Кіріспе

Point Blank) – Джон Бурманның 1967 жылғы американдық қылмыстық фильмі. Басты рөлде Ли Марвин, ал Энжи Дикинсон, Кинан Винн және Кэрролл О'Коннор түскен. Фильм Ричард Старк псевдонимімен жазылған Дональд Э. Уэстлейктің 1963 жылғы қылмыстық романы «The Hunter» негізінде түсірілген. Бурман фильмді Марвиннің өтінішімен режиссерлікке алды, ал Марвин фильмнің жасалуына белсенді қатысты. 1967 жылы фильм прокаттан 9 миллион доллардан астам табыс тапты және одан бері культтық классикаға айналып, кинотанушы Дэвид Томсон сияқты сыншылардың жоғары бағасын алды. 2016 жылы Point Blank Америка Құрама Штаттарының Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танылып, Ұлттық фильмдер тізіліміне енгізілді.

Сюжет

Уокер соңындағы қылмыс операциясын тонау үшін досы Мал Ризбен бірігеді, ол шөл Алькатраз аралында курьерге шабуыл жасайды. Ақшаны санағаннан кейін Риз Уокерді атып, оны өлімге тастап кетеді. Риз ақшаны және Уокердің әйелі Линнді алып қашады. Уокер жазылып, қалпына келеді. Жұмбақ Йосттың көмегімен Уокер Ристі тауып, ақшаның жартысын – 93 000 долларды қайтарып алуға кіріседі. Риз жұмыстан түскен ақшаның барлығын "Ұйым" деп аталатын қылмыстык синдикатқа қарызын өтеу үшін жұмсайды. Уокер Лос-Анджелеске барады, онда Линннің жанына басып кіріп, төсегін оқтармен тесіп, бірақ Риздің көп бұрын қашқанын біледі. Линн қатты шарқ ұрып, ұйықтау таблеткаларын артық мөлшерде ішіп алады. Уокер ақпарат алу үшін Stegman автосалонына барады, жаңа көлікті қиратып, оны қорқытып, бірақ Stegman Риздің Уокердің қарындасы Криспен бірге екенін айтады. Криске басып кіргенде, ол Ризді жек көретінін және Уокерге құрметтейтінін біледі. Кез келген көмек көрсетуге дайын Крис Ризбен оның қауіпті күзетілген пентхаусындағы пәтерінде жақындыққа келіседі, онда ол Уокерге есікті ашып береді. Уокер пентхаустың қарсы жағындағы пәтерде бірнеше адамды байлап, полицияға ұры туралы хабарлауды сұрайды, бұл оған пентхаусқа кіруге мүмкіндік беретін аласапыран тудырады. Риздің басына қару ұстап, Уокер оны өзінің Ұйымының басшыларының есімдерін айтуға көндіреді – Картер, Брюстер және Фэрфакс, осылайша ол біреуден 93 000 долларын қайтарып алуы мүмкін. Содан кейін ол Ристі, төсек жамылғысынан басқа ештеңесіз, балконға шығарып, екеуі де Картермен бірге кездесеміз дейді. Кенеттен күзетші олардың бөлмесіндегі жарықты қосып, Ристі шақырады. Уокер қатты сескеніп, Ризді артында жатқан төсек жамылғысынан ұстап, тез артқа шегінеді. Өзін ұстауға мәжбүр болған Риз кездейсоқ шетке шығып, құлайды. Уокер төсек жамылғысын ұстап, оның құлап жатқанын бақылайды. Картерден ақшасын сұрап бетпе-бет келгеннен кейін, Уокер тұзаққа түсіріледі. Бір снайпер оны Лос-Анджелес өзенінің асфальтталған төсегінде ақшаны алу кезінде өлтіруге тағайындалады. Уокер тұзаққа түскенін сезіп, Картерді ақшаны өзі алуға мәжбүрлейді. Картер мен Stegman екеуі де ақшаны алу кезінде атып жараланады. Снайпер кетеді; Уокер ақша пакетін ашып, бірақ тек бос қағаздарды ғана табады. Йост Уокерді Брюстерге тиесілі үйге апарып барады. Уокер Криске оның Ұйым қиратқан пәтеріне барады. Ол оны Брюстердің үйіне алып келеді, ол онымен қауіпсіз болады деп уәделейді. Брюстерді күтіп тұрғанда, Крис Уокерді шапалақтап, нұқсатып, оған бейжай қарап, өзін қорғамайды. Ол бөлмені тастап кетеді. Уокер ас үйден шу естіп, Крис қосып қойған бірнеше құрылғыны өшіруге кіріседі. Ол оны динамик жүйесі арқылы "өткенге кеткен" деп мазақтайды. Ол оны бильярд ойнап жатқан кезде табады; ол оған қарсы бұрылып, басына бильярд таяғымен соққы береді. Олар еденге құлап, құшақтасып, содан кейін төсекке жатып, махаббат жасайды. Келесі күні таңертең Брюстер үйге келеді де, оны Уокер шабуылдайды, ол ақшасын талап етеді. Уокер Брюстерді Фэрфаксқа хабарласуға мәжбүрлейді, бірақ Фэрфакс төлеуден бас тартады. Брюстердің айтуынша, Уокерге қолма-қол ақша тек Сан-Францискода ғана бар. "Жол өзгереді, бірақ маршрут сол күйінде қалады", - деп түсіндіреді ол. Форт-Пойнтта Уокер ақшаны жеткізушіге көрінбейді. Қараңғыда жасырынып отырған снайпер Брюстерді атып өлтіреді. Йост көлеңкеден шығып, Брюстерге оны Уокер атпағанын айтады. Брюстер Уокерге: "Бұл Фэрфакс, Уокер! Оны өлтір!" - деп айғайлайды. Йост/Фэрфакс Уокерге (ол әлі де қараңғыда жасырынып жүр) қауіпті қол астындағыларын жойғаны үшін алғыс айтады, оған: "Біздің келісім орындалды, Уокер. Брюстер соңғысы болды". Ол серіктестік ұсынады, бірақ Уокер үндемейді. Йост/Фэрфакс және снайпер ақшаны жерге тастап кетеді.

Өндіріс

Бұл фильм Metro Goldwyn Mayer-де Double Trouble түсірген Ирвин Винклер түсірген екінші фильм болды. Винклер мен Джадд Бернард Point Blank сценарийіне қызығушылық танытып, Ли Марвинге өте қолайлы болады деп ойлады. Олар сценарийді Марвинге жеткізу үшін тырысты, сондықтан оны Джон Бурманға жіберді, ол өзінің менеджменттік қызметтен таныс жас режиссер еді. Бурман Марвинмен Лондонда кездесті, ол жерде актер "Он екі дөңгелек" фильмін түсіріп жатқан еді. Бурман мен Марвин Дональд Уэстлейктің "Аңшы" кітабы негізінде жазылған сценарий туралы әңгімелесті. Екеуі де сценарийді ұнатпады, бірақ басты кейіпкер Уокерді жақсы көрді. Фильмде жұмыс істеуге келіскенде, Марвин сценарийді қабылдамады және студия басшысы, продюсерлер, оның агенті және Бурманмен кездесу ұйымдастырды. Бурманның естеліктеріне сәйкес, "[Марвин] "Мен сценарийді бекітуге құқым бар ма?" деп сұрады. Олар "иә" деді. "Мен басты рөлдерге актерлерді таңдауға құқым бар ма?" "Иә". Ол: "Барлық бекіту құқықтарын Джонға [Бурманға] беремін", - деді. Содан ол кетіп қалды. Осылайша, Голливудтағы алғашқы фильмімде мен соңғы монтаж құқығына ие болдым және оны толыққанды пайдаландым". MGM 2 миллион долларлық бюджетті қаржыландыруға келісті. MGM-нің өндіріс бөлімінің басшысы Роберт Вайтман әйел рөлін Стелла Стивенс ойнауын қалаған, бірақ Бурман мен Марвин Энджи Дикинсонды талап етті. Винклер кейін Стивенстің келесі MGM фильміне, Sol Madrid-ке түскеніне таң қалмағанын айтты. Фильмнің ерекше құрылымы, ішінара, романның сызықтық емес құрылымын сақтаған бастапқы сценариймен және фильм түсірілімі барысында болған өзгерістермен байланысты болды. Репетициялар Марвиннің Лос-Анджелестегі үйінде өтті. Марвин мен Уинн түсірілім алаңын ұнатса, Уинн ауа райына және диалогтың жартысын қайта жазу қажеттігіне алаңдады. Түсірілім кезінде Энжи Дикинсон мен Шарон Акер түрме фонында Life журналы үшін заманауи киімдерді көрсетті. Кейін Каэл фильмді "көзді алаңдататын" деп атады. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және "күшті триллерлердің ішінде Point Blank жақсы фильм" деді. Леонард Мальтин фильмге үш жарым жұлдыз берді: "1967 жылы назарсыз қалған, бірақ қазір онжылдықтың үздік фильмдерінің бірі саналады". New York Times газетінде Босли Кроутер фильмді "көзге көрінетін стильде түсірілген және қазіргі заманғы астыртын әлемнің күрделі ұйымы мен қорқынышты жағдайларын көрсететін жарқын фильм" деп сипаттады, сондай-ақ режиссер Бурман "Лос-Анджелестің көрінісі мен иісін фильмнің мазмұнына әкелудің керемет жұмысын жасады. Бірақ, құдай-ау, қаншалықты ашық және есептелген садистік фильм!" деп қосты. Slant журналының рецензенты Ник Шагер 2003 жылғы шолуында: "Дегенмен, Point Blank-ті ерекше ететін нәрсе - жанрлық конвенциялардан ауытқу емес, Бурманның осындай дәстүрлі емес авангардтық стильді классикалық нуар көңіл-күйімен толыстыру үшін шеберлікпен қолдануы" деп жазды. Rotten Tomatoes шолу агрегаторында фильм 40 рецензия негізінде 93% рейтингке ие, орташа бағасы 8.3/10. Сайттың сыншыларының пікірінше, "Ли Марвиннің тапқырлығымен түсірілген және аяусыз салқындықпен орындалған Point Blank жанрдың күшті жақтарын көрсететін кек алу триллері". Metacritic-те фильм 15 рецензия негізінде 100 балдық шкала бойынша 86 балға ие, бұл "барлық сыншылардың мақұлдауы" дегенді білдіреді.

Тақырыптар

Көрермендер мен сыншылар фильмнің басында оқталғаннан кейін Уолкердің көрген түсі ме екендігін жиі сұрақтайды. Фильмнің режиссері Джон Бурман бұл мәселеде өз пікірін білдірмейді. "Не көрсеңіз, соны көресіз", - деп жауап берді Бурман. Ал кинорежиссер Стивен Содерберг "Болған нүкте" фильмін Марвиннің "есте сақтау фильмі" деп сипаттады. Бурман фильмнің Ли Марвиннің Екінші дүниежүзілік соғысында басынан өткен қатыгездік оқиғалары туралы екеніне сенеді, бұл оны адамгершіліктен айырды және оны өз адамдығын іздеуге итермеледі. Басқалар да осы тұжырымды қарастырды; Брин Уайт Уолкердің өлген адам немесе әуес екендігіне күмән келтірді, "Бурманның алуан түрлі кадрларына қиындықпен жабысқан ащы кекшілдіктің тұманды бейнесі" деді, ал Бурман: "Ол оңай әуес немесе көлеңке болуы мүмкін" деп түсіндірді. Кейбір сыншылар "Болған нүкте" фильмін "модернистік еуропалық өнер киносының кеңістік және уақыт эксперименттеріне ден қойып, арман тәрізді, көңіл көшпейтін фильм" деп санайды, әсіресе француз режиссері Ален Реснестің "уақыт бөлшектелген" фильмдеріне ұқсас.

Стиль

Point Blank фильмі нуар элементтерін еуропалық nouvelle vague стилінің ерекшеліктерімен үйлестіреді. Фильмде үзіліс-құбылысты уақыт желісі (романның сызықты емес құрылымымен сабақтас), мазасыз повество ритмі (ұзақ, баяу эпизодтар күрт зорлық-зомбылыққа қарама-қарсы қойылады) және фильмдік кеңістіктің мұқият есептелген қолданылуы (бетон өзендерінің, көпірлердің, бос түрме жасушаларының стилденген композициялары) бар. Боурман фильмдегі көптеген бейнелі метафораларды ойлап тапқан Марвинге ризашылық білдірді. Кинотанушы Дэвид Томсон бұл фильмін шедевр деп атады. Томсон былай деп қосты: "[ ] Бұл тек салқын, зорлық-зомбылықпен толы қуып жететін фильм ғана емес, бұл – аңсаған арман және киноның фантазия екендігі туралы терең ойлардың бірі, біз оған үнемі қол жеткізуге тырысамыз – бұл қайтадан жаңбырда ән салып тұрғандай, түнді жоятын ақ өтірік." Режиссер Стивен Содерберг өзінің кино өмірінде Point Blank фильмінің стильдік ерекшеліктерін көп рет пайдаланғанын айтты. Ли Марвин бірнеше жылдан кейін фильмдегі рөліне қызығушылық танытты. 1983 жылғы сұхбатта өзін экранда көру туралы сұраққа ол былай деп жауап берді: "Өзімді экранда көргенімде қандай сезімде болдым? Жақында менің Point Blank атты фильмімді көргенімде қатты мазаландым. Ол зорлық-зомбылыққа толы фильм болатын. Біз оны зорлық-зомбылық үшін жасадық. Мен оның қаншалықты қатыгез екеніне таң қалдым. Әрине, бұл 10, 15, 18 жыл бұрын болған. Фильмді көргенімде тік тұра алмай қалдым, соншалықты әлсіз болдым. Мен осылай істедім бе? Мен мұндай зорлық-зомбылыққа қабілеттімін бе? Міне, қорқыныш осында, сондықтан мен ерлердің ақырында шегініп қалатынын ойлаймын. Олар: 'Жоқ, мен осы шайтандарға енді мойынсұнбаймын' дейді. Ал шайтан – өзіміз."