Австриядағы білім жүйесінің шолуы

Кіріспе

Австриядағы білім беруге шолу

Австрия Республикасында тегін және мемлекеттік мектеп жүйесі бар, ал білім алудың тоғыз жылы міндетті. Мектептер кәсіптік-техникалық және университеттерге дайындық бағдарламаларын ұсынады, олар міндетті білім беру деңгейінен кейін бірден төрт жылға дейін қосымша білім беруді қамтиды. Австриядағы бастауыш және орта білім берудің заңдық негізі – 1962 жылғы Мектеп заңы. Білім беру федералды министрлігі бастауыш, орта және 2000 жылдан бастап жоғары білім беруді қаржыландыру және бақылау үшін жауапты. Бастауыш және орта білім беруді мемлекеттік деңгейде тиісті штаттардың органдары басқарады. Федералды заңнама білім беру жүйесінде маңызды рөл атқарады, ал білім беру саласындағы заңдар, Австрияның конституциялық заңы сияқты, парламентте үштен екі көпшілік дауыспен ғана қабылдануы немесе өзгертілуі мүмкін болғандықтан, де-факто конституциялық мәртебеге ие.

Жалпы білім беру

Австрияда оқушылар міндетті түрде тоғыз жылдық білім алуы керек. Бастауыш мектепте (Volksschule) төрт жыл оқығаннан кейін және орта білім беретін мектепте (Mittelschule) немесе гимназияда (Gymnasium) төрт жыл оқығаннан кейін, мамандық иеленгісі келіп, жоғары білім алмауды көздейтін оқушылар бір жыл политехникалық мектепке (Polytechnische Schule) баруы тиіс. Мамандық бойынша орын тапқаннан кейін олар үш жыл кәсіптік-техникалық мектепке (Berufsschule) қатысуы керек: бұл блокпен (аптасына 5 күн, шамамен төрт ай бойы) немесе күндізгі оқумен (аптасына бір күн, қалыпты мектеп сағатындай уақыт аралығында) жүзеге асырылуы мүмкін. Оқу күндері жұмысқа бару қажет емес. Осы үш жылдың соңында олар соңғы емтиханды тапсырады – мамандық бойынша бітіру емтиханын (Lehrabschlussprüfung). Жоғары білім алуды көздейтін оқушылар жоғары оқу орнында (Höhere Schule) немесе жоғары білім беруге құқық беретін кәсіптік-техникалық мектепте (Berufsbildende Höhere Schule) 4-5 жыл оқуы керек. Мұндай мектептердің көпшілігі кіру емтиханынан өтуді немесе соңғы аттестаттан жоғары баға алуды талап етеді. Аталған жоғары оқу орындарының бітіру емтиханы – Matura. Одан кейін университеттерге түсуге болады, бірақ кейбір мамандықтар қосымша емтиханды талап етуі мүмкін (мысалы, медицина).

Жеке мектептер

Бастауыш және орта білім беретін, сондай-ақ кейбір мұғалімдерді даярлайтын жеке мектептердің көп бөлігін, бірақ жалғыз емес, Рим-католик шіркеуі басқарады. Олар 6800 мектептің шамамен 10 пайызын және 120 000 мұғалімді құрайды. Рим-католик мектептері мемлекеттік білім беру орындарына қарағанда тәртіп пен талапкерлік жағынан жоғары деңгейде саналады, ал кейбіреулері элиталық мекемелер деп есептеледі. Австрияда жеке университеттерде оқу дәстүрі қалыптаспағандықтан, жоғары білім беруде мемлекеттің дерлік толық монополиясы бар. Алайда, соңғы жылдары жеке университеттердің саны артып келе жатқандықтан, жағдай баяу өзгеріп жатыр.

Тарих

1774 жылға дейін Австриядағы білім беру Католик шіркеуінің міндеті болды. Габсбург монархтары Мария Тереза мен Иосиф II билігінде діни қызметкерлер білім беру рөлін атқарды және ақырында заң бойынша мемлекеттік қызметкерлер болып саналды. Қауым діни қызметкерлерінің міндеттеріне төзімділік, мораль және этика, ауыл шаруашылығы, гигиена, медициналық жетістіктер, азаматтық ізгіліктер және мемлекетке адалдық туралы қазіргі діни көзқарастарды насихаттау кірді. Мысалы, 1804 жылы діни қызметкерлер вакцинацияның пайдалы әсері туралы уағыз айтуға міндетті болды. Діни қызметкерлердің ілімдерін бақылауға тырысу мақсатында 1783 жылдың 4 ақпанында мемлекет мемлекеттік заңдарға, ережелерге қарсы сөйлеуді және қажетсіз діни дауларды тыйым салды. Сонымен қатар, уағыздар азаматтардың санасын жақсартып, ізгілік пен жақсылықты сіңіруі керек еді. Діни қызметкерлердің оқытуы мемлекеттік ережелерге сәйкес болғанымен, бұл жаңа рөл әртүрлі топтарға жетіп, маңызды рөл атқарды. Міндетті бастауыш білімді Австрия императрицасы Мария Тереза (1740–1780) енгізді, 1774 жылы алты жастан он екі жасқа дейінгі барлық жынысты балалар мектепке баруы керек деп бұйырды. Бұл қағида қатаң түрде орындалмаса да, барлық балалардың мектепке баруы керек деген жалпы мемлекеттік үрдіс қалыптасты. Осы мақсатқа жету үшін Мария Терезаның ережелерінде мектептердің барлық аймақтарда болуы талап етілді, тіпті ауылдық жерлерде де бір немесе екі сыныпты бастауыш мектеп (Volksschule деп аталады) болуы керек еді. Сонымен қатар, оқулықтар бірізділендіріліп, мұғалімдерді даярлау реттелді. Бұл реформалар білім беру билігін шіркеуден мемлекетке белгілі бір дәрежеде ауыстырды, бірақ діни және моральдық білім беру оқу бағдарламасының маңызды бөлігі болып қала берді; сол кезде мектептерде оқу, жазу және арифметика да оқытылды. Қыздарға арналған алғашқы орта мектеп 1868 жылы, ал қыздарға арналған алғашқы гимназия 1892 жылы ашылды. 1872 жылдан бастап қыздарға бітіруге рұқсат берілді, бірақ олар университеттерге қабылдаудан шеттетілді. 1897 жылы әйелдер философия факультетіне қабылданды. 1900 жылы олар медицина факультетіне қабылданды. 1919 жылы әйелдер заң факультетіне, 1923 жылы протестанттық теология факультетіне, ал 1946 жылы католик теология факультетіне қабылданды. 1910 жылы қыздар ұлдар гимназиясына қабылдана бастады, бірақ олар сабаққа белсенді қатысуға немесе емтихан тапсыруға рұқсат етілмеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрия білім беру жүйесінің тарихын жоғары білімді жоғарғы әлеуметтік топтардың дәстүрлі құқығынан барлық әлеуметтік топтар үшін тең мүмкіндікке айналдыруға жасалған тыраштандыру деп сипаттауға болады. 1962 жылғы мектеп заңын алдында Австрияда "екі жолды" білім беру жүйесі болды. Алты жастан он жасқа дейінгі төрт жылдық міндетті бастауыш білімнен кейін бастауыш мектепте немесе Volksschule (көпше түрі Volksschulen) балалар мен олардың ата-аналары он бірден он төрт жасқа дейінгі балаларға арналған міндетті орта білім деңгейін таңдау керек болды: орта мектеп немесе Hauptschule (көпше түрі Hauptschulen), немесе жалпы білім беретін жоғары мектептерде (Allgemeinbildende Höhere Schulen, немесе AHS) сегіз жылдық университетке дайындық жолының алғашқы төрт жылы. AHS, сондай-ақ гимназия деп те аталады, университетке түсу үшін қажетті дипломды (Reifeprüfung немесе Matura) беретін әртүрлі мамандықтарды ұсынатын білім беру мекемесі. (Берұфсбильденде Хёхере Шулен (Berufsbildende Höhere Schulen) да университеттерге түсуге мүмкіндік берсе де, олар түлектерге еңбек нарығында бірден пайдалы болатын нақты дағдыларды бермейді, бірақ гуманитарлық, ғылыми және тілдердегі жалпы білімге баса назар аударады). 1962 жылғы реформаға дейін балалардың басым көпшілігі, 90%-дан астамы, міндетті Hauptschule-ге қатысты, онда олар бастауыш мектептегі үлгеріміне сәйкес екі топқа бөлінді: "А" тобы, ол Hauptschule-ді бітіргеннен кейін екі жылдан төрт жылға дейінгі кәсіптік-техникалық оқу орындарына бағытталды; және "В" тобы, ол тағылымдама бағдарламаларына немесе жұмыс күшіне қабылдану үшін міндетті білім берудің бір жылдық қосымша курсын аяқтауы керек болды. Ал қалған бастауыш мектепті бітіргендердің 10%-дан азы 11 жасында AHS-қа оқуға түсті. Осы университеттерге дайындалатын балалар да белгілі бір оқу бағытын таңдауы керек еді. Екі жолды жүйенің қатаңдығы баланың өміріндегі ең маңызды білім беру шешімін – болашаққа әсер ететін барлық салдарымен бірге – он жасында қабылдауды талап етті. Бұл шешім ата-ананың әлеуметтік жағдайына, табысына және мәртебесіне үлкен дәрежеде тәуелді болды. Ауыл шаруашылығынан шыққан немесе қаладағы жұмысшы табынан шыққан балалар көбінесе Volksschule және Hauptschule-ге қатысып, содан кейін жұмыс күшіне қабылданатын. Орта тапқа жататын балалар көбінесе Hauptschule-ді бітіргеннен кейін кәсіптік-техникалық білім алатын, ал жоғарғы орта және жоғарғы тапқа жататын балалар, әсіресе ұлдар, AHS-қа қатысып, оларға университет деңгейіндегі білім алуға мүмкіндік берді. Бұл ерте таңдау процесі халықтың ең ірі бөлігінің балалары – шаруалар мен жұмысшылар – жоғары мектептерде және университеттерде жеткіліксіз өкілдік тауып, ал жоғары мектептерге немесе университеттерге қатысқандардың балалары артық өкілдік табатын. Нәтижесінде, білім беру жүйесі дәстүрлі әлеуметтік құрылымды қайта жаңартуға немесе нығайтуға бейімделді, мүмкіндіктердің немесе әлеуметтік ұялылықтың құралы болмайтын. 1962 жылғы заң және одан кейінгі түзетулер барлық мемлекеттік қаржыландырылатын мектептердің туған күніне, жынысына, нәсіліне, мәртебесіне, сыныбына, тіліне немесе дініне қарамастан барлық балаларға ашық болуын талап етеді. Заң сонымен қатар дәстүрлі екі жолды жүйеге көбірек икемділікті енгізуге және студенттерге оның ішінде үлкен еркіндік беруге тырысады. Осылайша, білім беру (және осыған байланысты мансап) шешімдері үлкен жаста қабылдануы мүмкін. Бастауыш және орта білім беру жүйесі негізінен екі жолды идеяға негізделгенімен, 1970-ші және 1980-ші жылдардағы бірқатар реформалардан кейін оннан он төрт жасқа дейінгі балалар енді Hauptschule-де "А" және "В" топтарына бөлінбейді. Осы мектепті бітіргендер 14 жасында AHS жолының белгілі бір салаларына ауысуға немесе әртүрлі "жоғары кәсіптік-техникалық мектептерге" (Berufsbildende Höhere Schulen және Höhere Technische Lehranstalten) қатысуға мүмкіндік алады, оларда технологияның (HTL = Höhere Technische Lehranstalt) және бизнес пен коммерцияның (HAK = Handelsakademie) әртүрлі салаларында бес жылдық мамандық бағдарламалары бар. Үш жылдық Berufsbildende Mittlere Schulen-ге қарағанда, олар түлектерге университеттерге түсуге мүмкіндік береді. Мектеп жүйесіндегі осы өзгерістерге оқушылар санының өзгеруі ықпал етеді. 1960-шы жылдардың ортасында барлық студенттердің 10%-дан азы университет дайындығын қамтамасыз ететін AHS жолын аяқтады, ал олардың 66%-дан астамы ер адамдар болды. 1990-шы жылдардың басында барлық студенттердің 30%-дан астамы AHS жолын аяқтады және олардың шамамен 50%-ы әйелдер болды. Сонымен қатар, университеттерге AHS дипломсыз да түсуге мүмкіндік беретін екінші білім беру жолы дамыды. Жалпы алғанда, Hauptschule білімінің сапасы жоғары, әсіресе ауылдық жерлерде және шағын қауымдастастарда, онда мектептер өздерінің дәстүрлі әлеуметтік маңыздылығын сақтап қалған және AHS-қа бару үшін үлкен қашықтықты жүруді немесе, шалқары аудандардың тұрғындары үшін, жатаққа орналасуды талап етеді. Барлық білім беру мүмкіндіктері бар қалалық орталықтарда Hauptschule азырақ танымал болды және бірнеше жыл бұрын AHS-қа балаларын тіркемеген ата-аналар енді оны істеп жатыр. Оқушылар санының артуы AHS-ты жүктеді және Hauptschule және кәсіптік-техникалық мектептерде студенттердің жетіспеушілігіне әкелді. Кейбір аймақтарда бұл тенденция шетелдік жұмысшылардың балаларының міндетті білім беру мекептеріндегі санының артуымен күшейді.

Before 1774, education in Austria was a task of the Catholic Church. Under the rule of the Habsburg Monarchs Maria Theresa and Joseph II, priests took on the role of educators and were eventually considered civil servants under law. Duty of parish priests included the promotion of modern religious views of tolerance, morality and ethics, agriculture, hygiene, medical improvements, civic virtues and obedience to the state. For example, in 1804 priests were obligated to preach about the beneficial effects of vaccinations. In attempts to control the teachings of parish priests, in February 4, 1783, the state banned speaking against the state laws, regulations, and unnecessary doctrinal controversies. Furthermore, sermons should improve the hearts of citizens by sowing and promoting virtue. Despite the teachings of priests having regulations placed by the state, this new role was important in reaching a more diverse ran

Mandatory primary education was introduced by Empress Maria Theresa of Austria (1740–1780), mandating in 1774 that all children of both sexes from the ages of six to twelve had to attend school. While this attendance policy was not strictly enforced, it established the statewide precedent that all children should attend school. To achieve this, Maria Theresa's regulations required that schools exist in all areas — even rural ones, which were required to have a one or two class elementary school (known as a Volksschule). Furthermore, textbooks were unified and teacher education was regulated. While these reforms handed educational authority from the church to the state to some extent, religious and moral education was still a large part of the curriculum; at this time, schools also taught reading, writing, and arithmetic. The first secondary school for girls was opened in 1868, whilst the first gymnasium for girls was founded in 1892. From 1872 girls were also allowed to graduate, yet remained excluded from universities. Women were admitted to the Philosophical Faculty in 1897. In 1900 they were also admitted to the Faculty of Medicine. In 1919, women were admitted to the Faculty of Law, in 1923 to the Faculty of Protestant Theology, and 1946 to the Faculty of Catholic Theology. In 1910 girls were admitted to boys‘ gymnasiums, but they were neither allowed to participate actively in class nor to take part in exams. The history of the Austrian education system after World War II may be characterized as an attempt to transform higher education from a traditional entitlement of the upper social classes to more equal access for all social classes. Before the School Act of 1962, Austria had a “two track” education system. After four years of compulsory primary education from the ages of six to ten in the elementary school, or Volksschule (pl., Volksschulen), children and their parents had to choose between the compulsory secondary level for eleven to fourteen year olds called the middle school, or Hauptschule (pl., Hauptschulen), or the first four years of an eight year university preparatory track at higher schools of general education (Allgemeinbildende Höhere Schulen, or AHS). An AHS, also known as a gymnasium, is an institution providing different fields of specialization that grant the diploma (Reifeprüfung or Matura) needed to enter university. (Other than Berufsbildende Höhere Schulen, which also allows access to university, they do not provide graduates with any specific skill immediately useful on the labor market, but concentrate on general education in the humanities, science, and languages). Before the 1962 reform, the great majority of children, more than 90%, attended the compulsory Hauptschule, where they were divided according to their performance in elementary school into two groups: an “A group,” which was directed toward two to four year vocational technical training schools after graduation from the Hauptschule; and a “B group,” which was required to complete one additional year of compulsory education before entrance into apprenticeship programs or the workforce. The remaining elementary school graduates—less than 10%—enrolled in the AHS at age eleven. Children attending these university track schools also had to choose a specific course of study. The rigidity of the two track system required that the most important educational decision in a child’s life—with all of the implications it had for the future—be made at the age of ten. The decision depended to a great extent on the parents’ background, income, and social status. Children from agricultural backgrounds or of urban working class parents generally attended the Volkschule and the Hauptschule and then entered the workforce. Children having lower middle class backgrounds frequently received vocational technical training after the Hauptschule, while children from the upper middle and upper classes, boys, in particular, attended the AHS, which gave them access to university level education. The early selection process meant that children of the largest segment of the population, farmers, and workers, were grossly under represented at higher schools and universities, whereas the children of a relatively small segment of the population, those who had attended higher schools or the universities, were over represented. Consequently, the education system tended to reproduce or reinforce traditional social structures instead of being a vehicle of opportunity or social mobility. The Act of 1962 and subsequent amendments require that all state funded schools be open to children regardless of birth, gender, race, status, class, language, or religion. The law also attempts to introduce more flexibility into the traditional two track system and provide students with a greater degree of latitude within it. Hence, educational (and hence career) decisions can be made at an older age. Although the primary and secondary school system continues to be fundamentally based on the two track idea, after a series of reforms in the 1970s and 1980s, ten to fourteen year olds are no longer streamed into A and B groups in the Hauptschule. Graduates of this kind of school also have the opportunity to cross over into certain branches of the AHS track at the age of fourteen or to attend a series of different “higher vocational technical schools” (Berufsbildende Höhere Schulen and Höhere Technische Lehranstalten), which have five year programs of specialization in various branches of technology (HTL = Höhere Technische Lehranstalt) and business and commerce (HAK = Handelsakademie). Other than the less prestigious three year Berufsbildende Mittlere Schulen, those schools allow graduates to move on to university. Shifts in enrolment patterns reflect these changes in the school system. In the mid 1960s, less than 10% of all students finished the university preparatory AHS track, and more than 66% of them were male. By the early 1990s, more than 30% of all students finished the AHS track and just above 50% of them were female. Furthermore, a second educational path was developed that permitted some students without a diploma from the university track AHS to enroll in a university. As a general rule, the quality of Hauptschule education is high, especially in rural areas and small communities, where the schools have maintained their traditional social importance and where attendance at an AHS involves commuting considerable distances, or, for the inhabitants of more remote areas, boarding. In urban centers with a full spectrum of educational opportunities, the Hauptschule has become less popular, and parents who would not necessarily have enrolled their children in an AHS a few years ago have begun doing so. The increased enrolments have overburdened the AHS and created a shortage of students at the Hauptschulen and vocational technical schools. In some areas, this trend has been strengthened by the number of children of foreign workers in compulsory schools. In 1991, for example, almost 30% of all school age children in Vienna were children of foreign born workers, whose mother tongue was not German. In some districts of the city, these children exceeded 70%. Although the children of long term foreign workers frequently speak German well, the numbers of classes in which students with inadequate mastery of German are over represented has overburdened the Hauptschule system and made it a less desirable alternative than it used to in the past. Therefore, special remedial and intercultural programs are being developed so that the compulsory school system in Austria can continue to fulfill its educational and social roles. The SPÖ has continued to press for further reforms of the school system. It argued for abolishing the two track system for ten to fourteen year olds and combining the Hauptschule and the first four years of the AHS into a new comprehensive middle school. as of 2007, however, this alternative has been limited to some experimental schools. Other political parties, the Austrian People's Party in particular, remain firmly in favor of the current system, claiming that a comprehensive middle school could not accommodate for different levels of capability and talent. They fear a general "dumbing down" of secondary education as a result. Owing to the particular nature of Austria's educational laws (a two thirds majority is required, see above) a multi party consensus is needed to change the status quo.

Есейген

Австрияда Matura-ның ресми атауы Reifeprüfung. Жазбаша және ауызша емтихандарды сәтті тапсырғаннан кейін берілетін құжат Maturazeugnis деп аталады. Жалпы білім беретін гимназияда (AHS = Allgemeinbildende Höhere Schule), кәсіптік мектептерге қарағанда жалпы білім беруге бағытталған Matura 3–4 жазбаша емтиханнан (Schriftliche Arbeit деп аталады, әрқайсысы 4–5 сағат) тұрады, олар бірінен соң бірі таңертең (әдетте мамыр айында) және 2–3 ауызша емтиханнан тұрады, олар бір айдан кейін (әдетте маусым айында) бір жарым күнде қабылданады. Барлық емтихандар үміткер соңғы оқыған мектепте өткізіледі. Кандидаттар ақпан айының басында тапсыруға тиіс ғылыми жұмыс (Vorwissenschaftliche Arbeit) жазып, оны ауызша емтиханда қорғауы керек. Бизнес және экономика немесе техникалық пәндерге бағытталған кәсіптік мектептер, мысалы коммерциялық академиялар (HAK = "Handelsakademie") және политехникалық институттар (HTL = "Höhere Technische Lehranstalt") да Matura-мен аяқталады, бірақ гимназияның төрт жылдық жоғарғы сатысына (Oberstufe) қарағанда бес жылдық оқу бағдарламасын бітіреді. Кәсіптік мектептерде барлық студенттер білім беру бағытын (Ausbildungsschwerpunkt) таңдайды, ол оқудың басты бағыты болып табылады және Matura емтихандарында міндетті пән болып табылады. Бағалау жүйесі Австрия мектептерінде кеңінен қолданылады: 1 (sehr gut) – өте жақсы; 2 (gut) – жақсы; 3 (befriedigend) – қанағаттанарлық; 4 (genügend) – жеткілікті, ал 5 (nicht genügend) – сәтсіз. Сонымен қатар, кандидаттың Maturazeugnis-інде ресми түрде берілген жалпы бағалау болады: "mit ausgezeichnetem Erfolg bestanden" (айырмалы түрде тапсыру: орташа бағасы 1,5 немесе одан жоғары, 3-тен төмен баға жоқ), "mit gutem Erfolg bestanden" (жетістікпен тапсыру: орташа бағасы 2,0 немесе одан жоғары, 3-тен төмен баға жоқ), "bestanden" (тапсыру: 4-тен төмен баға жоқ) және "nicht bestanden" (өтпеу: кем дегенде бір 5-ші баға). Емтиханды өтпеген үміткерлер келесі оқу жылының қыркүйек/қазан немесе ақпан/наурыз айларында қайтадан емтихан тапсыра алады. Жазбаша қорытынды емтиханға міндетті пәндер – неміс және математика, сондай-ақ заманауи шет тілі (әдетте ағылшын, француз, испан немесе итальян). 2015 жылдан бастап емтихан орталықтандырылды, бұл көптеген сынға ұшырады. Тек бір сыртқы сарапшы бар: үміткерлерге ауызша қорытынды емтиханға берілетін тапсырмаларды олардың (бұрынғы) мұғалімдері дайындайды. Алайда, формальды түрде емтихан комиссиясы бар, оған үміткердің мұғалімдері/емтиханшылары, мектеп директоры және Vorsitzende(r) (төраға), әдетте жоғары лауазымды мектеп қызметкері немесе басқа мектеп директоры кіреді. Барлық ауызша емтихандар ашық, бірақ үміткердің бұрынғы сыныптастарынан басқалардың қатысуы ұсынылмайды және сирек кездеседі. Әрине, барлық жастағы австриялықтар Matura-ға түсуге құқылы. Ересектер, әдетте, жиырмадан асқаннан кейін жекеменшік ересектер білім беру мекемелерінде емтиханға дайындалып, аймақтық емтихан комиссиясы алдында жеке емтихан тапсырады. Австрияның Matura-сы үнемі сынға ұшырап келеді. Әсіресе, қазіргі жүйе жатқа оқуға итермелейді (оқу-ағарту реформасына да қараңыз), студенттердің шығармашылығына кедергі келтіреді және білімнің үнемі өзгеріп отыратындығын жасырады. Бағалаудың әртүрлі формалары ұсынылды, ең бастысы – портфолио, сондай-ақ командалық жұмыс және емтихан кезінде де өзара бағалау. Әдебиетте Фридрих Торбергтің 1930 жылғы "Шильдер Гербер" романы, математикадан қатыгез мұғалімі ауызша емтихан күні өзін-өзі өлтіруге итермелеген Matura үміткері туралы, классикалық туындыға айналды.

The official term for Matura in Austria is Reifeprüfung. The document received after the successful completion of the written and oral exams is called Maturazeugnis. In the gymnasium (AHS = Allgemeinbildende Höhere Schule), which, as opposed to vocational schools, focuses on general education, the Matura consists of 3–4 written exams (referred to as Schriftliche Arbeit, 4–5 hours each) to be taken on consecutive mornings (usually in May) and 2 3 oral exams to be taken on the same half day about a month later (usually in June). All examinations are held at the school which the candidate last attended. Candidates have to write a scholarly paper (called Vorwissenschaftliche Arbeit) to be submitted at the beginning of February. This paper also needs to be defended in an oral exam. Vocational schools with a focus on either business and economics or technical subjects, such as commercial academies (HAK = "Handelsakademie") and polytechnics (HTL = "Höhere Technische Lehranstalt") also finish with the Matura, but last five years as opposed to the four year Oberstufe (upper stage) of the Gymnasium. In vocational schools, an Ausbildungsschwerpunkt is chosen by all students, which then constitutes the main focus of their schooling, and is a compulsory subject at the Matura examinations. The grading system is the one universally used in Austrian schools: 1 (sehr gut) is excellent; 2 (gut) is good; 3 (befriedigend) is satisfactory; 4 (genügend) is sufficient and 5 (nicht genügend) means that you have failed. In addition, a candidate’s Maturazeugnis contains a formalized overall assessment: "mit ausgezeichnetem Erfolg bestanden" (pass with distinction: an average of 1.5 or better, no grade below 3), "mit gutem Erfolg bestanden" (pass with merit: an average of 2.0 or better, no grade below 3), "bestanden" (pass: no grade below 4); and nicht bestanden (fail: at least one grade 5). Candidates who have failed may re take their exams in September/October or February/March of the following school year. Compulsory subjects for the written finals are German and Mathematics, as well as a modern foreign language (usually English, French, Spanish or Italian). Since 2015 it is centralised, which has caused a lot of critics. There is just one external examiner: Candidates are set tasks of the oral finals by their own (former) teachers. Formally, however, there is an examination board consisting of a candidate’s teachers/examiners, the headmaster/headmistress and a Vorsitzende(r) (head), usually a high ranking school official or the head of another school. All oral exams are public, but attendance by anyone other than a candidate’s former schoolmates is not encouraged, and indeed rare. It is, of course, possible for Austrians of all age groups to take the Matura. Adults from their twenties on are usually tutored at private institutions of adult education before taking their final tests, held separately before a regional examination board. Criticism of the Austrian Matura has been persistent. In particular, it has been argued that the current system encourages rote learning (see also education reform), hinders students’ creativity and obscures the fact that the body of knowledge is constantly changing. Various forms of alternative assessment have been proposed, most notably the portfolio as well as teamwork and peer review also in exam situations. In fiction, Friedrich Torberg’s novel Der Schüler Gerber (1930) about a Matura candidate driven to suicide on the day of his oral exams by his cruel mathematics teacher has become a classic.

Университеттер

1966 жылғы Университет білімі туралы жалпы заң және 1975 жылғы Университеттерді ұйымдастыру заңы жоғары білім берудің құқықтық негізін қалыптастырады, ал ғылым және зерттеулер жөніндегі федералды министрлік университет деңгейіндегі білім беруді қаржыландырады және қадағалайды. Австрияның 23 мемлекеттік және 13 жеке университеті жоғары дәрежеде автономияға ие және білім беру бағдарламаларының толық спектрін ұсынады. 1365 жылы құрылған Вена университеті – Австрияның ең көне және ең ірі университеті. 1960 жылдардан бері жүргізіліп келе жатқан реформалар нәтижесінде университет жүйесі элитаға қызмет етуден жалпы халыққа қызмет етуге өтті. Австрия университеттеріндегі студенттер санының артуы орта және жоғары білім беру саясатының либералдануын көрсетеді. 1955–56 және 1991–92 оқу жылдары аралығында жоғары білім беру орындарына қабылданған студенттердің саны шамамен 19 000-нан 200 000-ға дейін өсті. АХС бағдарламасын аяқтағаннан кейін университет деңгейінде білім алуға түскен студенттердің саны да артты және 1990 жылы 85%-ды құрады, ал 1960 жылдардың ортасында бұл көрсеткіш 60% болған. Дәстүр бойынша студенттер кез келген (мемлекеттік) университетке және кез келген мамандыққа еркін түсе алатын. Тіпті дарынды студенттер жұмыс нарығындағы мүмкіндіктерін көрсету үшін бірнеше мамандыққа бір уақытта түсуге мүмкіндік бар. Соңғы кезде бірқатар мамандықтар бойынша шектеулер енгізілді. Қазіргі уақытта шектеулер бар мамандықтар: биология, медицина, стоматология, ветеринария, фармакология, психология, журналистика және экономика ғылымдары. Реформалар сонымен қатар университет білімі тек ерлерге артықшылық емес екенін көрсетті. 1960–61 және 1991–92 оқу жылдары аралығында университеттерге түскен қыз студенттердің үлесі 23%-дан 44%-ға дейін өсті. Дегенмен, университеттердегі студенттердің шамамен жартысын қыздар құраса да, 1990 жылы жоғары оқу орындарындағы профессорлардың тек 2%-ы ғана әйелдер еді. Университет студенттерінің санының артуына және әйелдердің көбірек болуына қарамастан, университеттер негізінен орта және жоғары табысты топтардың иелігінде қалып отыр. Жұмысшы топтан шыққан студенттердің үлесі 7%-дан 14%-ға дейін екі есеге өсті, ал шаруашылықтан шыққан студенттердің саны 1960 жылдан 1990 жылға дейін 2%-дан 4%-ға дейін өсті. Алайда, 1990 жылдардың басында Австрияның жоғары оқу орындарына түскендердің 80%-дан астамы кеңсе қызметкерлерінің, мемлекеттік қызметкерлердің және жеке кәсіпкерлердің балалары болды. Елдегі университет жүйесі 2001 жылға дейін тегін болды; содан бері оқу ақысы енгізілді (австриялық азаматтар үшін бір семестр үшін 366 евро, ал шетелдік студенттер үшін шамамен 700 евро). Алайда, 2008 жылы үкімет оқуын ең аз уақытта аяқтаған және ЕО/ЕЭА азаматтары үшін оқу ақысын жою туралы шешім қабылдады, бірақ басқалары үшін емес. Университет біліміне қолжетімділіктің артуының бірқатар салдары бар. Студенттер санының күрт өсуі көптеген оқу орындарында сыйымдылықтың артуына әкелді. Кейбір сыншылар студенттер санының өсуі федералдық инвестициялардың артуына қарамастан университет білімінің жалпы сапасын төмендетіп, оқудан шығудың жоғары деңгейіне әкеледі деп санайды. 1980 жылдары университеттерге түскен студенттердің 50%-дан астамы диплом алмастан оқуын тоқтатқан. Бұл жоғары оқу орнын тастаудың себептері күрделі. Кейбір студенттер тек студенттік жеңілдіктерді алу үшін түседі, ал басқалары диплом алуды көздемей, жеке басының білімін арттыру үшін оқиды. Кейбіреулер қаржылық себептерге байланысты оқуын аяқтай алмайды. Университет білімі студенттерге жоғары әлеуметтік мәртебе мен жақсы табыс мүмкіндіктерін ұсығанмен, гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы түлектер арасында «академиялық жұмыссыздық» деңгейінің өсуі байқалады.

The General Act for University Education of 1966 and the University Organization Act of 1975 provide the legal framework for tertiary education, and the federal Ministry for Science and Research funds and oversees education at the university level. Austria's 23 public and 13 private universities enjoy a high degree of autonomy and offer a full spectrum of degree programs. Established in 1365, the University of Vienna is Austria’s oldest and largest university. As a result of the reforms since the 1960s, the university system has changed from one serving the elite to one serving the masses. The growing number of students at Austrian universities reflects the liberalization of educational policy at secondary and higher levels. Between the 1955–56 and 1991–92 academic years, the number of students enrolled in institutions of higher education increased from about 19,000 to more than 200,000. The number of students beginning university level education after completing the AHS program also increased and amounted to 85% in 1990, compared with 60% in the mid 1960s. Traditionally, students were free to enroll at any (public) university and in any subject they wished to. It is even possible to enroll in several subject fields concurrently (which is often done by gifted students to signal their abilities to the job market). Recently, restrictions in a number of fields have been introduced. Currently, the affected subjects are: Biology, Human Medicine, Dentistry, Veterinary Medicine, Pharmacology, Psychology, Journalism and Economic Sciences. The reforms also meant that university education ceased to be a male privilege. Between the 1960–61 and 1991–92 academic years, the proportion of female students enrolling at universities rose from 23 to 44%. Yet, although women account for almost half of the students at university level, only 2% of professors at institutions of higher learning were women in 1990. Despite the increase in the numbers of university students and the greater presence of women, universities remain primarily the domain of middle and higher income groups. The proportion of students from working class backgrounds doubled from 7 to 14%, and the number of these from agricultural backgrounds increased from less than 2% to more than 4% between 1960 and 1990. But children of white collar workers, civil servants, and the self employed accounted for more than 80% of enrollments at Austrian institutions of higher education in the early 1990s. The country’s university system was free until 2001; since then studies have been subject to fees (€366 per term for Austrian citizens, about €700 per term for non Austrians). In 2008, however, the government decided to abolish fees for students who complete their studies in the minimum time and are EU/EEA citizens, but not for others. Increased accessibility to university level education has a number of consequences. The dramatic expansion in the number of students led to overcrowding at many institutions. Some critics maintain that the increasing number of students diminishes the overall quality of university level education despite increases in federal investment. One obvious problem was that more than 50% of students enrolled at universities in the 1980s dropped out before obtaining a degree. Complex reasons account for this high drop out rate. Some students simply enrolled to acquire student benefits; others study for the sake of personal enrichment without really intending to get a degree. Some are unable to complete their studies for financial reasons. Although a university degree provides students with a substantial amount of social status and better income opportunities, there has been an increase in “academic unemployment,” especially among degree holders in the humanities and social sciences.

Фахххошшлендер (қолданбалы ғылымдар университеттері) 1990 жылдардан бері

1990 жылдары Австрияда дәстүрлі университеттермен қатар Fachhochschulen (қолданбалы ғылымдар университеті) енгізілді. Бұл оқу орындарындағы білім беру, іс жүзінде қолданылатын кәсіби дағдыларды дамытуға бағытталған. Бұдан өзге, студенттерге бір семестрде қандай және қанша пән таңдауға шектеу қойылады, бұл олардың басым бөлігінің белгіленген уақыт ішінде (әдетте бакалавр дәрежесі үшін үш жыл) бітіруін қамтамасыз етеді. 2019 жылғы мәлімет бойынша, қазіргі таңда 21 қолданбалы ғылымдар университеті бар.

2001 жылдан бері жеке меншік университеттер

Жеке университеттерді аккредиттеу 2001 жылы федералды заңға (Universitäts Akkreditierungsgesetz) сәйкес басталды. Аккредиттеуге заңды түрде академиялық дәреже беру құқығы кіреді. Akkreditierungsrat (аккредиттеу кеңесі) өтініш берушілерді бағалайды және аккредиттеуге жауапты орган – Федералды білім, ғылым және мәдениет министрлігіне ұсынымдар береді. Аккредиттеу мерзімі үнемі жаңаруы керек және қайталап академиялық бұзушылықтар болған жағдайда, жойылуы мүмкін. 2003 жылы Вена халықаралық университетінің аккредитациясы алынып тасталды. 2006 жылы Imadec университетінің аккредитация мерзімі біткенде, аккредиттеу кеңесі жаңарту туралы өтінішті қабылдамады. Бүгінде (2011 жылы) 13 жеке университет аккредиттелген (тізімі осы жерде).

Герер-Шюссель реформалары

Шюсель үкіметінің бұрынғы Білім министрі Элизабет Герар соңғы жылдары жоғары білім беру жүйесінде кең ауқымды реформалар жүргізді, олар кейде Герар-Шюсель реформалары деп аталады. 2003 жылдан бастап университеттер тәуелсіз құқықтық тұлғаларға айналды және заң бойынша министрлік бақылаусыз әрекет етуге оларға едәуір кеңірек құқық берілді. Алайда, профессорлардың, кіші оқытушылардың және студенттердің бірлескен басқаруы, билігі күшті басшылықпен құрылған, көбірек иерархиялық жүйемен алмастырылды. Университет кеңестері, олардың мүшелерінің бір бөлігі үкімет тарапынан тағайындалады, жоғары басшыларды (ректорат) тағайындау және олардың қызметін бақылау үшін жауапты. Үш медициналық университет (Вена, Грац және Инсбрук) бұрынғы аналық университеттерінен бөлінді, ал тиісті аккредиттеу процедурасынан өткеннен кейін тағы екі жеке университет ашылды. Жаңа тағайындалған профессорлар енді мемлекеттік қызметкерлер емес, ал университеттер бір-бірімен бәсекелесуге тиіс. Университеттерге берілген артқан икемділіктің әлеуетіне қарамастан, реформада бірнеше ауыр проблемалар бар. Біріншіден, бюджет көлемі ұлғайтылмады (инфляцияны ескере алмай), тіпті профессорларды жеке қызметкер ретінде жұмысқа алу салықтар мен әлеуметтік сақтандыру жарналарының өсуіне байланысты қымбатқа түскеніне қарамастан. Университеттер студенттерді қабылдау үшін іріктеуге құқығы жоқ және университет біліміне еркін қол жеткізуді және оқуды таңдау еркіндігін теріс пайдаланған студенттерді жазалауға рұқсат етілмейді. 2001 жылы шамалы оқу ақысы енгізілді, ол студенттерді жылдам бітіруге шағын ынталандыру болып табылады.

Академиялық дәрежелері

Австрияда американдық колледж немесе американдық кәсіптік мектеппен салыстыратын мекеме жоқ. Студенттер бір (немесе бірнеше) оқу саласына түседі және олар төрттен алты жылға дейін оқуды аяқтауға тиіс. 1970 жылдардан бастап, гуманитарлық, экономикалық және әлеуметтік ғылымдар, құқық және табиғаттану ғылымдары бойынша бірінші дәреже Magister (латынша «Магистр», қысқартылған Mag.) болды. Инженерлік және ауыл шаруашылығы салаларында бірінші дәреже – Diplom Ingenieur (қысқартылған Dipl. Ing. немесе DI). Соңғы уақытта, Болонья процесіне сәйкес, көптеген университеттер бакалавр дәрежесін де енгізе бастады, ол «Магистр» немесе Магистрден бұрын келеді. Медицинада докторлық дәреже ғана сақталып қалды (кем дегенде алты жыл оқудан кейін). Көптеген мамандықтар бойынша студенттер Diplomarbeit, яғни шамамен 100 беттен тұратын, бірақ кейде одан да ұзақ ғылыми жұмысты тапсыруы керек. Талаптар өте әртүрлі және әрқашан нақты болмайтындықтан, кейбір студенттер осы диссертациямен жылдар бойы жұмыс істейді, соның салдарынан (көбінесе қасақана емес) бітіруді кейінге қалдырады. LL.M. және MBA сияқты магистратуралық білім беру бағдарламалары 1990 жылдардан бері енгізілді. Дегенмен, Болонья процесі шеңберінде Австрия өз жүйесін бакалавр және магистр дәрежелерін (сәйкесінше 3 жыл және 1–2 жыл) ажырататын құрылымға өзгертуге міндеттелді. Кейбір салаларда бұл реттелетін мамандыққа кіруге қажетті дәстүрлі талаптармен қалай үйлесетіні әлі анық емес.

Реформа туралы пікірталас

Австриядағы білім беру саясаты жөніндегі пікірталастар көбінесе дәстүрлі білім беру жүйесінің артықшылықтары мен кемшіліктеріне байланысты әртүрлі көзқарастардың нәтижесі болып табылады. Мысалы, екі бағытты орта білім беру жүйесін қолдаушылар оны нәтижеге бағытталған деп қорғайды және жалғыз міндетті орта мектепті енгізу жетістіктерді теңестіруге немесе білім деңгейін төмендетуге алып келеді деп сынға алады. Керісінше, екі бағытты жүйенің қарсыластары оның қаталдығын және тең мүмкіндіктердің жоқтығын сынап бағалайды. Осының салдарынан, білім беру талқылауларында өнімділік пен деңгейлеу, элиталық және бұқаралық білім беру, жетістік пен тең мүмкіндік сияқты екіұшты ұғымдар басымдық табады. Кейбір жағдайларда, түрлі саяси және білім беру саясаты ұстанымдары бар австриялықтар бір университет жүйесінен тым көп нәрсе күтуі мүмкін. Олар АҚШ-тағы мемлекеттік университеттер сияқты жалпы білім беруді де, сонымен қатар "Айви лигасы" деңгейіндегі нәтижелерді де күтеді. "Бұл бетке Австрия туралы материалдар енгізілді: Елдік зерттеулер Федералдық зерттеу бөлімінен. Сондай-ақ қараңыз.