Кіріспе
Қырым татар ақыны және түрколог Бекир Ваап ұлы Чобанзаде (27 мамыр 1893 [ескі стиль бойынша 15 мамыр 1893] – 13 қазан 1937) – Қырым татар ақыны және түркі тілдерінің профессоры, Ұлы тазалаудың құрбаны болған. Сәтті академиялық мансабының қарыстында, 44 жасында Чобанзаде совет билігі тарапынан мемлекетке қарсы қосымшалық қызметтері айыбымен тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Оның еңбектері одан кейін де сақталды; оның өлеңдері, әсіресе, Қырым татарлары арасында бүгінгі күнге дейін танымал.
Bekir Vaap oğlu Çoban zade (pronounced , 27 May 1893 [O. S. 15 May 1893] – 13 October 1937) was a Crimean Tatar poet and professor of Turkic languages who was one of the victims of the Great Purge. In the midst of a successful academic career, at the age of 44, Çoban zade was arrested by Soviet authorities for alleged subversive activities against the state and was sentenced to death. His writings have outlived him; his poetry, in particular, continues to enjoy popularity among Crimean Tatars.
Өмірбаян
Чобан Зәде Қарасубазарға жақын ауылдың қарапайым отбасында дүниеге келген. Ол бір көзі қызыл болып туылған. Әкесі қойшы ("çoban" қырым татар тілінде) болған, ал тегі "қойшының ұлы" дегенді білдіреді. Бала кезінде әкесіне қой бағуда көмектескен, ал ауылдағы осы тәжірибелер оның сезімтал жанына терең ойылып қалды. Оның көптеген өлеңдерінде қырымдық малшылық көріністері суреттеледі. Алғашқы білімін Қырым мен Стамбулда алған. 1916 жылы Будапештке барып, Пазманы Петре католик университетіне түсіп, 1919 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Қрымға оралғаннан кейін Симферопольдегі (Ақмешіт) Қырым татар педагогикалық институтында қырым татар тілі мен әдебиетін оқытты, кейін 1922 жылы Қырым университетінің (қазіргі Таурида ұлттық университеті) түркология кафедрасын басқарды. 1925 жылдың басында Баку мемлекеттік университетінде түркология профессоры болу үшін Әзірбайжанға көшіп барды. Ол тілдерді өте жақсы меңгерген. 1937 жылдың қаңтарында Кеңес ғылым академиясының бұйрығымен Чобан Зәде жалақысыз демалысқа жіберілді, содан кейін тұтқындалды. 20 минуттық сот отырысында ол кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. 1937 жылдың 13 қазанында өлімге кесілді. Оның қайтысынан 20 жыл өткен соң, Чобан Зәденің әйелінің шағымы бойынша КСРО әскери соты оған қатысты шешімді қайта қарады. Сот Чобан Зәдеге тағылған айыптардың негізсіз екенін жариялады.