Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саясаткер және тарихшы (1834–1902)
British politician and historian (1834–1902)
Джон Эмерих Эдвард Далберг Актон, 1-ші барон Актон, 13-ші Гропполи графы, (10 қаңтар 1834 – 19 маусым 1902), көбінесе Лорд Актон ретінде танымал, ағылшын католик тарихшысы, саясаткер және жазушы. Ол 1887 жылы англикан епископіна жазған хатында: "Билік сыйдырады, ал абсолютті билік толығымен сыйдырады", - деген сөзді айтқандықтан есімде қалды.
John Emerich Edward Dalberg Acton, 1st Baron Acton, 13th Marquess of Groppoli, (10 January 1834 – 19 June 1902), better known as Lord Acton, was an English Catholic historian, politician, and writer. He is best remembered for the remark he wrote in a letter to an Anglican bishop in 1887: "Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely."
Ерте өмірі және өмірбаяны
Акттонның жалғыз ұлы, Сер Фердинанд Далберг Акттон, 7-ші баронет (1791 жылы Шропширдегі Актон әулетінің тағы бір тармағымен иеленген баронеттік атақ пен мүліктерге ие болған), 1837 жылдан 1869 жылға дейін сэр Джон Далберг Акттон, 8-ші баронет ретінде танылды. Оның әкесі Франция мен Италияға көшіп кеткен әулеттің кіші буынынан шыққан, бірақ үлкен буынның жойылуынан кейін ол әулеттің бастығы болды. Мари Луиза Пеллин де Далберг – Германиядағы Хернсхаймге мұрагер болған. Ол Неапольде туған Джон Далберг Акттонның анасы. Ол негізгі шетел тілдерін жақсы меңгерген және ерте жасынан бастап "Азаттық тарихы" атты еңбекті жазу үшін пайдалануды жоспарлаған құнды тарихи кітапхана жинауға кірісті. Саясатта ол әрқашан ынталы либерал болды.
The only son of Sir Ferdinand Dalberg Acton, 7th Baronet, (who succeeded to the baronetcy and estates held by another branch of the Acton family in Shropshire in 1791), Acton was known as Sir John Dalberg Acton, 8th Baronet, from 1837 to 1869. His grandfather was part of a younger line of the family that had moved to France and Italy, but after the extinction of the elder branch he became the patriarch. Marie Louise Pelline de Dalberg was heiress of Herrnsheim in Germany. She became the mother of John Dalberg Acton who was born in Naples. He was a master of the principal foreign languages, and began at an early age to collect a magnificent historical library, which he intended to use to compose a "History of Liberty". In politics, he was always an ardent Liberal.
Мансап
Акттон өзінің ауқымды саяхаттары барысында Еуропаның маңызды интеллектуалдық орталықтарында көп уақыт өткізді, тарихи тұлғалардың хат алмасуларын оқыды. Акттонның Конфедерацияға қатысты пікірін сол кездегі көптеген ағылшын католиктері, либералдық және ультрамонтанисттік бағыттағылармен бөлісті. Ультрамонтанисттік "Tablet" газетінің редакторлары Авраам Линкольнді қауіпті радикал деп сынады, ал Джон Генри Ньюманнан осы мәселе бойынша пікірін сұрағанда, құлдықтың "ішкі жағынан зұлым" емес екенін және мәселені әрбір жағдай бойынша жеке қарастыру қажет екенін айтты. Екеуі жақын дос болып, жиі хат жазысып тұрды. Глэдстон Актонның беделін арттыруға ерекше мән берді, ол Римге Папаның Ватикан кеңесінде Папалық қатесіздікті бекіту жоспарына қарсы тұру үшін аттанды. Актон да, Глэдстон да бұл жобаға қарсы болды және егер Актон британдық пэр болғанда, бұл оның Римдегі беделін күшейтетініне сенді. Мэтью Арнольд былай деді: "Глэдстон өзінің айналасындағылардың барлығына әсер етеді, бірақ Актонға емес; Актон Глэдстонға әсер етеді". Актон 1897 жылғы туған күніне орай Корольдік Виктория орденінің командирі (KCVO) дәрежесіне тағайындалды. Ол сондай-ақ Ирландияның дербестігін ынталы түрде қолдады.
During his extensive travels, Acton spent much time in the chief intellectual centres of Europe, reading the correspondence of historical personalities. Acton's stance on the Confederacy was shared by most English Catholics at the time, both liberal and Ultramontane. The editors of the Ultramontane Tablet denounced Abraham Lincoln as a dangerous radical, and John Henry Newman, when asked for his opinion on the matter, stated that slavery was not "intrinsically evil" and that the issue had to be assessed on a case by case basis. The two were intimate friends and frequent correspondents. Gladstone was particularly concerned to elevate Acton's standing as he headed out to Rome to resist the Pope's plan to have Papal Infallibility confirmed at the Vatican Council. Both Acton and Gladstone opposed this scheme and it was thought that, if Acton were a British Peer, it would strengthen his position in Rome. Matthew Arnold said: "Gladstone influences all round him but Acton; it is Acton who influences Gladstone." Acton was appointed to the Royal Victorian Order as a Knight Commander (KCVO) in the 1897 Birthday Honours. He was also a strong supporter of Irish Home Rule.
Ерекше цитаталар
Билік сыйдыратын құдірет жемқорлыққа ұрындырады, ал шексіз билік толығымен жемқорлыққа алып келеді. Әлемдік тарих – есте сақтау үшін салмақ емес, жанды нұрландыратын нәрсе. Жетістікті қастерлеуден артық қауіпті немесе адалсыздандыратын мінез жоқ. [Оливер Кромвель туралы айтылған] Қанжар ұстаған күшті адамнан кейін сүгіш ұстаған әлсіз адам келеді. Саясаттану – тарих ағындарымен құмдағы алтын бөлшектері сияқты жиналатын ғылым; ал өткеннің білімі, тәжірибемен ашылған шындықтардың жазбасы, іс-қимыл құралы және болашақты құруға бағытталған күш ретінде өте құнды. Табиғаттың қаһарынан басқа, осы әлемде гректерден бастау алмайтын ештеңе жоқ. Бостандық – бізге қалағанымызды істеу құқығы емес, біздің міндетімізді орындау мүмкіндігі. Құдайдың билігінің даналығы кемелділікте емес, әлемнің жақсаруында көрінеді. Тарих – діннің нағыз дәлелі.
Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely. Universal History is not a burden on the memory but an illumination of the soul. There is not a more perilous or immoral habit of mind than the sanctifying of success. [said of Oliver Cromwell]
The strong man with the dagger is followed by the weak man with the sponge. The science of politics is the one science that is deposited by the streams of history, like the grains of gold in the sand of a river; and the knowledge of the past, the record of truths revealed by experience, is eminently practical, as an instrument of action and a power that goes to making the future. Save for the wild force of Nature, nothing moves in this world that is not Greek in its origin. Liberty is not the power of doing what we like, but the right of being able to do what we ought. The wisdom of divine rule appears not in the perfection but in the improvement of the world History is the true demonstration of Religion.