Кіріспе

Британдық саясаткер (1791–1863) XIX ғасырдағы саясаткер.

Эдвард Джон Литтлтон, 1-ші Барон Хатертон ПК, ФРС (18 наурыз 1791 – 4 мамыр 1863), Литтлтон/Литтелтон әулетінен шыққан британдық саясаткер, бастапқыда Каннингтік торилер, кейін Уигтер партияларында болды. Ол қырық жыл бойы парламенттің екі палатасында да белсенді саяси мансапқа ие болды. Ол бірнеше маңызды реформаларға тікелей қатысты, әсіресе католиктердің құқықтарын кеңейтуге, 1831 жылғы тасымал туралы заңға, 1832 жылғы парламенттік округтер туралы заңға және 1835 жылғы муниципалитеттер туралы заңға. Мансабы бойы Ирландия мәселесіне белсенді араласып, 1833-1834 жылдары Ирландияның бас хатшысы қызметін атқарды. Хатертон сонымен қатар Стаффордширдегі ірі жер иесі, фермер және кәсіпкер болды. Екі отбасылық мүліктің мұрагері ретінде ол ауыл шаруашылығы және тұрғын үйлер, көмір шахталары, тас карьерлері және кірпіш зауыттарында үлкен үлеске ие болды, олар негізінен Пенкридж, Каннок және Уолсолл аймақтарында орналасқан.

Өмірбаян және білім

Литтлтон Эдвард Уолхаус есімімен дүниеге келді және Регбиде, содан кейін Оксфорд университетінің Брассенос колледжінде білім алды. 1812 жылы ол үлкен ағасы, сэр Эдвард Литтлтонның, Теддсли Холлдың (Пэнкридж, Стаффордшир маңында) иесі, Литтлтон барондығының 4-ші және соңғы өкілінің үлкен жер иелігін мұраға алу үшін Литтлтон есімін қабылдады. 1835 жылы ол өзінің ағасы Эдвард Уолхаустан Уолсолл және Каннок қалаларындағы ірі минералдық және өндірістік кәсіпорындарына иелік ету құқығын мұра етті.

Саяси мансап, 18121833

Литтлтон сонымен қатар өзінің үлкен ағасының парламенттік орындығын иеленді. 1812 жылдан 1832 жылға дейін ол Стаффордширден парламент мүшесі болды, содан кейін 1835 жылға дейін сол графтықтың оңтүстік бөлігін өкілдік етті. Бұл мақсат, парадоксалды түрде, ирланд сайлаушыларының мүліктік талаптарын арттыру болды. Алайда, оның түпкі мақсаты – ерекше ирландтық еркін иелену нысанының теріс пайдалануын тоқтату болды, оны бастапқы жер иесіне төлем жасау арқылы жаңарту қажет болды, бұл ірі жер иелеріне көптеген сайлаушыларды жасауға мүмкіндік берді. Көмек және франшиза заңдары екеуі де сәтсіз аяқталды. 1827 жылы Литтлтон палатаның еденін кесіп, вигтерге қосылды, содан кейін 1829 жылы заңға айналған католиктердің эмансипациясы туралы заңға дауыс берді. Осы сәттен бастап оның сөздерінің стилі мен мазмұны толығымен өзгерді. Шамамен жиырма жыл бойы ол көбінесе қысқа сөздер айтуға және палатада ойластырылған пікірлерін немесе өзгерген көзқарастарын (өйткені ол кейде талқылау барысында бастапқы ұстанымын өзгертетін) бірнеше естен шығарылмайтын сөздермен жеткізіп отырды. 1830 жылдан бастап ол маңызды реформалар бойынша комитет жұмысына белсенді қатысты. Оның пікірлері радикалданған сайын, ол жиі ұзақ, дәлелді мәлімдемелер жасап, көптеген фактілермен толы, күшті стильді қабылдады. Мысалы, 1831 жылдың қыркүйек айында ол палатада әртүрлі ұзындықтағы сегіз сөз сөйледі. Бұл стиль мен назардың өзгеруіне ықпал еткен маңызды факторлардың бірі – Стаффордширдің өсіп келе жатқан қалаларындағы (Стоук-он-Трент, Вулверхэмптон және Уолсалл) орта және жұмысшы табының пікірлерімен тығыз байланысы болды. Ол жиі петициялар ұсынды және осы азаматтардан тікелей алынған аргументтер мен есептерді пайдаланды. Оның сөздеріне күштілік пен сот-медициналық сипат қосылғандықтан, ол тек виг емес, радикал ретінде қарастырыла бастады. 1830 жылғы жалпы сайлау торилердің үстемдігін аяқтады және Эрл Грей басшылығымен азшылық виг үкіметін құрды, содан кейін Литтлтон жүк көлігі жүйесіне қарсы күресті бастады. Бұл – қызметкерлердің ақысын немесе аванстың орнына тауар түрінде алуға мәжбүр етілуі, көбінесе компанияның дүкеніне тәуелді болуы. Бірінші кезекте ол Стаффордшир және Глостершир жұмысшыларынан жүйеге қарсы көптеген петициялар ұсынды. Ол жыл соңында жүк көлігі жүйесіне қарсы заң жобасын енгізуге рұқсат сұрады және алды. 1831 жылғы жалпы сайлау сайлау ландшафтын толығымен өзгертті, Грей басшылығымен реформалық виг министрлігін құрды және Литтлтонға өз заң жобасын сәтті қабылдауға мүмкіндік берді. 1831 жылдың қыркүйегінде заң жобасына дауыс беруді ұсынған ол "жұмысшы табының барлықтары осы жек көрінішті жүйені жоюға тырысуды жақтағаны белгілі" деп атап өтті. Ол оның басты мақсатын "жұмыскерлерге ақша төлеу керек" деп түйіндеді. Бұл мәселе бойынша бұрынғы көптеген заңдарды консолидациялап, кеңейткен 1831 жылғы жүк көлігі туралы заң (немесе жалақыны ақшалай төлеу туралы заң) – маңызды әлеуметтік заңнама болды, ол 2003 жылға дейін парламентте маңызды болып саналды. Жүк көлігі туралы заң үшін күрес Литтлтонның мінезіндегі маңызды кемшілікті көрсетті, бұл оның мансабы үшін үлкен салдарға әкелді. Реформаны қабылдау үшін ол Ирландияны уақытша одан шығарып тастауға келісім берді. Бір кезде ол Ирландияны ешкімсіз деп айтқан. Бұл сөзді Уотерфордтан депутат Лорд Джордж Бересфорд естіген, оны радикалдар мен ирландтықтар жек көреді, содан кейін ол осы сөзді таратты. Литтлтон парламентте бұл мәселені көтеріп, оның сөзінің дұрыс екенін мойындады, бірақ оның контекстін толық ескермегенін атап өтті. Оның эмансипацияны ынталы түрде қолдағаны белгілі болды. Алайда, зиян келтірілді. Жүк көлігі туралы заң қабылданғаннан кейін Литтлтон Ұлы реформа туралы заң жобасы бойынша егжей-тегжейлі жұмыстарға тартылды, бұл заң парламенттік өкілдіктің жаңа жүйесін құруға бағытталған. Реформаның екі негізгі бағыты болды: франшиза талаптарын жеңілдету және шіріген және қалталық округтерді жою үшін сайлау округтерінің шекараларын толығымен қайта құру. Литтлтон соңғы міндетті орындау үшін ақысыз комиссар болып тағайындалды. Мұнда оның егжей-тегжейлілікке және сот-медициналық дағдыларға қойған талабы толыққанды қанағаттандырылды, өйткені реформа мұқият зерттеуді, қағидаларды белгілеуді және оларды жүздеген әртүрлі жергілікті жағдайларға қолдануды қажет етті. Ол реформаның елді мекендердің дәстүрлі мәртебесіне емес, халық саны туралы соңғы деректерге негізделуі керек деп шешті. Ол өте жақсы хабардар болды және талқылау кезінде көбінесе сарказмды қолданды, көбінесе реформаға қарсы ирландтық тори Джон Уилсон Крокермен келіспеді. Комитеттегі алғашқы маңызды сөзінде ол Крокердің білместігіне жауап ретінде былай деді: "Оның құрметті досы Стаффорд графтығы туралы білімі жеткіліксіз екенін көрсетті, ол Билстон ауылы туралы айтқанда. Оның құрметті досы оны әдемі түрде ауыл деп атады, Билстон ауылының халқы 14 000 немесе 15 000 адамнан кем емес". Ол Вулверхэмптон, Уолсалл және Стоуктың маңыздылығын қорғау үшін де осындай сөздер айтты, сайлау округтері саяси немесе экономикалық мүдделерге емес, қауымдастықтар мен халыққа сәйкес болуы керек деген қағиданы үнемі қорғады. Ол үнемі қағидалар мен фактілерге сілтеме жасады, елдің кез келген айманына қызығушылық танытты, мысалы: "Гуддерсфилдтің жаңа округінің шекараларын белгілеуге міндеттелген комиссарлардың бірі ретінде, осы міндетті орындағанда округ ішіндегі кез келген адамның мүлкінің көлемін немесе оның саяси көзқарастарын ескеретінімді түсінбедім". Ақырында, бастапқыда жоспарланған реформа заң жобасы тым ауыр болды және шекара реформасы, оның көптеген егжей-тегжейліліктері мен көптеген қосымшаларымен екінші заң жобасына бөлінді. Сондықтан "1932 жылғы реформа заңы" – екі жеке заң: 1932 жылғы халық өкілдігі туралы заң және 1932 жылғы парламенттік шекаралар туралы заң, оның тиімділігіне Литтлтонның үлкен үлесі болды. Оның парламенттік радикалдар тарапынан құрметтелгенін көрсететін бір факт – 1833 жылғы қаңтардағы спикер сайлауында, тіпті оның қалауына қарсы, шотландық депутат Джозеф Хьюм оны реформаланған палатаның спикері болуға ұсынды. Оны Даниэль О’Коннелл қолдады. Литтлтон өзінің ұсынымына қарсы сөйледі, қазіргі спикер Чарльз Маннерс Саттонға сенім білдірді, оның "теңдесіз төзімділігі мен әдептілігін" мақтады. Литтлтон 1817 жылдан бері Маннерс Саттонға үнемі дауыс берген. Ол өзінің ұсынымының саяси наразылық екенін дұрыс анықтады және спикерлікті партиялық мәселе деп санамады. О’Коннелл торизмді айыптаған ұзақ сөзбен жауап берді, реформа заңының жеңіске жеткенін жариялауды талап етті және ұсынысты қайтарудан бас тартты. Ол Маннерс Саттонды "қазіргі әкімшіліктің ежелгі жауына жасаған кешірімділіктің тағы бір мысалы ретінде қарастырды, бұл олардың шағымдарына жиі себеп болды". Лорд Алторп, радикалдық көзқарастас, Литтлтонның партиялық емес көзқарасын қолдады, бірақ Уильям Коббетт ащы партиялық сөз сөйледі, Маннерс Саттонның сайлануы "Англия халқына ашық соғыс жариялау" болады деп мәлімдеді. Көбінесе спикерге үлкен зейнетақы төлеу туралы ұсыныстан туындаған ашу-ыза. Алайда, Маннерс Саттон зейнетақы идеясын қабылдаудан бас тартты. Литтлтонды төрағалыққа орнату туралы ұсынысқа дауыс берілді және ол 241 дауысқа қарсы 31 дауыспен жеңіліске ұшырады: Литтлтон өзіне дауыс бермеді.

Әскери қызмет 18141833

1814 жылғы 11 шілдеде ол штаб-майор дәрежесінде Стаффордшир атты әскеріне (жарым күштік) тағайындалды және 1819 жылғы 27 қыркүйекте подполковник болып жоғарылатылды. 1829 жылғы 17 желтоқсанда ол подполковник-командир болып тағайындалды, бірақ 1833 жылғы тамызда Ирландияның бас хатшысы болғаннан кейін командирліктен бас тартты.

Ирландияның бас хатшысы, 18331834

1833 жылдың мамыр айында Литтлтон Ирландияның Лорд-лейтенантының бас хатшысы болды. Тағайындаулар Дэниел О’Коннеллдің келісімімен жасалды. Дегенмен Литтлтон вигтер мен радикалдардың тұрақсыз коалициясының құрамында болды. Вигтер радикалдарға қарағанда мүліктік құқықтарды және орнаған шіркеудің мәртебесін қорғаумен көбірек айналысты, ал радикалдар әділетсіздік сезсе, екеуін де құрбан етуге дайын болды. Ол көбінесе саяси сезіміне қайшы келетін ұстанымдар қабылдауға мәжбүр болды және еркін тілінің өзін қосымша қиындыққа салуына да мүмкіндік берді. Басты дау-дамай Ирландиядағы ондықтар мәселесі болды. Ирландия протестант шіркеуіне ондық төлеуді талап ететін заңға наразы болған қайта жаратушылар, негізінен католик (немесе пресвитериан) шаруалар арасында төлеуден бас тарту науқанын бастады. Бұл ондық соғысында кез-келген уақытта зорлық-зомбылыққа ұласты. Литтлтон вигтермен одақтас болғандықтан, ондықтарды төлеу шарттарындағы кейбір жеңілдіктерді көздейтін, бірақ Ирландияға ондықтарды төлеуді күніне дейін сақтауға бейімділігін растайтын ондық қарызы (Ирландия) заң жобасын енгізуге мәжбүр болды. Оған Ирландиядағы азаматтық құқықтарды ауылдық зорлық-зомбылықты басу үшін ішінара тоқтататын көптеген ирландиялық мәжбүрлеу заңдарының бірі қосылды. Бастапқыда Литтлтон келіссөздерде сәттілікпен келіскен сияқты көрінді. Бір жағынан ол ондықтарды өндіріп алуды қажеттілік ретінде көрсетті, ал полицияның негізсіз және кейде заңсыз зорлық-зомбылығын айыптады. Бірақ бұл ұзаққа созылмады. 10 шілдеде Литтлтон Ирландияның қайта жаратушыларын Ақырғы палатада ашуға мәжбүр етті. Ирландиялық партияның ең радикалдыларының бірі Фейргус О’Коннор 1800 жылғы Одақ актілерін жоюды талап ететін петиция ұсынды. Литтлтон: «Бұл ұсыныс соншалықты ақылға сыймайтындықтан, оны алға тартқанда, ең қатал қарсылыққа ұшырайтынын айтудың қажеті жоқ. Ол мұндай күшті тілді қолданудың қажеті жоқ, өйткені бұл ұсыныс өте абсурдты болды, ол ағылшындар мен ирландтардың сезімдері мен мүдделеріне қайшы келді, сондықтан оны жеңіліске ұшырату үшін ешқандай күш салудың қажеті жоқ». Бұл О’Коннордан бас тарту үшін қажеттінің өте көп болды. Алайда, сол кезде күшін жоюға нақты мүмкіндік болмады. Ол жаңа мәжбүрлеу актісінде ескі актіге кіретін кейбір репрессивті баптар болмайды деген болжаммен О’Коннеллмен асығыс келісім жасады. Бірақ бұл баптар енгізілді; О’Коннелл Литтлтонды алдаумен айыптады; және 1834 жылдың шілдесінде Грей, виконт Альторп және ирланд хатшысы отставкаға кетті. Соңғы екеуі жаңа премьер-министр лорд Мелбурнның басшылығында қызмет етуге мәжбүр болды және Мелбурн 1834 жылдың қарашасында қызметтен босатылғанға дейін қызметте болды. 1838 жылы Ирландия үшін ұқсас шара ұсынылғанда, Хатертон оны Лордтарда қатаң қорғады, әсіресе франшизаға қол сұғу әрекеттеріне ерекше назар аударды. Ол демографиялық және қаржылық мәліметтерді жинап, сөздік аргументтерді басып тастаудың ескі тактикасын қолданды. Ол сыбайлас жемқорлықты байқағанда, оның тізіміне енгізді. Мысалы, 1837 жылы Оксбридж колледждерінің жарғыларын шұғыл түрде тексеруді қалаған алты радикалды Лордтардың қатарында оның есімін табамыз, себебі колледждер «өте көне негізге ие болды және олардың көптеген жарғылары қазіргі уақыттан мүлдем өзгеше қоғамдық жағдайды қарастырды және қазіргі уақытта мүлдем қолданылмайды және оларды сақтау мүмкін емес». Тағы бір себеп - католиктер мен протестанттардың да наразылығын тудырған, ағылшын шіркеулерінің шіркеулерін күтіп ұстауға арналған міндетті алым - шіркеу ставкасына қарсы күрес. Шіркеу ставкасы агитациясы 1837 жылы туылғандардың, некеге тұрғандардың және қайтыс болғандардың тіркелуіне монополиясын бұзған шіркеудің мәртебесін реформалау жөніндегі кең ауқымды науқанның бөлігі болды, бірақ кедейлер ставкалары 1868 жылға дейін, Хатертонның өлімінен бес жыл өткенге дейін міндетті емес еді. Шын мәнінде, бұл көңілі толмағаннан кейін, әсіресе 1840-шы жылдардың басында Роберт Пилді билікке әкелген тори үстемдігінің кезеңінде, Хатертонның үлесі бір уақытқа азайды. Ол үгіттейтін мемлекеттік реформалардың нақты бағдарламасы болмағандықтан, ол моральдық тұрғыдан қарама-қайшылықты немесе екіұштылықты білдірді. Хатертон әрқашан Иеміздің күнін құрметтеуді ынтамен қолдады, бұл іс барлық шіркеулерді біріктірді. Хатертон мен оның діни одақтастары жұмысшылардың сағаттары мен жағдайларына, сондай-ақ құлшыныс күнінде дұрыс әдепке ортақ көңіл бөлді. Хатертон 1830-шы жылдарда осы мәселе бойынша көптеген петицияларды ұсынды және 1840 жылы ол арналар мен теміржолдарда жексенбілік трафикты тоқтату туралы заңға талап етуге назар аударды. Хатертон арналарда үлкен экономикалық мүддеге ие болды және Хатертон арнасы оның Стаффордширдегі шахталары мен карьерлеріне қызмет ететін желінің бір бөлігі ғана болды. Ол жұмысшыларына демалыс беруге келіспейтін арна иелеріне шешім қабылдауға мәжбүрлейтін заңнама іздеді. Бұл мәселе келесі екі жыл бойы оны мазалады, біртіндеп жұмыс жағдайлары туралы аргументтерге ұласты. Хатертон 1842 жылғы Шахталар және Көмір шахталары заңына дейінгі кезеңде бірқатар маңызды сөздер жасады. Көмір иесі ретінде оның экономикалық мүдделері арналарға қарағанда тікелей байланысты болды. Оның экономикалық либерализмі оның әлеуметтік реформаға деген ынтасымен қақтығысқа келді. Лорд Энтони Эшли Купердің төрағалығымен құрылған комиссия шахталардағы жағдайды зерттеді және реформаға қатысты ұсыныстарына жер астындағы әйелдер мен балалар еңбегіне тыйым салу кірді. Хатертон өзін осыдан бұрынғысынан да беймәлім және ыңғайсыз жағдайда тапты, сол себепті ол Нортумберленд пен Даремнің шахталық аймақтарында жек көрілетін Торидің үлкен тұлғасы Чарльз Вейн, 3-ші Лондондери маркгравымен бірге статус-квоны қорғады. Алайда Хатертон Орталық Англиядағы көмір шахталарының жағдайы солтүстікке қарағанда жақсырақ екенін және шахтерлерді «еңбек аристократиясы» ретінде бейнеледі, ал бала еңбекшілерін «оқушылар» деп атады. Оның кедергісінің арқасында, жер астында жұмыс істеуге рұхсат етілген балалардың ең төменгі жасы он жасқа белгіленді. Екінші жағынан, Хатертон шахталарда әйелдердің жұмысына тыйым салуды құптады және оны жеңілдетуге жасалған барлық әрекеттерге қарсы тұрды. 1840-шы жылдардағы теміржол маниясы Литтлтонды жаңару қарқынымен күресуге тырыстырды. 1845 жылдың басында ол Стаффордшир және Уорчестер арнасы компаниясынан келген петицияны қолдап, ұзақ сөйледі, теміржолдардың бағаны төмендетуіне шабуыл жасады. Біршама уақыттан кейін ол теміржол құрылысынан зардап шеккен адамдарды бірлескен мүдделерін қорғау үшін корпоративтік органдарда бірігуге шақырып, жағалау саудасындағы көмірді қорғады. Бірақ келесі жылы ол өте жағымды көзқарас танытып, теміржол құрылысын қарапайымдау жүйеге қолдау көрсетті. Шын мәнінде, ол кең габариттің болашақ екенін айтуға жеткілікті білім алды. 1831 жылғы ойын заңына енгізілген өзгерістер де оған өзін заманауи және жақсартатын жер иесі ретінде көрсетуге мүмкіндік берді. Ол қоянды ойын статусынан алып тастауды ұсынды, сонда түскендер олардан жерлерін тазартуға мүмкіндік алады және өзінің меншігіндегі қоян мен қоянды жоқ етуге жеткенін мақтанды: «ол өзіне де, түскендеріне де осыдан туған қанағатты асыра бағалай алмайды». Алайда, ирланд мәселесі тағы да дебаттарды басып ала бастады және ол Хатертон үшін үнемі маңызды мәселе болды. 1930-шы жылдарда ол ирланд мәселелері туралы жиі сөйледі, қиын жолмен жүрді. Бір жағынан ол теңдікке қатысты көптеген себептерді қолдады...

Жаңа Зеландиялық компания

1825 жылы Литтлтон Жаңа Зеландия компаниясының директоры болды, бұл компанияны бай Джон Джордж Лэмбтон, виг партиясынан парламент депутаты (кейіннен 1-ші Дурхам графы) басқарды және Жаңа Зеландияны отарлауға алғашқы талпыныс жасады.

Отбасы

Лорд Хатертон 1812 жылғы қазан айында Ричард Уэлслидің, 1-ші маркиз Уэлсли мен Габриэль Роландтың заңды емес үлкен қызы Гьясинте Мэри Уэлслиге үйленді. Олардың балаларына тәрбиеші болған әйелдердің бірі (1821-1825) Анна Брауннелл Джеймсон, кейіннен жазушы және өнер тарихшысы болды. Леди Хатертон ұзақ аурудан кейін 1849 жылғы 6 қаңтарда қайтыс болды. Оның қызы Хайасинт-Анн 1847 жылы қайтыс болған еді. 1852 жылы Хатертон Дербиширдегі Уирксворттен Кэролайн Давенпортқа (1810-1897), бұрынғы Hurt отбасынан шыққан, үйленді. Ол 1863 жылғы мамыр айында 72 жасында Стаффордширдегі Теддсли Холл резиденциясында қайтыс болды. Ол бірінші әйелі мен қызымен бірге Пенкридж шіркеуіне жерленді. Барондық титулын оның ұлы Эдуард мұраға алды.