Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының саяси тарихындағы кезең. "Жақсы сезімдер дәуірі" 1812 жылғы соғыстан кейін американдықтар арасында ұлттық мақсат сезімін және бірлікке ұмтылысын көрсететін АҚШ тарихының бір кезеңін белгіледі. Осы дәуірде Федералистік партия құлап, Бірінші партиялық жүйе кезінде олармен және үстемдік құрған Демократиялық-Республикалық партия арасындағы қатыгез партиялық даулар аяқталды. Президент Джеймс Монро өзінің тағайындамаларын жасағанда партиялық байланыстарды басып тастауға тырысты, соның нәтижесінде ұлттық бірлікке қол жеткізу және саяси партияларды ұлттық саясаттан толығымен жою мақсатын көздеді. Бұл кезең Монроның президенттік мерзімімен (1817–1825) және оның басқару мақсаттарымен тығыз байланысты болғандықтан, оның есімі мен дәуір шамалы айырмашылықты білдіреді. 1824 жылғы президенттік сайлау кезінде және одан кейін Демократиялық-Республикалық партия Джексон демократиясын қолдаушылар мен қарсыластары арасында бөлініп, Екінші партиялық жүйе құрылды. Тарихшылардың осы кезеңді "жақсы сезімдер дәуірі" деп атауы көбінесе ирониямен немесе күдікпен қабылданады, себебі дәуірдің тарихы саяси атмосфераның шиеленісіп, жікке бөлінуімен, әсіресе Монро әкімшілігі мен Демократиялық-Республикалық партияның топтары арасында сипатталды. "Жақсы сезімдер дәуірі" деген тіркес Бенджамин Расселдің 1817 жылдың 12 шілдесінде Бостон федералистік газеті "Columbian Centinel"-де Монроның Бостон, Массачусетс қаласына жасаған сапасынан кейін, АҚШ бойынша жақсы ниет сапары аясында пайда болды.
The Era of Good Feelings marked a period in the political history of the United States that reflected a sense of national purpose and a desire for unity among Americans in the aftermath of the War of 1812. The era saw the collapse of the Federalist Party and an end to the bitter partisan disputes between it and the dominant Democratic Republican Party during the First Party System. President James Monroe strove to downplay partisan affiliation in making his nominations, with the ultimate goal of national unity and eliminating political parties altogether from national politics. The period is so closely associated with Monroe's presidency (1817–1825) and his administrative goals that his name and the era are virtually synonymous. During and after the 1824 presidential election, the Democratic Republican Party split between supporters and opponents of Jacksonian Democracy, leading to the Second Party System. The designation of the period by historians as one of good feelings is often conveyed with irony or skepticism, as the history of the era was one in which the political atmosphere was strained and divisive, especially among factions within the Monroe administration and the Democratic Republican Party. The phrase Era of Good Feelings was coined by Benjamin Russell in the Boston Federalist newspaper Columbian Centinel on July 12, 1817, following Monroe's visit to Boston, Massachusetts, as part of his good will tour of the United States.
Соғыстан кейінгі ұлтшылдық
Жақсы сезімдер дәуірі 1815 жылы 1812 жылғы соғыс аяқталғаннан кейін басталды. Федералистер партиясы "ұлттық саяси күш ретінде тарап кетті". Демократиялық-республикалық партия номиналды түрде үстемдік етті, бірақ іс жүзінде ол ұлттық деңгейде де, көптеген штаттарда да белсенді болған жоқ. Бұл дәуірде "ұлттық даму мен ұлттық өркендеудің маңызды саласында тұрақты федералдық рөлді" көздейтін ұлттық институттарға қарай үрдіс байқалды. Монроның алдыңғы президенті Джеймс Мэдисон және Республикалық партия соғыс сынағынан өткен соң федералистердің институттары мен жобаларының тиімділігін түсініп, Джон Кэлхун мен Генри Клейдің американдық жүйесі аясында оларды заңдастыруға дайындалды. Мэдисон 1815 жылғы желтоқсанда Конгреске жолдаған жетінші жылдық үндеуінде осы саясаттағы өзгерісті жариялады, содан кейін ұлттық банк және өндіріс тауарларына қорғау тарифін бекітетін шаралар қабылданды. Қатаң құрылымдық принциптерге сүйене отырып, Бонус заңына вето қойған Мэдисон, оның алдыңғысы Томас Джефферсон сияқты, АҚШ Конституциясына түзетулер енгізу арқылы ішкі жақсартуларды жүзеге асыруға бекінді. 1817 жылы Монроға жазған хатында Мэдисон "Мемлекеттерге осындай ұсыныс жасауға осыдан артық қолайлы сәт болған емес" деді. "Жаңа республикашылардың" пайда болуы – жұмсақ ұлтшылдық саясаттан қорқып үрмегендіктен – Монроның "жақсы сезімдер дәуірін" және саяси келісімге үміттенген жалпы оптимизмді күтті. Монроның 1816 жылғы президенттік сайлауда федералист Руфус Кингке қарсы жеңісі соншалықты күтілгендіктен, сайлауға қатысу деңгейі төмен болды. Монро 1817 жылғы наурызда қызметке кірген кезде республикашылар мен федералистер арасындағы келісім рухы қалыптасқан еді.
Монро және саяси партиялар
Президент ретінде Монро саяси партиялардың жақындасуын жеңілдетуі күтілді, осы арқылы елді партиялық мүдделерден гөрі ортақ ұлттық көзқараста үйлесімді етуге ұмтылуы керек еді. Екі партия да оны кабинетіне федералисттің өкілін қосуға шақырды, бұл ұлтты жайлаған «бірлік» дәуірін символдайды. Ол, егер федералистті тағайындаса, олардың сөзсіз құлдырауын ұзартатынын және оның басшылығы федералистік идеологиямен ластануға жол бермейтінін мәлімдеді. Монро федералистерді жоюға жасаған тырабы, ұлттық саясаттан, тіпті өзінің Республикалық партиясынан да партиялық бірлестіктерді жоюға бағытталған күш-жігерінің бір бөлігі екенін айтты. Ол барлық саяси партиялардың өзінің мәні бойынша еркін үкіметке үйлеспейтінін жазды. Федералистік партияны назарсыз қалдыру арқылы әлсіретуге жұмыс істеді. Федералистерге саяси қолдау, әкімшілік қызметтерге тағайындау және федералдық көмек көрсетілмеді. Монро федералистерді саяси биліктен, әсіресе Жаңа Англиядағы бекіністерінен жоюды қалағанын көрсетті. Ол кез келген ресми мақұлдау федералистердің қайта жандануына үміт береді деп сенді, ал ол мұны қабылдай алмайтын. Кейбір тарихшылар Монро партиялық саясатты азайтып, 1820 жылғы президенттік сайлауда қарсы кандидатсыз қатысқанын дәлелдейді. Федералистер оған қарсы кандидатты тікелей ұсынбады, тек вице-президенттікке Ричард Стоктонды ұсынды. Монро мен вице-президенті Дэниел Д. Томпкинс сайлау коллегиясы арқылы бірауыздан қайта сайлануы мүмкін еді, егер бірнеше адал емес сайлаушылар болмағанда; бір президенттік сайлаушы Джон Куинси Адамсқа дауыс берді, ал бірнеше сайлаушы (көбінесе бұрынғы федералистер) вице-президенттікке федералистік үміткерлерге дауыс берді. Бұл кандидаттың ешқандай қарсылықсыз қатысқан соңғы президенттік сайлау болып табылады.
Ұлы игілік сапары мен ұлттық республикашылдық
Жақсы сезімдер дәуірінің ең толыққанды көрінісі – Монроның 1817 және 1819 жылдардағы ел бойынша жасаған ізгілік сапары болды. Оның Жаңа Англияға және федералистердің бекінісі – Массачусетс штатының Бостон қаласына жасаған сапары, әсіресе, саяхаттың ең маңызды бөлігі болды. Дәл осы жерде жергілікті федералистік басылым "Жақсы сезімдер дәуірі" деген сипаттаманы таратты. Президенттің сыртқы келбеті, киім-шешімі және жеке қасиеттері сапар барысында жақсы көңіл-күй тудыруда шешуші рөл атқарды. Ол революциялық соғыс офицерінің формасын киіп, 18 ғасырдың сәнімен сәйкес ұзын шашын ұнтақтап, артына жинады. "Ұзын бойлы, сүйекті, құрметті" болған ол "жағымды" әсер қалдырып, зор сүйкімділік пен шармға ие болды. "Көптеген адамдар оны бірден ұнатып, мінезіндегі формалдыққа қарамастан, ол өзіне тән қадір-қасиетімен және кемсіздіксіз сыпайылығымен, ашықтығымен және замандастарының ішкі мейірімділік пен жақсылық деп есептеген нәрсесімен адамдарды жайлы сезіндіретін қабілетіне ие болды". Монроның Бостонға сапары ұлттық мақтаныш пен келісімді білдірудің үлкен толқынына әкелді. Жаңа Англия федералистері Хартфорд конвенциясының сәтсіз аяқталуынан кейін адалдықтарын көрсетуге аса құштар болды. Мерекелік шаралар – банкеттер, шерулер, қабылдаулар барысында көптеген адамдар "олардың білгеніндей, бұрынғыдай ойлардың орнын басу үшін" ең "ашық және салтанатты мәлімдемелер" жасауға мүмкіндік алды, деді Монро кейін. Абигейл Адамс осыны "тазару" деп атады. Партиялық бәсекелестіктің қаупін сезінген Монро өзінің әкімшілігіне болашақ президенттік үміткерлер мен жетекші саяси тұлғаларды тартуға тырысты. Оның кабинетіне 1824 жылы президенттікке таласатын үш саяси қарсыласы – Джон Куинси Адамс, Джон К. Калхун және Уильям Х. Кроуфорд кірді. Төртіншісі, Эндрю Джексон, жоғары әскери лауазымдарды иеленді. Монро мұнда фракциялық дауларды басқарып, ұлттық саясатта әкімшілік шеңберінде келісімге келуге болатынына сенді. Джефферсоншылдықтың негізгі қағидалары – штаттық егемендік, қатаң құрылым және Оңтүстік институттарының тұрақтылығы жоқ еді. Жаңа ұлтшылдықты сынаған ескі республикашылдар, соның ішінде Вирджиния штатының Роанок қаласынан Джон Рэндольф, Джефферсонның Оңтүстік үстемдігін тастауы Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы қақтығысқа әкеліп, одақтың тұтастығына қауіп төндіретінін ескертті. 1820 жылғы Миссури дағдарысы құлдар бар және құлдар жоқ штаттар арасындағы саяси қақтығысты ашық және айқын етті. Палата спикері Генри Клейдің заңнаманы шебер басқаруы арқасында ғана келісімге қол жеткізіліп, одақтың ыдырауы болдырмалды. Саяси консенсустың төмендеуі Джефферсон принциптерін Оңтүстіктің ерекшелігіне негіздеп қайта жаңғырту қажеттігін көрсетті. Солтүстік пен Оңтүстіктің аграрлық одағы қайта жаңғырылып, Джексондық ұлтшылдықты құрып, қазіргі Демократиялық партияның пайда болуына негіз салды. "Жақсы сезімдер дәуірі" деген кезең аяқталды.