Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Русь ақсұлы (1420 – 1484 жж.)
Ruthenian noble (c. 1420 – 1484)
Иван Ходкевич (1420 – 1484 жж.) – Литва Ұлы Герцогтігінен шыққан русь ақсұлы. Ол Ходко Юревичтің ұлы және Ходкевичтер әулетінің атасы болды. Иван Казимир IV Ягеллонның бірінші туысы Явнута (Агниешка) Бельскаға үйленді. Патшалық әулетке құда болу арқасында ол Луцк старостасы (1473) және Киев воеводасы (1480) лауазымдарын иеленді. 1482 жылы татар шапқындығы кезінде Иван мен оның отбасы тұтқынға түсті. Иван тұтқында қайтыс болды, ал оның әйелі, қызы Аграфена және ұлы Александр Ходкевич құтқарылып, әулеттің жолын жалғастырды.
Ivan Chodkiewicz ( 1420 – 1484) was a Ruthenian noble from the Grand Duchy of Lithuania. He was a son of Chodko Jurewicz and ancestor of the Chodkiewicz family. Ivan married Jawnuta (Agnieszka) Belska, first cousin of Casimir IV Jagiellon. The marriage into the royal line helped him to obtain positions of starosta of Lutsk (1473) and voivode of Kiev (1480). During a Tatar invasion in 1482, Ivan and his family were taken hostage. Ivan died in captivity while his wife, daughter Agrafena, and son Aleksander Chodkiewicz were ransomed and continued the family line.
Ерте өмір
Дәстүрлі түрде тарихнамада Иван Ходкевичтің алғаш рет 1453 жылы Польша Корольдігінің Парчевтегі Сейміне жіберілген литвалық делегация мүшесі ретінде жазбаша дереккөздерде кездесетіні айтылады. Дегенмен, бұл мәлімет Альберт Виюк Кояловичтің сенімсіз есебіне негізделген. Литва тарихшысы Генуте Киркинеге сәйкес, Иван туралы алғашқы сенімді жазба 6 маусымда 1459 жылы тіркелген, ол бір келісімге куә болған. Ол кезде ол Минск старостасы болған. Ол 1466 жылы Польша Корольдігі мен Тевтон ордені арасындағы Он үш жылдық соғыс (1454–1466) кезінде әскери қолбасшы ретінде қайта пайда болды. Ұлы Литва Герцогтығы бейтараптық жариялады және соғысқа ресми түрде қатыспады. 1466 жылы орден сарбаздары Чойницада (Кониц) қорғанысқа ұшырады, ал Пётр Дунин басқарған поляк әскерлерінің қоршауы тоқтап қалды. Польша королі және Литваның ұлы князі Казимир IV Ягеллон 500 литвалық және 300 татар сарбазынан тұратын күштерді жіберді, оларға Иван Ходкевич басшылық етті. 1466 жылдың 28 қыркүйегінде поляк-литвалық әскерлері қаланы өртеп, басып алды. 1470 жылы Иван Ходкевич патша сарайына қатысты. 1470 жылдың 23 қазанында ол сарай маршалы (marszałek hospodarski) және Лиданың воеводасы ретінде аталды. Бұл лауазымды басқалармен бөлісіп, Иван 1479 жылға дейін атқарды, ол патша сарайының қауіпсіздігіне жауапты болды. Осы шамада ол Иван Владимирович Бельскийдің қызы, Казимир IV-нің туысы Жаунута (Агниешка) Бельскаяға үйленді. Олардың тұңғыш ұлы Александр Ходкевич шамамен 1475 жылы дүниеге келген деп саналады. Киркине бұл үйлену Иванның мансабын одан әрі дамытуға көмектескенін, ол 1473 жылы Лида воеводасы лауазымын жоғалтып, Витебск воеводасы болғанын айтты.
Traditionally, historiography states that Ivan Chodkiewicz first appears in written sources in 1453 as a member of a Lithuanian delegation sent to the Sejm of the Kingdom of Poland in Parczew. However, this note is based on an unreliable account by Albert Wijuk Kojałowicz. According to Lithuanian historian Genutė Kirkienė, the first reliable mention of Ivan was on 6 June 1459 when he witnessed a treaty. At the time he was starosta of Minsk. He reappeared as a military commander in 1466 during the Thirteen Years' War (1454–1466) between the Kingdom of Poland and the Teutonic Knights. The Grand Duchy of Lithuania declared neutrality and officially did not participate in the war. In 1466, the Knights defended themselves in Chojnice (Konitz) and the siege by Polish troops, commanded by Piotr Dunin, stalled. Polish King and Lithuanian Grand Duke Casimir IV Jagiellon sent reinforcements of 500 Lithuanian and 300 Tatar soldiers, who were commanded by Ivan Chodkiewicz. The Polish–Lithuanian forces succeeded in burning and capturing the city on 28 September 1466. In 1470, Ivan Chodkiewicz became part of the royal court. In a 23 October 1470 document he was mentioned as court marshal (marszałek hospodarski) and governor of Lida. In this position, which was shared with other people and held by Ivan until 1479, he was responsible for the security of the royal court. Around this time he married Jawnuta (Agnieszka) Belska, daughter of Иван Владимирович Бельский and first cousin of Casimir IV. It is believed that their first son, Aleksander Chodkiewicz, was born around 1475. Kirkienė argued that the wedding was a boost for further career of Ivan, who lost his position in Lida to become a governor of Vitebsk around 1473.
Кейінгі мансап
1474 жылы 12 қазанда Иван Ходкевич Вроцлав (Бреслав) маңындағы шайқаста Литва әскерлеріне Матиас Корвинге қарсы қолбасшылық етті. Иван, оның басқаша белгісіз ағасы Павел және тағы он бір русино дворяны 1476 жылы Киев митрополиті Мисаил Пструхтың Папа Сикст IV-ге жазған хатына қол қойды. Хатта Флоренция соборындағы келісімге адалдық пен католик және шығыс православие шіркеулерінің бірігуін қолдау білдірілді. Сондай-ақ, онда католиктердің православиеліктерді кемсіртуі туралы шағымдар жазылып, Пападан қорғау сұралды. Хаттың түпнұсқалығы күмәнді, мүмкін ол кейіннен жасалған болуы мүмкін. 1478 жылы Иван Луцк старостасы ретінде есімдері тіркелді. Бұл Польша мен Литва арасындағы маңызды аймақ – Волыньдегі жоғары лауазым болды. Староста ретінде Иван жаңа салықтар енгізді, бірақ олар қарсылыққа ұшырап, оның ізбасарымен жойылды. Иван Ходкевич 1480 жылғы жазда Киев воеводасы болып, мансабының шыңына жетті. Бұл биліктегі Гедиминд әулетінен және Киев князьдерінен тегін шығара алатын Олелькович және Бельский отбасыларының мүдделеріне нұқсан келтірді. Мұндай династиялық саясаттан көңілі қалған Михаил Олелькович, Гольшанский, Иван Юрьевич және Бельский Фёдор Иванович 1481 жылы IV Казимирге қарсы төңкеріс жоспарлады. Алайда, бұл құпия, мүмкін Иван Ходкевичтің арқасында ашылып, Михаил мен Иван өлім жазасына кесілді. Киев воеводствосына Меңлі I Герай хан басқарған Қырым хандығы қауіп төндірді. Сондықтан, оған күшті және ұйымдасқан әскер қажет болды, ал Иванның әскери тәжірибесі пайдалы болды. Бірақ 1482 жылы татарлар аймаққа шабуыл жасап, Иван мен оның отбасын тұтқынға алды. Иван мен оның қызының (аты белгісіз) есімі табылмай, тұтқындықтан қайтыс болды, ал оның әйелі, ұлы Александр және қызы Аграфена азат етілді.
On 12 October 1474, Ivan Chodkiewicz commanded Lithuanian troops in a battle near Wrocław (Breslau) against Matthias Corvinus of Hungary. Ivan, his otherwise unknown brother Pavel, and eleven other Ruthenian nobles signed a letter to Pope Sixtus IV in 1476, authored by Miseal (Misail Pstruch), Metropolitan of Kiev. The letter expressed loyalty to the Council of Florence and supported a church union between Catholicism and Eastern Orthodoxy. It also contained complains that the Catholics were discriminating the Orthodoxs and asked the Pope for protection. There are doubts whether the letter was authentic and not a later forgery. In 1478, Ivan was mentioned as starosta of Lutsk. It was a high level position in Volhynia, an important region contested between Poland and Lithuania. As starosta, Ivan enacted new taxes that faced resistance and were canceled by his successor. Ivan Chodkiewicz reached the top of his career when he became voivode of Kiev in summer 1480. This upset dynastic interest of the Olelkovych and Belsky families, who could claim ancestry from the ruling Gediminid dynasty and Princes of Kiev. Disappointed by such dynastic policies, Mikhailo Olelkovich with relatives Гольшанский, Иван Юрьевич and Бельский, Фёдор Иванович planned a coup against Casimir IV in 1481. However, the conspiracy was discovered, possibly by Ivan Chodkiewicz, and Mikhailo and Ivan were executed. Kiev Voivodeship was threatened by the Crimean Khanate under Khan Meñli I Giray. Therefore, it had to have strong and organized military, and Ivan's military experience was useful. However, the Tatars invaded the region and kidnapped Ivan and his family in 1482. Ivan and his daughter (name unknown) died in captivity, while his wife, son Aleksander, and daughter Agrafena were ransomed.