Кіріспе

Қолжазба

Харрис I папирусы Ұлы Харрис папирусы деп белгілі, сондай-ақ (дәл емес) жай ғана Харрис папирусы деп те аталады (дегенмен Харрис коллекциясында басқа да көптеген папирустар бар). Оның техникалық белгісі – Британ мұражайының папирусы EA 9999. 41 метрлік ұзындығы бар, және ол "Мысырдан табылған ең ұзын папирус, шамамен 1500 жол мәтіннен тұрады". Ол Египеттегі Луксор қаласынан Ніл өзенінен өтетін Мединет-Хабу маңындағы қабірден табылған. Оны 1855 жылы коллекционер Энтони Чарльз Харрис (1790–1869) сатып алған, ал 1872 жылы Британ мұражайының коллекциясына қосылған. Оның editio princeps – 1876 жылы Британ мұражайы басылымға шығарған «Рамзес III тұсындағы египеттік иероглификалық папирустың көшірмесі».

Мәтін

Папирустің иератикалық мәтіні ғибадатхананың сыйлықтарының тізімінен және Мысырдың жиырмасыншы династиясының патшасы Рамсес III-нің бүкіл билігінің қысқаша қорытындысынан тұрады. Рамсес III жүздеген мың шетелдік құлдарды тұтқындадым деп мәлімдейді: «Мен семсерімнен аман қалғандарды көптеп әкелдім, олардың қолдары артынан байланған, жылқыларым алдында, әйелдері мен балалары он мыңдаған, ал малдары жүздеген мыңдаған болды. Мен олардың басшыларын өз атыммен аталған бекіністерге қамап, оларға бас садақшылар мен тайпа басшыларын қосып, белгілеп, құлдыққа салып, денелеріне менің атымды татуировкаладым, олардың әйелдері мен балалары да осылай қарастырылды». Оның тарихи бөлімінде Рамсес III-нің әкесі және алдыңғысы Сетнахте ішкі азаматтық қақтығыстардан кейін Мысырға тәртіп пен тұрақтылықты қайта келтіргені, Ирсудың азиялық ізбасарларын қуғандығы айтылады. Рамсес III мемлекеттік бюрократияны және әскерді қайта ұйымдастырды. Ол Теңіз халықтарына қарсы соғысып, оларды бағындырып, Мысырдың қарауына алғанын мәлімдеді. Едомдықтар да бағындырылды. Батыста Ливиялықтар мен Мешуештің шабуылдарын тоқтатты және оларды Нилдің батыс дельтасында қоныстандырды. Оның экономикалық іс-әрекеттеріне Аян қаласында үлкен құдық қазу, Африка мүйізіндегі Пунт айманына (жақсы анықталмаған аймақ) экспедиция, Атикадан мыс импорттау және Синай түбегіне жасалған экспедиция кірді, ол бағалы тастармен оралды. Мысырдың қарапайым халқының өмір сапасын жақсарту үшін ол көлеңке үшін ағаштар отырғызды, әйелдерді қорғады, олар қалаған жеріне еркін бара алуы үшін, ал Мысыр бейбіт болғанда, оның шетелдік жалдамалы әскерлері отбасыларымен гарнизон қалаларында тұрды. Жалпы, ол Мысырдың барлық тұрғындарының – тумалардың немесе шетелдіктердің – жағдайының жақсарғанына сенімді болды. Мәтін Рамсес III-нің ұлы және мұрагері Рамсес IV билік кезінде жазылған.