Кіріспе

Ортағасырлық ирландия тарихының шежірелері. Ирландия Корольдігінің шежірелері немесе Төрт шеңбердің шежірелері (Annála na gCeithre Máistrí) – ортағасырлық ирландия тарихының шежірелері. Жазбалар әлем жаратылғаннан кейін 2242 жыл өткен Күнтопаннан бастап 1616 жылға дейін созылады.

Жарияланудың кешіктірілуі

XVII ғасырдағы ирланд тарихшысы Тулеанья О Маол Чонаирдің сындық ескертулерінің себебімен мәтін, оған қатысушылардың ешқайсысының өмір кезеңінде жарияланбады.

Мәтін

Жылнамалар негізінен бұрынғы жылнамалардың жинағы, бірақ кейбір түпнұсқалық еңбектер де бар. Олар 1632 және 1636 жылдар аралығында жинақталды, Донегал қаласының жанындағы Донегал аббаттығының қираған орындарының іргесіндегі шатырда жасалған дегенді айтады. Алайда, сол кезде францискандар Лейтрим графтығындағы Дроуз өзенінің жанындағы паналау үйіне ие болды, және басқалардың пікірінше, жылнамалар осы жерде жинақталған. Жобаның демеушісі – Слайго графтығының Кулавин аймағының галлик лорды, парламент депутаты Фейргал О Гадра болды. Жылнаманы құрастырушылардың бастысы Баллишанноннан шыққан Михеал О Клеирх болды, оған Ку Чойгкриш О Клеирх, Фейрфеаса О Маол Чонаир және Ку Чойгриш О Дюйхгеаннайн сияқтылар көмектесті. Авторлардың тек біреуі – Михеал О Клеирх францискан монах болғанымен, олар «Төрт монах» немесе түпнұсқа ирланд тіліндегі na Ceithre Máistrí деп аталды. Бұл атаудың ағылшын тіліндегі нұсқасы «Төрт сардар» болып аударылды, және осы атау жылнамалармен байланыстырылды. Жылнамалар ирланд тілінде жазылған. Көптеген қолжазба көшірмелері Дублин Тринити колледжінде, Корольдік Ирланд академиясында, Дублин университетінде және Ирландия Ұлттық кітапханасында сақтаулы.

Аударма

Бірінші маңызды ағылшын тіліне аудармасы (1171 жылдан бастап) Оуэн Коннелан 1846 жылы жарияланды. Коннеланның аудармасына он бірінші ғасырдан он жетінші ғасырға дейінгі жылнамалар кірді. Төрт түсті фронтиспийсі бар жалғыз нұсқа, сонымен қатар Ирландиядағы отбасылардың орналасқан жерін көрсететін үлкен бүгілетін картасы бар еді. 150 жылдан астам уақыт бойы назардан тыс қалған бұл басылым жиырма бірінші ғасырдың басында қайта басылды. Түпнұсқа Коннелан аудармасынан кейін 1850 жылдары тарихшы Джон О'Донован толық аударма жасады. Аударманы белгілі математик, сэр Уильям Роуэн Гамильтон, Ирландия Корольдік академиясының президенті болған кезінде алған 1000 фунт стерлингтік мемлекеттік грант қаржыландырды. "Анналдар" 1616 жылға дейінгі ирланд тарихының негізгі ирланд тіліндегі деректерінің бірі болып табылады. Көптеген алғашқы тараулар негізінен есімдер мен күндердің тізімі болса, кейінгі тараулар авторлардың өзі куә болған оқиғаларды егжей-тегжейлі баяндайды.

Маңыздылық

Тарихи дереккөз ретінде жылнамалар көбінесе Ирландияның гаэльдік ақсүйектерінің тууы, өлімі және іс-әрекеттері туралы мәліметтермен ғана шектеледі, ал кең ауқымды әлеуметтік үрдістер мен оқиғаларды заманауи тарихшылар анықтауы тиіс. Екінші жағынан, бұл кезеңдегі ирланд тіліндегі сирек прозалық көздердің бірі ретінде жылнамалар Десмонд көтерілісі мен Тоғыз жылдық соғыс сияқты оқиғаларға гаэльдік ирландиялықтардың көзқарасынан құнды түсінік береді. Осы еңбектің бастапқы бөлігі Лебор Габалаға негізделген. Бүгінде көптеген ғалымдар Лебор Габаланы тарихтан гөрі миф ретінде қарастырады. Ол көбінесе ортағасырлық христиандық жалған тарихтарға негізделген сияқты, бірақ Ирландияның ежелгі діни мифологиясының да элементтерін қамтиды. Ғалымдардың пікірінше, авторларының мақсаты – Ирландияның тарихын израильдіктер мен римдіктердің тарихымен салыстыратын эпикалық тұжырымдаманы жасау және жергілікті мифтерді христиандық тарих көзқарасымен үйлестіру болған. Мысалы, әлемнің алты дәуіріне сай алты "иелену" болғаны айтылады.