлеріне, ал батыста – әскери графтарына есеп берді.

Under the Principate, provinces that contained legions were under the proconsular authority of the emperor, who managed those provinces through designated legates (Legatus Augusti pro praetore), while the units stationed at Rome were under the authority of the Praetorian Prefect. During the Crisis of the Third Century, greater authority over imperial military matters was ceded to the Praetorian Prefects, while the imperial legates took advantage of weakened centralised authority to use the troops under their command to rebel against the emperor and claim the imperial title for themselves. It was Diocletian who initially divided the military administrative apparatus and the civil administration in order to mitigate the risk that future imperial governors or Praetorian Prefects might attempt to seize the throne through force, and then he reorganized both of them. During the Tetrarchy, the Praetorian Prefects were the Emperor's top administrators, ranking just below the Emperor himself in dignity. While initially serving as the Emperor's second in command in all matters of imperial administration (military, civil, judicial, taxation, etc. ), during the course of the Dominate the Prefects gradually had portions of their authority stripped from them and given to other offices: the Masters of the Soldiers for military affairs and the Imperial Chancellor for central civilian administration. These reforms were the result of both the lack of officials suitable for the prefect's wide ranging tasks, and of the desire to reduce the potential challenge to the Emperor's authority posed by a powerful Prefect. The next reforms were undertaken by Constantine I, who reorganised the supreme military command. Two significant parts of the reform are apparent: the separation of military commanders from civil administration and the division of the army into two classes: the Field Armies ("comitatenses") and the Frontier Troops ("limitanei"). The Field Armies served as the Empire's strategic reserve to respond to crisis where it may arise whereas the Frontier Troops were permanently stationed along the Empire's borders ("limes"). Recruited from the ranks of the Field Armies were the Palace Troops units ("Palatini"), who accompanied the Emperor as he travelled around the Empire, functioning as the successor to the Principate's Praetorian Guard. Around the same time, Constantine established the new military roles of the Master of the Soldiers ("Magister Militum"), who were the supreme military commanders of the empire. Beginning with the head of the foot troops, the magister peditum ("Master of the Foot"), and one for the more prestigious horse troops, the magister equitum ("Master of the Horse"), these were established in each of the four Praetorian Prefectures. Over time, the numbers and types of Masters would vary across the empire. The establishment of solely military officials provided for a more professional military leadership. The Masters were all ranked as illustres. Within the East, by the late 4th century, there were Masters of the Soldiers, per Illyricum, per Thracias , and per Orientem. Each of these three Masters exercised independent command over one of the three Field Armies of the Eastern Empire. There were also two Masters of the Soldiers in the Presence (in praesenti) who accompanied the Eastern Emperor and who each commanded half of the Palace Troops. Each of the five Masters were of equal rank. Within the West, there were originally four Masters of the Soldiers; foot and horse per Gallias and per Italiam. Over time, it became more common for the offices (foot and horse) to be combined under a single person, then styled magister equitum et peditum or magister utriusquae militiae ("master of both forces"). By the time of Stilicho, the Master of Both Services was the supreme military commander of the West, ranking only below the Emperor and above all other military commanders, and commander of half the Palace Troops. The Master of the Horse held command over half the Palace Troops and the Field Army of Gaul, but still under the command of the Master of Both Services. Most Dukes were given command of forces in a single province, but a few controlled more than one province. In the East, the Dukes reported to the Master of the Soldiers of their district whereas in the West they reported to their respective Military Count.

Діни реформалар

Доминат империяның ресми дінінде пантеистикалық Принципаттан бергі орасан зор өзгерістер болды. Оның басты ерекшелігі – империядағы барлық халықтың табынуға тиіс Жоғарғы Құдайдың мәртебесін көтеру еді. Джон Бэйнэлл Бьюридің айтуынша, “барлық ежелгі монархияларда дін мен дін қызметкерлері саяси және әлеуметтік күш болғанымен, Рим империясындағы христиан шіркеуінің орны әлемде жаңа құбылыс болды, ол бұрын ешбір билеушіге кездеспеген және өткен тәжірибеде шешімі жоқ мәселелер тудырды. Егер шіркеу Константинге дейін мемлекеттен тәуелсіз болғанда, империя тарихы мүлдем басқаша болар еді. Бірақ ерестер, жік-жікке бөлінулер, діни төзімсіздік, бір жағынан, ал екінші жағынан – барлық әлеуметтік күштерді бақылауға ұмтылатын деспотиялық сезім мемлекет пен шіркеудің тығыз одағын құрды, ол мемлекеттің сипатын және рухын өзгертті және ерте және кейінгі империя арасындағы ең айқын айырмашылықты құрады”. Өзгерістердің бастауы сол кездегі Аврелианның тұсында болды, ол империяның Жоғарғы Құдайы ретінде Сол Инвиктусқа табынуды қолдады. Сол Инвиктусқа табыну дәстүрлі римдік құдайларға деген құрметті жоймаса да, императорлық жақтастықтың белгісі ретінде қарастырылды және императорлар оның культін мемлекеттің әл-ауқатымен және империяның әскери жеңістерімен байланыстырды. Диоклетианның тұсында императорларға табыну императорлардың мемлекетке адалдығын білдіру тәсілі ретінде толық қабылданды. Бұрын қайтыс болған императорларға бүкіл империяда дивус ретінде табынуға болатын. Императорлар империяның шығыс бөлігінде Август заманынан бері құдай ретінде табынуға ие болды, бірақ бұл Принципат кезінде ресми түрде қолдау алмады және Италияға енгізілменді. Диоклетиан осы ережеге өзгеріс енгізді, императорларға табыну бүкіл империяның діни құрылымының ресми бөлігіне айналды. Осы мақсатта Диоклетиан Юпитер құдайымен, ал оның әріптесі Максимиан Геркулеспен байланысты болды. Константин I тұсында діни трансформация Доминаттың соңғы пішінін ала бастады, бастапқыда Константин Сол Инвиктус түріндегі бір құдайға табынуды ресми түрде қолдады. Оның билігі кезінде Сол Инвиктусты басты құдай ретінде тану христиан құдайымен бірігуге бастады. Христиандарды ренжітпеу үшін Константин императордың құдай екенін ресми түрде мойындаудан бас тартты және императорға құрбандық шалуды талап етуден бас тартты. Христиандар мен пұтқа табынушыларға жағымды болуға тырысқан Константин императорлық иконографияға екі жаңа діни рәмізді енгізді: Чи Ро және Лабарум. Константин 337 жылы қайтыс болған кезде бұл процесс негізінен аяқталды, Константин өлім төсегінде крещение алды. Император сарайында христиандардың ықпалы артып, пұтқа табынушылардың беделі төмендеді. Бұл 312 жылы Максенцийдің жеңілісінен кейін пұтқа табынушы сарай қызметкерлерінің ілгерілеуіне дереу кедергі келтірмеді, өйткені оның толық әсері 4 ғасырдың соңында пұтқа табынуға тыйым салынғанға дейін көрінбеді. Преториандық префектуралар деңгейінде бес патриархат орналасқан. Рим епископтарының билігі империяның бүкіл батыс немесе латын бөлігіне дейін созылды, соның ішінде Иллирия префектурасы да бар. Константинополь патриархаты Фракия, Понт және Азияның азаматтық диоцездерін бақылады. Александрия патриархаты Мысыр диоцезіне сәйкес келді. Антиохия патриархаты Шығыс преториандық префектурасының басым бөлігіне билік жүргізді, ал Иерусалим патриархаты Палестинаның үш провинциясын бақылады. Императорлар уақыт өте келе дін қызметкерлері мен шіркеулерге көптеген артықшылықтар берді. Біріншіден, барлық дін қызметкерлері, пұтқа табынушы дін қызметкерлері сияқты, салық төлеуден босатылды. Шіркеулерге қозғалыс мүліктер арқылы мұрагерлік беруге ешқандай шектеу қойылмады және оларға пұтқа табынушы ғибадатханалары сияқты баспана сұраған кез келген адамға баспана беру құқығы берілді. Епископтарға екі тараптың да келісімімен азаматтық істерде судья ретінде әрекет етуге рұқсат етілді және епископ шешім шығарғаннан кейін шағымдануға рұқсат етілмеді. Мемлекет қалалық қоғамдастықтың азаматтық өмірінің төмендеуіне байланысты жергілікті әкімшілікте шіркеулік билікті көбірек пайдаланды, бұл епископтардың жергілікті ықпалының артуымен тұспа-тұс келді. Соңында, епископтарға дефенсор цивитатис сияқты рөл берілді, ол кедейлерді мемлекеттік қызметкерлердің қанаушылығынан қорғау және оларды басқа күшті тұлғалардан қорғау үшін жауапты болды, осы процесте епископ заңсыздық туралы шағымдарды тікелей императорға жеткізе алатын болды.

The Dominate saw enormous changes in the official religion of the empire from its pantheistic Principate origins. Its principal feature was the elevation of a supreme deity that all peoples in the empire were to worship. According to John Bagnall Bury,
"while in all ancient monarchies religion and sacerdotalism were a political as well as a social power, the position of the Christian Church in the Roman Empire was a new thing in the world, presenting problems of a kind with which no ruler had hitherto been confronted and to which no past experience offered a key. The history of the Empire would have been profoundly different if the Church had remained as independent of the State as it had been before Constantine. But heresies and schisms and religious intolerance on one side, and the despotic instinct to control all social forces on the other, brought about a close union between State and Church which altered the character and spirit of the State, and constituted perhaps the most striking difference between the early and the later Empire." The origins of the change began in the reign of Aurelian, who promoted the worship of Sol Invictus as the supreme deity of the empire. Although the worship of Sol Invictus did not remove the veneration towards the traditional Roman gods, it was seen as a mark of imperial favouritism, and the emperors linked his cult to the well being of the state and on going military victories of the empire. Next, it was during Diocletian's reign that emperor worship was fully adopted by the emperors, as a method of expressing loyalty to the state. Previously, deceased emperors had been worshiped as divus across the empire. Living emperors had been worshiped as gods in the eastern half of the empire since the time of Augustus, but this was not officially encouraged during the Principate, and it was not introduced into Italy. It was Diocletian who altered this to have the worship of the living emperors as an official part of the religious framework of the entire empire. To facilitate this, Diocletian was linked to the god Jupiter, while his colleague Maximian was associated with Hercules. It was under Constantine I that the religious transformation began to take its late Dominate shape, initially with Constantine officially favouring the worship of a single deity in the shape of Sol Invictus. During the course of his reign, the identification of Sol Invictus as the principal god began to merge with the Christian god. To avoid offending Christians, Constantine abandoned the emperor's formal claim to divinity and ceased to demand sacrifices to the emperor that formed part of the imperial cult. In an attempt to appeal to both Christians and pagans, Constantine adopted two new religious symbols into the imperial iconography, in the form of the Chi Rho and the Labarum. By the time of Constantine's death in AD 337, this process was largely complete, with Constantine being baptized on his deathbed. At the Imperial court, Christians began indiscernibly to rise in favour, to the detriment of pagans. This did not begin to immediately hamper the advancement of pagan courtiers after the defeat of Maxentius in 312, as the full effects were not visible until paganism was prohibited at the end of the 4th century. At the level of the Praetorian Prefectures sat the five Patriarchates. The Bishop of Rome's authority extended over the whole western or Latin half of the Empire, and included the Praetorian prefecture of Illyricum. The Patriarchate of Constantinople had oversight over the civil dioceses of Thrace, Pontus, and Asia. The Patriarchate of Alexandria corresponded to the Diocese of Egypt. The Patriarchate of Antioch had jurisdiction over the majority of the Praetorian prefecture of the East, while the smaller Patriarchate of Jerusalem dominated the three Palestinian provinces. The emperors had, over time, conceded many privileges to the clergy and the churches. Firstly, all clergy, like the holders of the pagan religious offices, were exempted from taxation. There were no restrictions placed on churches receiving bequests through wills, and they were given the same rights as the pagan temples had in granting asylum to any who requested it. Bishops were permitted to act as judges in civil cases when both parties had agreed, and no appeal was permitted once the Bishop had made their ruling. The state made increasing use of the ecclesiastical authorities in local administration due to the decline in the civic life of the urban communities, which coincided with the increasing local influence of the bishops. Finally, bishops were given the same role as the defensor civitatis, who was responsible for protecting the poor against exploitation by government officials and defending them from other powerful individuals, during the course of which the bishop could bring cases of illegality directly to the emperor.

Рим империяның астанасы ретінде төмендеуі

Доминат әкелген өзгерістердің ең айқын белгілерінің бірі – Римнің императордың ресми резиденциясы мәртебесінен төмендетілуі. Бұл прецедент 260 жылы император сарайын Медіоланумға (Милан) көшіру арқылы қаланды, бұл узурпатор Постумның күдікті болашақ шабуылдарына жауап ретінде жасалды, сондай-ақ Италияны аламандардың шабуылдарынан қорғау мақсатында болды. Империяның кез келген шекарасында дау-дамай тууы мүмкін болғандықтан, Рим император үшін тым алыс резиденция болып саналды. Батыста Медіоланум императордың орналасуы үшін әлдеқайда стратегиялық қала болып көрінді, себебі ол Альпі таулары арқылы солтүстікке қарай, шығыстағы Дунай провинцияларына, ал батыста Рейн провинциялары мен Галлияға ыңғайлы қол жеткізуді қамтамасыз етті. Бұдан өзге, ол тау жолдары арқылы болатын шабуылдардан қорғануға қолайлы жағдайда орналасқан еді. Бұл шешім Диоклетиан Тетрархияны құрған кезде бекітілді, ал оның әріптесі Максимиан Медіоланумды батыс императорының ресми резиденциясы ретінде бейресми түрде орнатты. Диоклетиан шығыс провинцияларына қатысты парсылық қауіпті ескере отырып, императордың үнемі болуын қажет етті, сондықтан өзінің шығыс астанасын Никомедия қаласына орналастырды. Цезарьлердің де императорлық резиденциялары болды – Констанций Хлор Аугуста Треверорумда, ал Галерий өзінің резиденциясын Сирмиумда орналастырды. Тетрархия құлағаннан кейін Константин I алғашқыда императорлық астанасын Ульпия Сердикаға орналастырды, содан кейін ежелгі грек қаласы Византия орнында жаңа императорлық астана салды. Оған Константинополь деп ат қойылып, 330 жылы ол Никомедияны императордың шығыстағы резиденциясы ретінде толығымен алмастырды. Константинополь Доминат кезеңінің соңына дейін шығыс провинцияларының астанасы болып қала берді. Батыста Медіоланум императорлық резиденция болып қала берді, бірақ Аларик I-нің қайталап шабуылдары батыс императоры Гонорийді 402 жылы мықты бекітілген Равенна қаласына көшуге мәжбүр етті. Равенна 476 жылы Италияны жоғалтқанға дейін батыс империясының астанасы болып қала берді. Рим 540 жылы Юстиниан I-нің басқаруымен империя құрамына қайта енгенімен, Италияда императорды өкілдік ететін губернатор – Экзархтың ресми резиденциясы ретінде Равенна таңдалды. Равенна 751 жылға дейін бұл мәртебені сақтап тұрды, осы жылы Византия империясы орталық Италия провинцияларын ломбардтарға жоғалтты.

One of the most visible signs of the changes brought about by the Dominate was the downgrading of Rome from its status as the official residence of the emperor. This precedent had already been established by Gallienus in 260, who moved the imperial court to Mediolanum in response to a suspected future attack by the usurper Postumus as well as defending Italy from the ravages of the Alamanni. Rome was increasingly seen to be too distant a residence for the emperor when troubles could erupt along any of the borders of the empire. In the west, Mediolanum was seen to be a much better strategic city for the emperor to be based at, as it gave good access through the Alps northwards to both the Danubian provinces in the east as well as the Rhine provinces and Gaul to the west. Further, it was well positioned to guard against incursions through the alpine passes. This decision was confirmed when Diocletian established the Tetrarchy, and his colleague Maximian informally established Mediolanum as the senior western emperor's official residence. Diocletian, conscious that the Persian threat to the eastern provinces required a continuous imperial presence, placed his eastern capital in the city of Nicomedia. Meanwhile, the Caesars also had imperial residences – Constantius Chlorus was based at Augusta Treverorum, while Galerius sited his residence at Sirmium. After the collapse of the Tetrachy, Constantine I at first placed his imperial capital at Ulpia Serdica before erecting a new imperial capital on the site of the old Greek city of Byzantium. Naming it Constantinople, it finally replaced Nicomedia as the site of the emperor's residence in the east in 330. Constantinople would remain the capital of the eastern provinces throughout the period of the Dominate. In the west, Mediolanum continued to be the imperial residence until the repeated invasions by Alaric I forced the western emperor Honorius to relocate to the strongly fortified city of Ravenna in 402. Ravenna remained the western imperial capital until the loss of Italy in 476. Although Rome was reincorporated into the empire by Justinian I in 540, it was Ravenna which was selected as the official residence of the Exarch, the governor who represented the emperor in Italy. Ravenna would retain this position until 751, when the Byzantine Empire finally lost the central Italian provinces to the Lombards.

Колонияны пайдаланудың күшеюі және крепостничествоның пайда болуы

Римдіктердің ірі жер иелері еңбек күші үшін көбінесе Римнің бос адамдарына, жалдама шаруалар ретінде сүйенді. Бұл жалдама шаруалардың мәртебесі, кейін колонилер деп аталған, бірте-бірте төмендеді. Диоклетиан (284–305 жылдары билеген) енгізген салық жүйесі жерге де, сол жерде тұратын адамдарға да салық салуға негізделгендіктен, шаруалардың санауда тіркелген жерді тастап кетуі әкімшілік тұрғысынан қиындық тудырды. Алайда, Принципат дәуірінен өзгеше, Доминат дәуірінде императорлар, алғашқы екі онжылдық пен Юлиан билігінен басқа, Рим империясының христиандық кезеңінде құдайға теңестірілмеді. Императорлық мәртебенің көтерілуінің тағы бір айқын белгісі – императордың Римнің қадір-қасиетін бейнелеуі болды; осылайша, лез-мажестé мемлекетке қарсы қылмысқа айналды.