Кіріспе

Этем Бей мешіті (, Hacı Edhem Bey Camii) – Албанияның Тирана қаласындағы мешіт. Коммунистік үкімет кезінде жабылып, 1991 жылы ғибадат үйі ретінде қайта ашылды. Рұқсатсыз 10 мың адам қатысты, бірақ полиция араласпады. Мешіттің кіреберісінің сыртындағы және ішкі жағындағы фрескаларда ағаштар, сарқырамалар және көпірлер суреттелген.

Тарих

Құрылысы 1791 немесе 1794 жылы Молла бей бастады, ал оны Сүлеймен пашаның шөбересі, оның ұлы Хақши Этем бей 1819 немесе 1821 жылы аяқтады. Салынған кезде бұл Тирананың тарихи орталығын құрайтын ғимараттар кешенінің бір бөлігі болды. Мешіттің алдында ескі базар, шығысында 1614 жылы салынған және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылған Сүлеймен Паша мешіті, солтүстік-батысында Карапичи мешіті орналасқан. Албания Социалистік Халық Республикасының тоталитарлық кезінде мешіт жабылды; ол тарихи ескерткіш деп жарияланды және 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында қайта жаңартылды. 1991 жылдың 18 қаңтарында коммунистік биліктің қарсылығына қарамастан, 10 000 адам мешітке кіріп, тулар ұстады. Бұл Албанияда коммунизм құлаған кезде болды. Оқиға Албанияда діни бостандықтың қайта жандануының маңызды кезеңі болды. Бүгінгі мешіт Тирананың Сағат мұнарасымен бірге архитектуралық кешенді құрайды. Мешітке күнделікті экскурсиялар өткізіледі, бірақ намаз оқылатын уақытта емес. Ішкі бөлмеге кірер алдында келушілер аяқ киімдерін шешуі керек.

Сәулет

Этем Бей мешіті дұға залынан, солтүстік жағын қоршаған портиктен және минареттен тұрады. Солтүстік жағында төртбұрышты, ерекше көлемде салынған дұға залына кіреберіс орналасқан. Ол күмбезбен жабылған, күмбез жартылай шар тәрізді және терезесі жоқ. Мешіттің фрескаларында ағаштар, сарқырамалар және көпірлер бейнеленген. Мешіттің ішкі бөлігінде, дұға залының шығыс жағында және әйелдер дұға ететін жерде Сүлеймен мешіті, төрт минаретімен, Бераттағы Бакалаврлар мешітіндегідей, басқа да пейзаждардың арасында көрсетілген. Қабырғадағы суреттердің көпшілігі шынайы суреттер емес, қиялдан туған көріністер. Мешіттің портикасы да көптеген пейзаждармен әсемделген. Кристо Фрашеридің сөзіне қарағанда, мешіттің портикасындағы суретте арал бейнеленген, оның ішінде қайықтар жүзіп өтетін өзен ағып жатыр. Мешіттегі хронограммалардың бірінде: «Мешіт қалаға мәңгілік сұлулық сыйлады, Ая София Стамбулға сыйлағандай» деп жазылған. Осы шумақтың авторы қабырғадағы суреттерде көрсетілмеген Ая София туралы ойды еске түсіреді. Сүлеймен мешітін Ая Софиямен теңестіру түсінікті. Үшінші төбеде орналасқан Сүлеймен мешіті Стамбул қаласының көкжиегіне үстемдік ететін. Бұрынғы Византия базиликасы Ая Софияның бейнесімен Сүлеймен мешіті Ая Софияның ұрпағы ретінде қарастырылды.