Генри Кэмпбелл-Баннерман: Британ премьер-министрі (1905-1908)

Кіріспе

Ұлыбританияның премьер-министрі 1905-1908 жылдар аралығында Сэр Генри Кэмпбелл Баннерман (туған Кэмпбелл; 7 қыркүйек 1836 – 22 сәуір 1908) – Ұлыбританияның мемлекет қайраткері және либерал саясаткері, 1905-1908 жылдар аралығында Ұлыбританияның премьер-министрі және 1899-1908 жылдар аралығында Либерал партиясының жетекшісі. Ол сондай-ақ Гладстон және Розбери кабинеттерінде екі рет соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы болып қызмет етті. Ол ресми түрде «премьер-министр» деп аталатын қазынаның алғашқы лорды болды, бұл термин ол қызметке келгеннен кейін бес күн өткен соң ғана ресми қолданысқа енді. Ол осы күнге дейін бір мезгілде Премьер-министр және Палатаның әкесі лауазымын атқарган жалғыз адам және Ұлыбритания парламентіне көпшілік дауыспен ие болған соңғы либерал көшбасшысы. «CB» деп белгілі Кэмпбелл Баннерман еркін сауданы, Ирландияның өзін-өзі басқаруын және әлеуметтік жағдайды жақсартуды, соның ішінде жұмыс уақытын қысқартуды қатай сендірді. А. Дж. А. Моррис Оксфорд ұлттық биографиялық сөздігінде оны «Британияның алғашқы және жалғыз радикал премьер-министрі» деп атады. 1900 жылғы жалпы сайлаудағы жеңілістен кейін Кэмпбелл Баннерман 1906 жылғы жалпы сайлауда Либерал партиясын консервативтерге қарсы күшті жеңіске жеткізді – либералдардың Палаталар палатасында жалпы көпшілігін алған соңғы сайлау. Ол басқарған үкімет ереуіл кезінде кәсіподақтардың зиянға жауапкершілігін болдырмайтын заң қабылдады, барлық балаларға тегін мектеп тамағын ұсынды және жергілікті билік органдарына жеке меншік иелерінен ауыл шаруашылығы жерлерін сатып алуға мүмкіндік берді. Кэмпбелл Баннерман 1908 жылғы сәуірде денсаулығының нашарлауына байланысты премьер-министр лауазымынан кетті, оның орнына канцлер Х. Х. Асквит тағайындалды. Ол 19 күннен кейін қайтыс болды – Даунинг-стрит, 10 мекенжайында қайтыс болған жалғыз премьер-министр. 1836 жылғы 7 қыркүйекте Глазгодағы Келвинсайд үйінде Генри Кэмпбелл ретінде дүниеге келді. Ол Джеймс Кэмпбеллдің (1790–1876) және оның әйелі Джанет Баннерманның (1799–1873) екінші ұлы және алты баласының ең кішісі болды. Джеймс Кэмпбелл жас кезінде Глазгода киім саудасында жұмыс істей бастады, 1817 жылы ағасы Уильям Кэмпбеллмен серіктестік құрып, J.& W. Campbell & Co., қойма, жалпы көтерме және бөлшек сауда бизнесін құрды. 1831 жылы Джеймс Кэмпбелл Глазго қалалық кеңесінің мүшесі болып сайланды, ал 1837 және 1841 жылғы жалпы сайлауларда ол Глазго сайлау округінен консервативті кандидат болды. Ол 1840-1843 жылдары Глазгоның лорд-провосты болып қызмет етті. Кэмпбелл Баннерман Глазго жоғары мектебінде (1845–1847), Глазго университетінде (1851–1853) және Кембридждегі Троицкий колледжінде (1854–1858) білім алды, онда классикалық трипостарда үшінші сыныптық дәрежеге қол жеткізді. Бітіргеннен кейін ол Дж. & W. Campbell & Co. фирмасына қосылды, ол Глазгодағы Инграм-стритте орналасқан және 1860 жылы фирманың серіктесі болды. Ол сондай-ақ 53-ші Ланаркшир мылтық ерікті корпусына лейтенант болып тағайындалды, ол фирманың қызметкерлерінен құралған, және 1867 жылы капитан болып тағайындалды. 1871 жылы Генри Кэмпбелл Генри Кэмпбелл Баннерман атанды, Баннерман фамилиясын қосу оның ағасы Генри Баннерманның өсиеті бойынша талап етілді, сол жылы ол Хантон, Кенттегі Хантон ложасының (қазіргі Хантон соты) мүлкін мұра етті. Ол «ұзақ, қорқынышты есімді» ұнатпады және достарына «C. B.» деп атауға шақырды. Генри Кэмпбелл Баннерманның ағасы Джеймс Александр Кэмпбелл болды, ол 1876 жылы әкесінің 4000 акрлық Стракатро иесін мұра етті. Ол 1880-1906 жылдары Глазго және Абердин университеттері үшін консервативті парламент мүшесі болды. Олар алғаш рет 1894 жылы Хантон ложасын басып алды. Кэмпбелл Баннерман француз, неміс және итальян тілдерін еркін сөйледі, әр жазда ол әйелімен бірге бірнеше ай Еуропада, әдетте Францияда және Богемиядағы Мариенбад шипажай қаласында өткізді. С. Б. француз мәдениетін терең бағалайтын, әсіресе Анатоль Франстың романдарын жақсы көретін. Сондай-ақ, олардың Шотландиядағы Мейгель қаласындағы Белмонт қасапатында кездейсоқ үйлері болды. Шарлотта 1906 жылғы 30 тамызда қайтыс болды. Ол қызды жоғалтқаннан кейін, С.Б. «ешқашан бұрынғыдай болмайды» деп айтылған. Ол 1880 жылдан 1882 жылға дейін Гладстоунның екінші үкіметінде сол лауазымға тағайындалды, ал 1882 және 1884 жылдар аралығында Адмиралтействоның Парламенттік және Қаржы хатшысы болып қызмет еткеннен кейін, Кэмпбелл Баннерман 1884 жылы Ирландияның Бас хатшысы ретінде кабинетке көтерілді, бұл Ирландияның өзін-өзі басқару туралы пікірталас жалғасып жатқан маңызды лауазым болды. Нәтижелер өндірісте залалдың болмағанын көрсетті. Сондықтан Кэмпбелл Баннерман армия киім департаментіне сегіз сағаттық жұмыс күнін ұзартты. Ол королеваның туысы, Кембридж герцогін Ұлыбритания қарулы күштерінің Бас қолбасшысы лауазымынан кетіруге көндірді. Бұл Кэмпбелл Баннерманға рыцарлық атақ әкелді. 1895 жылы Кэмпбелл бейсалы түрде Розбери министрлігінің құлауына себепкер болды, өйткені графтың үкіметі С. Б. кордит резервтерін басқарғандығына байланысты дауысқа түсті. Одақтас парламентарийлер күтпеген жерден сәтті цензура ұсынысын қабылдады, бұл Розберидің отставкаға кетуіне және лорд Солсберидің билікке оралуына әкелді. 1895 жылғы жалпы сайлаудан кейін Кэмпбелл Баннерман Артур Пилдің орнына Палаталар палатасының спикері болуға күшті ұсыныс жасады, өйткені ол қоғамдық өмірде аз стресстік рөлді іздеді. Розбери, Палаталардағы либералдық көшбасшы, сэр Уильям Харкурт қолдауымен бас тартты, өйткені Кэмпбелл Баннерман үкіметтің төменгі палатадағы командасы үшін алмастырылмайтын деп есептелді.

British Prime Minister from 1905 to 1908

Sir Henry Campbell Bannerman (né Campbell; 7 September 183622 April 1908) was a British statesman and Liberal politician who served as Prime Minister of the United Kingdom from 1905 to 1908 and Leader of the Liberal Party from 1899 to 1908. He also served as Secretary of State for War twice, in the cabinets of Gladstone and Rosebery. He was the first first lord of the treasury to be officially called the "prime minister", the term only coming into official usage five days after he took office. He remains the only person to date to hold the positions of Prime Minister and Father of the House at the same time, and the last Liberal leader to gain a UK parliamentary majority. Known colloquially as "CB", Campbell Bannerman firmly believed in free trade, Irish Home Rule and the improvement of social conditions, including reduced working hours. A. J. A. Morris, in the Oxford Dictionary of National Biography, called him "Britain's first and only Radical prime minister". Following a general election defeat in 1900, Campbell Bannerman went on to lead the Liberal Party to a landslide victory over the Conservative Party at the 1906 general election – the last election in which the Liberals gained an overall majority in the House of Commons. The government he subsequently led passed legislation to ensure trade unions could not be liable for damages incurred during strike action, introduced free school meals for all children, and empowered local authorities to purchase agricultural land from private landlords. Campbell Bannerman resigned as prime minister in April 1908 due to ill health and was replaced by his chancellor, H. H. Asquith. He died 19 days later – the only prime minister to die in the official residence, 10 Downing Street. was born on 7 September 1836 at Kelvinside House in Glasgow as Henry Campbell, the second son and youngest of the six children born to James Campbell of Stracathro (1790–1876) and his wife Janet Bannerman (1799–1873). James Campbell had started work at a young age in the clothing trade in Glasgow, before in 1817 going into partnership with his brother, William Campbell, to found J.& W. Campbell & Co., a warehousing, general wholesale and retail drapery business. In 1831 James Campbell was elected as a member of Glasgow Town Council and in the 1837 and 1841 general elections he stood as a Conservative candidate for the Glasgow constituency. He served as the Lord Provost of Glasgow from 1840 to 1843. Campbell Bannerman was educated at the High School of Glasgow (1845–1847), the University of Glasgow (1851–1853), and Trinity College, Cambridge (1854–1858), where he achieved a Third Class Degree in the Classical Tripos. After graduating, he joined the family firm of J. & W. Campbell & Co., based in Glasgow's Ingram Street, and was made a partner in the firm in 1860. He was also commissioned as a lieutenant into the 53rd Lanarkshire Rifle Volunteer Corps, which was recruited from employees of the firm, and in 1867 was promoted to captain. In 1871, Henry Campbell became Henry Campbell Bannerman, the addition of the surname Bannerman being a requirement of the will of his uncle, Henry Bannerman, from whom in that year he had inherited the estate of Hunton Lodge (now Hunton Court) in Hunton, Kent. He did not like the "horrid long name" that resulted and invited friends to call him "C. B." instead. Henry Campbell Bannerman had an older brother, James Alexander Campbell, who in 1876 inherited their father's 4000 acre Stracathro estate. He served as the Conservative Member of Parliament for Glasgow and Aberdeen Universities from 1880 to 1906. They first occupied Hunton Lodge in 1894. Campbell Bannerman spoke French, German and Italian fluently, and every summer he and his wife spent a couple of months in Europe, usually in France and at the spa town of Marienbad in Bohemia. C. B. had a deep appreciation for French culture, and particularly enjoyed the novels of Anatole France. They also had an occasional home at Belmont Castle, Meigle, in Scotland. Charlotte died on 30 August 1906. After losing her, CB was said to 'never be the same'. He was appointed to the same position from 1880 to 1882 in Gladstone's second government, and after serving as Parliamentary and Financial Secretary to the Admiralty between 1882 and 1884, Campbell Bannerman was promoted to the Cabinet as Chief Secretary for Ireland in 1884, an important role with ongoing Home Rule debates. The results demonstrated that there was no loss in production. Therefore, Campbell Bannerman extended the eight hour day to the Army Clothing Department. He persuaded the Duke of Cambridge, the Queen's cousin, to resign as Commander in Chief of the British Armed Forces. This earned Campbell Bannerman a knighthood. In 1895, Campbell unwittingly caused the fall of Rosebery's ministry, when the Earl's government lost a vote over C. B. 's handling of cordite reserves. Unionist MPs unexpectedly forced a successful motion of censure, and the failure led to Rosebery's resignation and the return to power of Lord Salisbury. After the 1895 general election, Campbell Bannerman lobbied strongly to succeed Arthur Peel as Speaker of the House of Commons, in part because he sought a less stressful role in public life. Rosebery, backed by the Liberal Leader in the Commons, Sir William Harcourt, refused since Campbell Bannerman was viewed as indispensable to the Government's front bench team in the lower House.

Либералды партияның басшысы

1899 жылдың 6 ақпанында Кэмпбелл Баннерман Уильям Вернон Харкортты іске қосып, Парламенттің Төменгі палатасындағы либералдар партиясының және оппозиция жетекшісінің лауазымына ие болды. 1899 жылғы Бур соғысы либералдар партиясын империалистер мен Бур жақтастарына бөлді, ал КБ концентрациялық лагерьтерді «жабайылықтың әдістері» деп сынады. Либералдар партиясы кейіннен 1902 жылғы Білім туралы заңға және 1902 жылғы Брюссель қант конвенциясына қарсы бірікті, онда Ұлыбритания мен тағы тоғыз ел экспорттық субсидияларды зерттеу және санкциялар туралы шешім қабылдау үшін комиссия құрып, әлемдік қант бағасын тұрақтандыруға тырысты. Артур Балфурдың консервативтік үкіметі келіссөздер құралы ретінде Батыс Үндістанның қант өндірушілеріне өтемақы мен субсидиялар ұсынды. Конвенцияның мақсаты экспорттық субсидияларды біртіндеп жою болды, содан кейін Ұлыбритания субсидияланған қантты импорттауға тыйым салады. 1902 жылдың 28 қарашасында Кобден клубында сөйлеген сөзінде Кэмпбелл Баннерман конвенцияны Ұлыбританияның егемендігіне қауіп төндіретін деп айыптады. Бұл біздің қаржы тәуелсіздігімізден бас тартуымыз және еркін сауда дәстүрімізден айырылуымызды білдіреді; қантқа қандай санкция салынсын, қандай пайыздық мөлшерде салынсын, субсидияға қанша ақша төленсін және конвенциялық тарифтен қанша артық болсынды шешетін Вехмгерихттің оннан бір бөлігіне айналуымызды білдіреді. Осылайша, британдық қазынашылық канцлері оның киімінде осы шетелдік конвенциядан алған бұйрықтарға мойынсұнады, онда британдықтардың үлесі оннан біреу ғана, ал Парламент бүкіл мәмілеге мойынсұнады. ("Ұят!") Әке, еркін елге сый ретінде ұсынылған барлық ақымақтық жоспарлардың ішіндегі ең ақымақтысы осы. Алайда, Жозеф Чемберленнің 1903 жылғы мамырдағы тарифтік реформа туралы ұсыныстары либералдарға оның протекционистік сипатына байланысты науқан жүргізуге және бірігуге ұлттық резонанс беретін себеп болды. Чемберленнің ұсыныстары 1903 жылдың соңына дейін және 1906 жылғы жалпы сайлауға дейін саясатта басым болды. Кэмпбелл Баннерман, басқа либералдар сияқты, еркін саудаға берік сенімді болды. 1903 жылдың 15 қазанында Болтон қаласында сөйлеген сөзінде ол либералдардың еркін сауданы қолдауының себептерін егжей-тегжейлі түсіндірді. Біз оның дұрыс екеніне сенімдіміз, өйткені ол жеке адамның күшіне, бастамашылығына және мінезіне ең көп мүмкіндік береді және өндіруші мен тұтынушыға ең көп еркіндік береді. Біз саудаға зиян келтіріледі деп санаймыз, егер оған табиғи бағытын ұстауға мүмкіндік берілмесе және ол жасанды кедергілермен шектелсе немесе бұрылып кетсе. Біз еркін саудаға сенеміз, өйткені біз отандастарымыздың қабілетіне сенеміз. Сондықтан мен қорғауды түбірден жоқ қыламын, жасырын немесе ашық, бір жақты немесе өзара. Мен оған қандай да бір нысанда қарсымын. Оның үстіне, бізде 50 жылдық тәжірибеміз бар, осы кезеңде біздің өркендеуіміз әлемнің қызғанышына айналды. 1903 жылы Либералдық партияның бас қамшысы Герберт Гладстон Лейбористтік өкілдік комитетінің Рамсей Макдональдпен либералдық кандидаттарды ЛРК кандидаттарына көмек көрсету үшін кейбір округтерден шығару туралы келісім жасады, ал ЛРК кандидаттары либералдық кандидаттарға көмек көрсету үшін басқа округтерден шықты. Консервативтерді әлсірету және оларды оқшаулауға жасалған бұл әрекет сәтті болып шықты және «Гладстон-Макдональд келісімі» деп аталды. Кэмпбелл Баннерман лейбористтік көшбасшылармен жақсы қарым-қатынаста болды және 1903 жылы «біз лейбористтік өкілдерге шын ниетпен жанашырлық танытамыз. Төменгі палатада олардың саны тым аз». Осы пікірге қарамастан және лейбористтік қозғалыстың көптеген элементтерімен келісімге келгеніне қарамастан, ол социалист емес еді. Бір өмірбаян авторы «ол кедейлердің жағдайына қатты алаңдады және прогрессивизмнің риторикасын қабылдады, бірақ ол прогрессивті емес еді» деп жазды. Ол келіскен Либерал-Лейб пактісі, консервативтердің еркін саудаға қатысты бөліністері және оның сәтті науқанының арқасында либералдар үлкен жеңіске жетіп, 216 орын алды. Консервативтер өз орындарының жартысынан астамын жоғалтты, ал Артур Балфур, қазір оппозиция жетекшісі, Манчестер Шығысындағы орынды либералдарға жоғалтты. Кэмпбелл Баннерман партиясын Парламентте абсолютті көпшілікке жеткізген соңғы либерал болды. Енді 125 мандатпен Кэмпбелл Баннерман Даунинг-стритке едәуір нығайтылған премьер-министр ретінде оралды. Осы керемет жеңістен кейін Релугалардың жеңілісі британдық саяси тарихтың «ең әдемі комедияларының бірі» деп аталды. Бұрын ресми түрде қолданылмағанмен, Кэмпбелл Баннерман «Премьер-министр» атағын ресми түрде қолдануға алғашқысы болды, бұл қазіргі күнге дейін сақталған стандарт. 1907 жылы Парламент мүшесі ретінде үздіксіз қызмет еткендіктен, Кэмпбелл Баннерман Парламенттің әкесі атанды, бұл британдық премьер-министрлердің ішінде біреу ғана атанды.

On 6 February 1899, Campbell Bannerman succeeded William Vernon Harcourt as Leader of the Liberals in the House of Commons, and Leader of the Opposition. The Boer War of 1899 split the Liberal Party into Imperialist and Pro Boer factions, with CB strongly critical of the use of concentration camps as 'methods of barbarism'. The Liberal Party was later able to unify over its opposition to the Education Act 1902 and the Brussels Sugar Convention of 1902, in which Britain and nine other nations attempted to stabilise world sugar prices by setting up a commission to investigate export bounties and decide on penalties. The Conservative Government of Arthur Balfour had threatened countervailing duties and subsidies of West Indian sugar producers as a negotiating tool. The convention's intent was to lead to the gradual phasing out of export bounties, and Britain would then forbid the importation of subsidised sugar. In a speech to the Cobden Club on 28 November 1902, Campbell Bannerman denounced the convention as threatening the sovereignty of Britain. It means that we abandon our fiscal independence, together with our free trade ways; that we subside into the tenth part of a Vehmgericht which is to direct us what sugar is to be countervailed, at what rate per cent. we are to countervail it, how much is to be put on for the bounty, and how much for the tariff being in excess of the convention tariff; and this being the established order of things, the British Chancellor of the Exchequer in his robes obeys the orders that he receives from this foreign convention, in which the Britisher is only one out of ten, and the House of Commons humbly submits to the whole transaction. ("Shame.") Sir, of all the insane schemes ever offered to a free country as a boon this is surely the maddest. However, it was Joseph Chamberlain's proposals for Tariff Reform in May 1903 that provided the Liberals with a great and nationally resonating cause on which to campaign and unify, due to its protectionist nature. Chamberlain's proposals dominated politics through the rest of 1903 up until the general election of 1906. Campbell Bannerman, like other Liberals, held an unshakeable belief in free trade. In a speech at Bolton on 15 October 1903, he explained in greater detail the reasoning behind Liberal support for free trade. We are satisfied that it is right because it gives the freest play to individual energy and initiative and character and the largest liberty both to producer and consumer. We say that trade is injured when it is not allowed to follow its natural course, and when it is either hampered or diverted by artificial obstacles We believe in free trade because we believe in the capacity of our countrymen. That at least is why I oppose protection root and branch, veiled and unveiled, one sided or reciprocal. I oppose it in any form. Besides we have experience of fifty years, during which our prosperity has become the envy of the world. In 1903, the Liberal Party's Chief Whip Herbert Gladstone negotiated a pact with Ramsay MacDonald of the Labour Representation Committee to withdraw Liberal candidates to help LRC candidates in certain seats, in return for LRC withdrawal in other seats to help Liberal candidates. This attempt to undermine and outflank the Conservatives, which would prove to be successful, formed what became known as the "Gladstone–MacDonald pact". Campbell Bannerman got on well with Labour leaders, and he said in 1903 "we are keenly in sympathy with the representatives of Labour. We have too few of them in the House of Commons". Despite this comment, and his sympathies with many elements of the Labour movement, he was not a socialist. One biographer has written that "he was deeply and genuinely concerned about the plight of the poor and so had readily adopted the rhetoric of progressivism, but he was not a progressive".</blockquote>

Helped by the Lib–Lab pact that he had negotiated, the splits in the Conservatives over free trade and the positive election campaign that he fought, the Liberals won by a landslide, gaining 216 seats. The Conservatives saw their number of seats more than halve, and Arthur Balfour, now as Leader of the Opposition, lost his Manchester East seat to the Liberals. Campbell Bannerman was the last Liberal to lead his party to an absolute majority in the House of Commons. Now with a majority of 125, Campbell Bannerman was returned to Downing Street as a considerably strengthened Prime Minister. The defeat of the Relugas conspirators in the wake of this stunning victory was later referred to as "one of the most delicious comedies in British political history". Whereas in the past it had never been used formally, Campbell Bannerman was the first First Lord of the Treasury to be given official use of the title "Prime Minister", a standard that continues to the present day. In 1907, by virtue of being the member of Parliament with the longest continuous service, Campbell Bannerman became the Father of the House, the only serving British prime minister to do so.

Әлеуметтік реформалар

Сайлау алдындағы сөзінде Кэмпбелл Баннерман кедейлер заңын реформалау, жұмыссыздықты азайту және тер шегетін фабрикалардағы еңбек жағдайларын жақсартуды қолдады. Либерал-империалист Ричард Холдейн Кэмпбелл Баннерманның үкіметі "басшысы – сол сүйікті ескі тори, К. Б. болғандықтан, жалынды көпшілікке рұқсат еткенше мүмкіндігінше аз нәрсе жасауға бекінген" деді. Дегенмен, тарихшы А. А. Моррис бұл пікірмен келіспеді, Кэмпбелл Баннерманның 1906 жылы да, әрқашан болғандай, Гладстондық либерал екенін, ол мемлекеттік шығыстарды қысқартуды жақтады, бұл кез келген амбициялық әлеуметтік реформа жобасымен үйлеспейді деді. Ол "біздің байлығымыз, біліміміз және өркениетіміздің көркем гүлдері, Конституциямыз және саяси теорияларымыз" ештеңеге тұрмайды деп айтқан, егер еңбек ететін халық, "барлық әлеуметтік құрылымды ұстап тұрған" жұмысшылар "ірі қалаларымыздың шалғай бұрыштарында" "қараңғылық пен қайғыда өмір сүріп, өліп жатса" деді. CB "күн сәулесі еркін кіруі керек, су мен тағам таза және қоспасыз болуы керек, көшелер жарық және таза болуы керек" деді.

Лордтар палатасының реформалары

Лордтар палатасының реформасы мәселесі, 1910 жылғы сайлаудың ең маңызды мәселесіне айналатын мәселе, Кэмпбелл Баннерман 1907 жылғы 26 маусымда Лордтардың таза әшекейлік ежелгі құқықтарын сақтап қалуды, бірақ олардан нақты заң шығару билігін алуды ұсынды; және Лордтардың бірнеше ай бойы тиімсіз сын-ескертпелерін көтергеннен кейін, бір жылдың шағын бөлігі ішінде екінші палатаның өмір сүруін елемеуге және өздерінің заңдарын өз билігімен, ағылшын азамат соғысы кезіндегі Ұзақ Парламенттің қаулылары сияқты қабылдауға құқылы болады. Қысқасы, ол сайлау округтеріне ешқандай шағым жасамай (яғни, тағы бір жалпы сайлаусыз) Халық палатасының басымдығын қамтамасыз ету қажет екенін айтты. Уильям Шарп МакКечни мұны «сыналмаған бір палаталы заң шығару органы» деп сипаттап, «мұны тек революциялық тәртіппен ғана іске асыруға болады» деді.

Сыртқы істер

Кэмпбелл Баннерманның премьер-министр ретінде алғашқы сөйлеген сөзінде 1907 жылғы Гаага конвенциясының қарулануды шектеу мақсатын қолдады. 1907 жылғы наурыз айында ол «Гаага конференциясы және қарулануды шектеу» деген мақала жариялады, онда Германия мен Ұлыбритания арасындағы теңіз қарулану жарысындағы қалыпты жағдайды сақтаудың себебі ретінде бейбітшілік қозғалысының артып келе жатқан халықтық және моральдық беделін атады. Оның бұл әрекеті көбінесе сәтсіздікке ұшырады; тарихшы Барбара Такманның айтуынша, «бұл оқиға ар-ождан мен саяси шындықтың арасында тар жолмен жүрді және ешкімге ұнаған жоқ». 1907 жылғы конференция ақырында су асты миналары және ыстық ауа шарынан тасталған снарядтар сияқты бірнеше жаңа қару түрлерін ғана шектеді, бірақ теңіз шығындарына шектеу қоймады. 1906 жылы Кэмпбелл Баннерман патша Николай II-нің Думаны таратуына жауап ретінде «Дума өлді, ұзақ өмір сүрсін Дума!» деп айтқан сөзімен Ресей үкіметімен дипломатиялық жанжал тудырды. Дегенмен, оның премьер-министрлігі 1907 жылы Ресеймен Антанта жасауға әкелді, бұл негізінен Сыртқы істер министрі Эдвард Грейдің еңбегінің нәтижесі болды. 1906 жылғы қаңтарда Грей Ұлыбритания мен Франция армиялары мен флоттары арасындағы штабтық келіссөздерді санкциялады, бірақ ешқандай міндеттеме болған жоқ. Олардың ішінде Франция-Германия соғысы басталғаннан кейін екі апта ішінде Францияға жүз мың британдық сарбазды жіберу жоспары да бар еді. Кэмпбелл Баннерманға алғашқыда бұл туралы хабарланбады, бірақ Грей оған бұл туралы айтқаннан кейін ол оған қолдау көрсетті. Осылайша 1914 жылы Германиямен Ұлы соғыс басталғанда Францияға жіберілген Британдық экспедициялық корпусы құрылды. Кэмпбелл Баннерман кабинет мүшелерін бұл штабтық келіссөздер туралы хабардар етпеді, себебі ешқандай міндеттеме болған жоқ және ол үкіметтің бірлігін сақтағысы келді. Лорд Лорберн, Лорд Морли және Лорд Брайс сияқты кабинеттің радикалды мүшелері француздықтармен мұндай ынтымақтастыққа қарсы шығар еді. Кэмпбелл Баннерман 1907 жылғы сәуірде Францияға сапар шегіп, радикалды премьер-министр Жорж Клемансомен кездесті. Клемансо британдықтар Германиямен соғыста Францияға көмектеседі деп сенді, бірақ Кэмпбелл Баннерман оған Ұлыбританияның ешқандай міндеттемесі жоқ екенін айтты. Ол штабтық келіссөздер әлі де жалғасып жатқанын білмеген болуы мүмкін. Осыдан кейін Вайолет Сесил Клемансомен кездесіп, ол кездесу туралы оның айтқандарын жазып алды:

Campbell Bannerman's first speech as prime minister endorsed the intent of the Hague Convention of 1907 to limit armaments. In March 1907, he published "The Hague Conference and the Limitation of Armaments", an article in which he cited the growing popular and moral authority of the peace movement as reasons to freeze the status quo in the naval arms race between Germany and Britain. His effort was generally considered a failure; in the words of historian Barbara Tuchman, "the argument was narrow steering between the rocks of conscience and the shoals of political reality and it pleased nobody." The 1907 conference ultimately restricted only a few new classes of armaments, such as submarine mines and projectiles fired or dropped from hot air balloons, but placed no limitations on naval expenditures. In 1906, Campbell Bannerman created a minor diplomatic incident with the Russian government when he responded to Tsar Nicholas II's dissolution of the Duma with a speech in which he declared, "The Duma is dead; long live the Duma!" Nonetheless, his premiership saw the Entente with Russia in 1907, brought about principally by the Foreign Secretary, Edward Grey. In January 1906 Grey sanctioned staff talks between Britain and France's army and navy but without any binding commitment. These included the plan to send one hundred thousand British soldiers to France within two weeks of a Franco German war. Campbell Bannerman was not informed of these at first but when Grey told him about them he gave them his blessing. This was the origin of the British Expeditionary Force that would be sent to France in 1914 at the start of the Great War with Germany. Campbell Bannerman did not inform the rest of the Cabinet of these staff talks because there was no binding commitment and because he wanted to preserve the unity of the government. The radical members of the Cabinet such as Lord Loreburn, Lord Morley and Lord Bryce would have opposed such co operation with the French. Campbell Bannerman visited France in April 1907 and met the Radical prime minister, Georges Clemenceau. Clemenceau believed that the British would help France in a war with Germany but Campbell Bannerman told him Britain was in no way committed. He may have been unaware that the staff talks were still ongoing. Not long after this Violet Cecil met Clemenceau and she wrote down what he had said to her about the meeting:

Клемансо: «Мен сізге мүлдем қарсымын, екеуміз де үлкен қауіпті сезінеміз, сіз әскеріңізді қысқартып, флотыңызды әлсіретіп жатырсыз».
Баннерман: «Иә, бірақ бұл экономика үшін!»
[Клемансо] содан кейін ағылшындардың әскери қызметке ие болуы керек деп ойлағанын айтты, бұл кезде Баннерман еңкейіп құлады. «Содан болады» деді Клемансо, «германдарға қарсы бізге қолдау көрсеткен жағдайда біздің Соғыс кеңселер арасында келісілген жоспарларға сәйкес келесіз бе және жағалауға 110 000 адамды түсіруге дайынсыз ба, ал Италия бізбен бірге жүріп жатыр ма?» Содан кейін сұхбаттың ең маңызды сәті келді. «Англия халқының сезімі Англияның континентке ешқандай жағдайда әскерлерін түсіруіне қарсы». Клемансо мұны «Entente cordiale» келісімінің барлық нәтижелерін жояды деп санайды және егер бұл британ үкіметінің соңғы шешімі болса, онда ол бізбен жұмыс істемейді дейді. Кэмпбелл Баннерманның өмірбаяуын жазған Джон Уилсон бұл кездесуді «екі түбегейлі түрлі философияның қақтығысы» деп сипаттады. Либералды журналист және Кэмпбелл Баннерманның досы Ф. В. Хирст Кэмпбелл Баннерманның «француздық Антантасы Ұлыбританияны континенттегі көптеген соғыстарға қатысқан ескі күштер тепе-теңдігіне қайтару үшін айналдырылатын идеяның арбауы жоқ екенін» мәлімдеді. Грей мен Холдейннің кабинетке хабарламағаны таңқаларлық, ал сэр Генри Кэмпбелл Баннерман сияқты шын жүректен бейбітшілік жақтасы қауіпті білгенімен, оны әріптестерінен жасырғаны сенімсіз, мен Либералдық көшбасшы жеңіске жеткен күндері жақсы күресіп, соңына дейін сенімін сақтап, оның өлімінен алты жыл өткеннен кейін болған еуропалық трагедияға ешқандай жауапты емес екеніне сенімдімін». Кэмпбелл Баннерменнің үкіметі Буер мемлекеттеріне, Трансвааль мен Оранж өзені колониясына Лордтар палатасын айналып өту үшін Британ империясының ішінде өзін-өзі басқару құқығын берді. Бұл 1910 жылы Оңтүстік Африканың құрылуына әкелді. Бірінші Оңтүстік Африка премьер-министрі, генерал Луис Бота, «Кэмпбелл Баннерманның бұл әрекеті [буерлерге өзін-өзі басқару құқығын қайтару] ағылшын-буер соғысының тепе-теңдігін қалпына келтірді немесе оңтүстік африкалықтардың өзіне оны қалпына келтіруге толық құқық берді» деп сенді. Бұрынғы буер генералы Ян Смютс 1919 жылы Дэвид Ллойд Джорджға жазған хатында: «Менің Оңтүстік Африкадағы тәжірибем саяси жомарттыққа берілгендігімді нығайтты және сіз бен Кэмпбелл Баннерманның ұлы жетістіктері британдық мемлекеттік басқарудың соңғы жылдарындағы ең асыл және ең табысты беті болып қала береді» деді. Алайда, юнионист саясаткері Лорд Милнер оған қарсы болды, 1907 жылғы тамызда: «Бұл жердегі адамдар – либералдар ғана емес – қуанышқа бөленген сияқты, және Оңтүстік Африканы буерлерге қайтарғаны үшін өте жақсы адамдардай сезінеді. Мен мұның бәрі ақымақтық деп ойлаймын» деді.

Clemenceau said 'I am totally opposed to you – we both recognise a great danger and you are reducing your army and weakening your navy.' 'Ah' said Bannerman 'but that is for economy!' [Clemenceau] then said that he thought the English ought to have some kind of military service, at which Bannerman nearly fainted 'It comes to this' said Clemenceau 'in the event of your supporting us against Germany are you ready to abide by the plans agreed upon between our War Offices and to land 110,000 men on the coast while Italy marches with us in the ranks?' Then came the crowning touch of the interview. 'The sentiments of the English people would be totally averse to any troops being landed by England on the continent under any circumstances.' Clemenceau looks upon this as undoing the whole result of the entente cordiale and says that if that represents the final mind of the British Government, he has done with us. Campbell Bannerman's biographer John Wilson has described the meeting as "a clash between two fundamentally different philosophies". The Liberal journalist and friend of Campbell Bannerman, F. W. Hirst, claimed that Campbell Bannerman "had not a ghost of a notion that the French Entente was being converted into a return to the old balance of power which had involved Great Britain in so many wars on the Continent. That Grey and Haldane did not inform the Cabinet is astonishing; that a true hearted apostle of peace like Sir Henry Campbell Bannerman should have known of the danger and yet concealed it from his colleagues is incredible, and I am happy to conclude with an assurance that in the days of his triumph the Liberal leader, having fought a good fight, kept the faith to the end and was in no way responsible for the European tragedy that came to pass six years after his death". Campbell Bannerman's government granted the Boer states, the Transvaal and the Orange River Colony, self government within the British Empire through an Order in Council so as to bypass the House of Lords. This led to the Union of South Africa in 1910. The first South African Prime Minister, General Louis Botha, believed that "Campbell Bannerman's act [in giving self government back to the Boers] had redressed the balance of the Anglo Boer War, or had, at any rate, given full power to the South Africans themselves to redress it". The former Boer general, Jan Smuts, wrote to David Lloyd George in 1919: "My experience in South Africa has made me a firm believer in political magnanimity, and your and Campbell Bannerman's great record still remains not only the noblest but also the most successful page in recent British statesmanship". However the Unionist politician Lord Milner opposed it, saying in August 1907: "People here – not only Liberals – seem delighted, and to think themselves wonderfully fine fellows for having given South Africa back to the Boers. I think it all sheer lunacy".

Өзгерістер

1907 жылдың қаңтары – Огюстин Биррелл Брайстің қызметін жалғастырып, Ирландия хатшысы болады. Реджинальд МакКенна Бирреллден кейін Білім беру жөніндегі кеңес төрағасы болады. 1907 жылдың наурызы – Льюис Харкорт, Ұлттық жұмыс комиссары, Кабинетке кіреді.

Зейнеткерлік және өлім

1907 жылы Үйдің әкесі болғаннан кейін көп ұзамай Кэмпбелл Баннерменнің денсаулығы нашарлай бастады. Бірнеше жүрек ұстамасынан кейін, ең ауыры 1907 жылдың қараша айында болды, ол өзінің мерзімі аяқтағанша тірі қалудан қаушады. Ол 1908 жылдың 3 сәуірінде премьер-министрліктен кетіп, оның орнын Қаржы министрі Х.Х. Асквит басты. Кэмпбелл Баннермен Парламент мүшесі және Либералдық партияның басшысы қызметтерін сақтап, отставкаға шыққаннан кейін бірден Даунинг-стрит, 10-шы үйінде тұруын жалғастырды, жақын арада басқа жерге көшуді жоспарлаған. Бірақ денсаулығы бұрынғыдан да жылдам нашарлап, 1908 жылдың 22 сәуірінде, отставкаға шыққаннан кейін он тоғыз күн өткен соң қайтыс болды. Оның соңғы сөзі: "Бұл менің соңым емес". Ол 10 Даунинг-стритте қайтыс болған жалғыз бұрынғы премьер-министр. Кэмпбелл Баннермен 1887 жылдан бері үйі болған Белмонт сарайының жанындағы Пертширдегі Мейгл шіркеуінің маңына жерленді. Шіркеудің сыртқы қабырғасына орнатылған қарапайым тас тақта естелік ретінде сақталған. Хантондегі Сент-Мэри шіркеуінде (Англия мұрасының тізім нөмірі: 432265) Генри Кэмпбелл Баннерменге арналған мәрмәр тақта орналасқан.

Замандастарының пікірлері

Кэмпбелл Баннерман қайтыс болған күні Ұлттық либералдық клубтың туы жартылай төмен түсірілді, терезелердің жалюзилері жабылды және оның портреті аза тұту белгісі ретінде қара матамен жамылды. Ирландиялық Ұлттық партиясының жетекшісі Джон Редмонд Кэмпбелл Баннерманға құрмет көрсетіп: «Біздің барлығымыз Ирландия батыл және қайырымды досқа ие болды, енді одан айырылдық» деді. Кәсіподақ жетекшісі және Лейборист партиясының депутаты Роберт Смилли Глэдстоннан кейін Кэмпбелл Баннерман – өмірінде кездескен ең ұлы адам болды деді.

Тарихшылардың пікірлері

Тарихшылар Кэмпбелл Баннерменнің 28 айлық премьер-министрлік қызметі кезінде айрықша көзге түспегенін, маңызды реформалар жүзеге асырмағанын айтады. Көп дауыс беру, жер реформасы және лицензиялау реформасы сияқты маңызды заң жобалары Лордтар палатасында қабылдаусыз қалды. 1906 және 1907 жылдарғы білім беру туралы заңдар партияның жақтастары мен унионист лордтар тарапынан қабылданбады. Қабылданған заңдар техникалық сипатта болды немесе түрлі партиялық келісімнің нәтижесінде қабылданды. Кэмпбелл Баннермен Лордтардың вето құқығын айналып өтудің нақты жоспарына ие болған жоқ және әлеуметтік реформа бағдарламасын жандандыруға көп күш жұмсаған жоқ. Кэмпбелл Баннермен кабинетпен өрескел қарым-қатынас жасады, пассивтілік танытып, кең ауқымды пікірталастарға және іс жүргізудің тиімсіз әдістеріне әкелді. Ол Грейдің сыртқы саясатын тиянақты бақылаған жоқ және 1906 жылы француз тарапымен қорғаныс мәселелері жөнінде маңызды талқылауларды бастамас бұрын толық кабинетпен кеңеспеді. Осының салдарынан оның құзыреттілігіне күмән туды. Дегенмен, тарихшылар оның қызметінің бірнеше оң жақтарын атап өтті, соның ішінде Асквит басшылығымен тиімді үкімет құруға негіз салғанын. Ол премьер-министрлік лауазымда шотландтықтардың үстемдік кезеңінің бір бөлігі болды және Шотландияның саяси аренаға толық интеграциялануын көрсете білді. Сонымен қатар, Кэмпбелл Баннермен тікелей бизнес тәжірибесі бар және жер иеленуші, англикандық тектен емес алғашқы премьер-министр болды. 1935 жылы тарихшы Джордж Денджерфилд Кэмпбелл Баннерменнің өлімі "шынайы либерализмнің аяқталуы сияқты болды. Генри бейбітшілік, үнемділік және реформаға сенді, Виктория дәуірінің үлкен бөлігін тыныш түрде басқарған жақсы қасиеттері бар құдайлар. Ал енді сол үлкен, екіұшты құрбандықтардың соңғы адал жақтасы дүниеден өтті". Кэмпбелл Баннермен Ричард Кобден мен Уильям Эварт Гладстонның либералдық принциптерін берік ұстады. Р. Б. МакКаллум "Кэмпбелл Баннермен таза Гладстондық дәуірдің және радикалдардың батыры болды" деді. Фридрих Хайек былай деді: "Мүмкін, сэр Генри Кэмпбелл Баннерменнің үкіметі ескі үлгідегі соңғы либералдық үкімет ретінде қарастырылуы керек, ал оның ізбасары Г. Х. Асквит кезінде әлеуметтік саясатта ескі либералдық принциптермен күмәнді үйлесетін жаңа тәжірибелер жүзеге асырылды". Дегенмен, басқа тарихи еңбектер Кэмпбелл Баннерменді нағыз прогрессивті тұлға ретінде бейнелейді. Бір зерттеуге сәйкес, Кэмпбелл Баннерменнің көзқарастары "партияның сол орталық бөлігінің көзқарастарымен сәйкес келеді: жеке адамның бостандығына сену, мұқтаждарға көмектесуге ұмтылыс, империализмге қарсылық және Ирландияның өзін-өзі басқаруын қолдау". Премьер-министр болып қызмет еткен кезеңде Кэмпбелл Баннермен кәсіподақтарды қорғау, қарттарға зейнетақы төлеу және тұрғын үйді жақсарту үшін қалалық жоспарлау сияқты шараларды қолдады. Көп бұрын, 1903 жылы Кэмпбелл Баннермен Либералдық партияның "Англиядағы он екі миллион адам [ашаршылықтың алдында] өмір сүріп жатқан" мәселені шешу ниеті туралы айтқан болатын. 1930 жылдары бір кездегі Лейбористік партияның жетекшісі Джордж Лансбери Кэмпбелл Баннермен туралы "бейбітшілікке сенетін, социализм сөзінен қорқа қоймайтын, жұмыссыздықтың ұлттық проблема екеніне және жұмыссыздардың мемлекеттің қамқорлығында болуы керек екеніне" сенетін адам деп жазған. Оның Пол Рафаэль Монтфорд жасаған қоладан құйылған бюсті Вестминстер аббаттығында сақталған. 2008 жылы ашылған, Лондондағы Гросвенор Плейс, 6 мекенжайындағы Кэмпбелл Баннерменнің үйінің сыртында көк тақта орнатылған. Кэмпбелл Баннермен "Алиса ғажайыптар елінде" романының негізінде жазылған бірнеше пародиалық романдардың кейіпкері болды, мысалы, Кэролайн Льюистің "Бландерлендтегі Клара" (1902) және "Бландерлендте жоғалған" (1903).

Historians agree that in his 28 months as prime minister, Campbell Bannerman was relatively undistinguished with few significant reforms enacted. Major bills such as plural voting, land reform, and licensing reform were shredded in the Lords. Education Bills of 1906 and 1907 were rejected by both party supporters and Unionist peers. The bills that were passed were either technical or the result of cross party consensus. Campbell Bannerman had no apparent plan to circumvent the Lords' veto and did little to stimulate the social reform program. Campbell Bannerman was passive and uninvolved in his dealings with the cabinet, leading to diffuse debates and ill focused methods of handling business. He failed to supervise Grey's foreign policy, He failed to consult the full cabinet before initiating momentous discussions on defense interests with the French in 1906. As a result, his competence was severely questioned. However, historians have identified a few positive aspects of his tenure, including laying the foundation for a more effective government under Asquith. He was part of a period of Scottish dominance in the Prime Minister role and he represented Scotland's full integration into the political realm. Additionally, Campbell Bannerman was the first Prime Minister with direct business experience and not from a landed, Anglican background. Historian George Dangerfield in 1935 concluded that Campbell Bannerman's death "was like the passing of true Liberalism. Henry had believed in Peace, Retrenchment, and Reform, those amiable deities who presided so complacently over large portions of the Victorian era And now almost the last true worshipper at those large, equivocal altars lay dead". Campbell Bannerman held firmly to the Liberal principles of Richard Cobden and William Ewart Gladstone. R. B. McCallum stated that "Campbell Bannerman was of pure Gladstonian vintage and a hero to the Radicals". Friedrich Hayek said: "Perhaps the government of Sir Henry Campbell Bannerman should be regarded as the last Liberal government of the old type, while under his successor, H. H. Asquith, new experiments in social policy were undertaken which were only doubtfully compatible with the older Liberal principles". Other historical accounts, however, have portrayed Campbell Bannerman as a genuine progressive figure. According to one study, Campbell Bannerman's views "were broadly those of the party's centre left: a belief in individual freedom, a desire to help the disadvantaged, an aversion to imperialism and support for Irish self government." During his time as prime minister, Campbell Bannerman supported such measures as safeguards for trade unions, old age pensions, and urban planning to improve housing. As far back as 1903, Campbell Bannerman had spoken of the intention of the Liberal Party to do something about the "twelve million people in England [who] were living on the verge of starvation," During the 1930s, one time Labour Party leader George Lansbury wrote admiringly of Campbell Bannerman, describing him as a man who "believed in peace and was not afraid of the word Socialism, and did believe unemployment was a national problem and the unemployed the care of the State." His bronze bust, sculpted by Paul Raphael Montford, is in Westminster Abbey. There is a blue plaque outside Campbell Bannerman's house at 6 Grosvenor Place in London, unveiled in 2008. Campbell Bannerman was the subject of several parody novels based on Alice in Wonderland, such as Caroline Lewis's Clara in Blunderland (1902) and Lost in Blunderland (1903).