Дейлс пониі: Британдық жылқы тұқымының тарихы мен ерекшеліктері
Dales pony
Дейлс пониі – британдық жылқы тұқымы, Йоркшир аймағында пайда болған. Таулық понилер тобына жатады, көбінесе жұмысқа қолданылған. Тұқымдық кітабы 1916 ж. құрылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық жылқы тұқымы
British breed of horse
Дэйлз пони – британдық жылқы немесе шағын жылқы тұқымы. Ол Солтүстік Англиядағы Йоркшир Дальс аймағында пайда болған және осы аймақтың атымен аталған. Бұл Ұлыбританияның тоғыз тау және жазықтық пони тұқымдарының бірі және Португалиядан Солтүстік Испанияға, Скандинавияға дейін тараған кең кельт понилар тобына жатады. Бастапқыда жұмыс атты болған, оның тарихы Дальс аймағындағы қорғасын өндіру тарихымен тығыз байланысты. 1916 жылы тұқымдық кітап құрылды. Ол британдық армия тарапынан екі дүниежүзілік соғыста кеңінен пайдаланылды, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жойылу қаупіне тап болды. Кейінгі сақтау шаралары популяцияны қайта жаңғыртуда белгілі бір табысқа жетті, бірақ ол әлі де сирек кездесетін тұқым болып саналады және Rare Breeds Survival Trust оны "қауіпті" деп тізімдеген. Оның ерекшеліктеріне күш, қайраттылық, төзімділік, батылдық, зиялылық және жақсы мінез-құлық жатады.
The Dales Pony is a British breed of pony or small horse. It originated in, and is named for, the Dales of Yorkshire in northern England. It is one the nine native mountain and moorland pony breeds of the United Kingdom, and belongs to the broader Celtic group of ponies which extends from Portugal and northern Spain to Scandinavia. It was originally a working pony, and its history is closely linked to the history of lead mining in the Dales. A stud book was established in 1916. It was used extensively by the British Army in both world wars, and during the Second World War came close to extinction. Subsequent conservation efforts have had some success in rebuilding the population, but it is still an endangered breed, and is listed as "critical" by the Rare Breeds Survival Trust. Its qualities include strength, hardiness, stamina, courage, intelligence and good disposition.
Тарих
Жылқылар Дальс аймағында ерте заманнан бері кездесіп, пайдаланылып келген. 2009 жылы Солтүстік Пеннин археологиясының Black Bull Inn артындағы жер қазбалары кезінде Рибчестер аймағында (Дальс) Рим дәуіріне жататын жылқы сүйектері табылды. Римдіктер Пэнниннің шығысындағы ежелгі британдық тайпаны Габрантовичи, яғни «атқа мінуші жауынгерлер» деп атаған. Қазіргі заманғы Дэйлз пониінің тарихы Англияның Дальс аймағындағы қорғасын өндіру тарихымен тығыз байланысты, ол Дербиширдің жоталарынан Шотландия шекарасына дейін созылады. Бұл аймақта қорғасын Рим дәуірінен бері қазылып келеді, ал 14 ғасырда Ричард Скроуп, Англияның канцлері, Уэнсдейлде қорғасын кендеріне ие болған. Темір кені, балқытуға отын және дайын қорғасынды жүк таситын понилер тасыған, әр пони бір уақытта дейін жүк көтеретін. 20 пониға дейін құрайтын керуендер бір атты жетекшінің бақылауымен «бос» (бағытталмай) жұмыс істеген. Қазіргі заманғы Дэйлз пониі бірнеше тұқымнан тараған, ал бастапқы жұмыс істейтін понилер 1600 жылдардың соңында Шотландияның Галлоуэй пониін Дальс аймағындағы жергілікті Пеннин пони аналықтарымен шағылыстыру арқылы өсірілген. Бір ғасырдан кейін Norfolk Cob тұқымының қандық сызықтары осы тұқымға енгізілді, олар Darley Arabian-ға дейін жетеді, және бүгінгі күні көптеген понилердің тегі тікелей осы ықпалды жылқыға (қазіргі толыққанды тұқымның негізін қалаушылардың бірі) жалғасады. Клайдсдейл, Норфолк троттері және Йоркшир роудстерінің қаны Дальс понилерінің жүгіру қабілетін жақсарту үшін қосылды. 19 ғасырда Уэльс Коб жеребесі Кометтің қандық сызығы да понилердің мөлшерін арттыру үшін қосылды, бұл екі тұқым арасындағы ұқсастықты сақтап қалды. Шапшаңдығы, күші және жылдамдығымен 18 ғасырдағы жүгіру жарыстарында үлкен жетістікке жетіп, сондай-ақ ұйымдастырылған аңшылықта да пайдаланылды. Фелл понилері 20 ғасырдың басына дейін Дальс понилерімен араласып жүрді. 1912 жылы Далесман Ауыл шаруашылығы кеңесімен Фелл сыйлық ақсағы ретінде таңдалды. 1924 жылы ол Дэйлс пониі ретінде қайта тіркелді. 1916 жылы Dales Pony stud book ашылды, Dales Pony Improvement Society құрылғаннан кейін, Клайдсдейл қанының енгізілуі понилердің сапасына әсер етуі мүмкін болды. Тұқымдық ерекшеліктерінің ең жақсыларын көрсеткен тұқымдықтарды асыл тұқымды пайдалануды қамтамасыз ету үшін тұқымдық сыйлықақыларды алдымен Ауыл шаруашылығы кеңесі, кейіннен Соғыс кеңсесі берді. Бұл тұқымның мүшелері Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы британдық армияда қызмет етті. 1920 жылдардың басында британдық армия 200-ге жуық пони сатып алды. Әскер тек ең жақсы малдан, аз мөлшерде жұмысшы жылқы қаны барларын алды. Сатып алынған понилердің ерекшеліктері өте нақты болды: барлығы бес жастан асқан, биіктігі 14,0-14,2 қол, салмағы кем дегенде , ал кеуде өлшемі - , және таулы жерде кем дегенде жүк көтеруге қабілетті болған. Бұл тұқым Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жоғалып кетті, өйткені понилер ваннерлерді (коммерциялық вагондарды тартқан жануарлар) өсіру үшін, қалалар мен қалаларда жұмыс істеу үшін және британдық армияның қап және артиллерия понилері ретінде пайдалану үшін алынды. Еуропадағы әскерилер қолданатын көптеген понилер соғыстан кейін қалдырылды, ал көп жағдайда олар азық-түлік үшін сойылды. Соғыс кезінде олардың саны азайып, 1955 жылы тек төрт жаңа тұқым тіркелді. Алайда, соғыстан кейінгі Дальс пониінің болашағын мал шаруашылығының шағын тобы сақтады, олар тиісті типтегі тіркелмеген понилерді іздеуді бастады. 1960 жылдары үш Фелл пони жеребелері Дейл егістерімен шағылыстырылды, бұл тұқымды құтқаруға көмектесті. 1964 жылы Дейлс пони қоғамы қайта ұйымдастырылды. Сонымен қатар, «Жоғарылау тізілімі» әзірленді, оның мақсаты - түпнұсқалық Dales түрінің сипаттамалары бар понилерді анықтау және өсіру. Сабақ бағдарламасы сәтті өтті, ал 1971 жылы халық саны қайта құрылды, сондықтан бағдарлама тоқтатылды. 1990 жылдары популяция едәуір өсіп, кейбір понилерді экспорттауға мүмкіндік берді - 1991 жылы он екі Канадаға, ал 1994 жылы АҚШ-қа төрт. 1999 жылы Солтүстік Америкада 60 пони тіркелген, ал дүниежүзі бойынша 800-ге жуық болды. Дейлс пониі «Rare Breeds Survival Trust» ұйымының «қатерлі» мәртебесіне көтерілді, яғни Ұлыбританияда тіркелген асыл тұқымды аналықтардың саны 300-ден аз. АҚШ-та орналасқан Мал шаруашылығын қорғау ұйымы бұл тұқымды «қауіпке ұшыраған» деп атайды, яғни бүкіл әлем бойынша халық саны 5000-нан төмен, ал АҚШ-та жыл сайынғы тіркеулер 1000-нан аз.
Horses have been present and used in the Dales area from early times. Horse remains dating to Roman times were found in the Ribchester area of the Dales, during North Pennines Archaeology's excavations at land behind the Black Bull Inn in 2009. The Romans themselves named an ancient British tribe to the east of the Pennines the Gabrantovici, or 'horse riding warriors'. The history of the modern Dales Pony is strongly linked to the history of lead mining in the Dales area of England, which stretches from the Derbyshire peaks to the Scottish borders. Lead has been mined in this area since Roman times, and Richard Scrope, then Chancellor of England, owned lead mines at Wensleydale in the 14th century. Iron ore, fuel for smelting, and finished lead were all carried on pack ponies, with each pony carrying up to at a time. Pack pony trains of up to 20 ponies worked 'loose' (not led), under the supervision of one mounted train leader. The modern Dales Pony is descended from a number of breeds, with the original working ponies being bred by crossing the Scottish Galloway pony with native Pennine pony mares in the Dales area in the late 1600s. A century later Norfolk Cob bloodlines were brought into the breed, which traced back to the Darley Arabian, and most ponies today have pedigrees which can trace back directly to this influential horse (one of the foundation sires of the modern Thoroughbred). Clydesdale, Norfolk Trotter, and Yorkshire Roadster blood was added to improve the trotting ability of the Dales. The bloodline of the Welsh Cob stallion Comet was also added during the 19th century to increase the size of the ponies, leaving a lasting resemblance between the two breeds. With their agility, power and speed, the Dales had great success in trotting races of the 18th century and were also used in organised hunts. The Fell pony continued to intermingle with the Dales into the early 20th century. In 1912, Dalesman was chosen as a Fell premium stallion by the Board of Agriculture. In 1924, he was re registered as a Dales Pony. The Dales Pony stud book was opened in 1916, with the formation of the Dales Pony Improvement Society, after the introduction of Clydesdale blood threatened to affect the quality of the ponies. Stallion premiums were awarded first by the Board of Agriculture, and later by the War Office, to ensure that stallions displaying the best of the breed characteristics were used for breeding. Members of the breed served with the British army in Europe during the First World War. In the early 1920s, 200 of the ponies were purchased by the British army. The army took only the finest stock, with the least amount of draft blood. The specifications for the purchased ponies were very specific: all were older than five years, stood 14.0 to 14.2 hands high, weighed at least with a girth measurement of , and were able to pack at least in mountainous terrain. The breed almost disappeared during the Second World War as ponies were taken for breeding vanners (animals which pulled commercial wagons), for work in towns and cities, and for use by the British Army as pack and artillery ponies. Many ponies used by the military in Europe were left behind after the war, and in many cases they were slaughtered for food. The population declined during the war to such an extent that only four new fillies were registered in 1955. However, the post war future of the Dales Pony was preserved by a small group of breeders, who began to search for unregistered ponies of the proper type. The 1960s saw three Fell pony stallions interbred with Dale mares, to help save the breed. In 1964 the Dales Pony Society underwent reorganisation. At the same time, a "Grading Up Register" was developed, with the aim of identifying and breeding ponies with characteristics of the original Dales type. The grading up program was successful, and by 1971, populations had been rebuilt to the point that the program was discontinued. By the 1990s, the population had grown enough to allow some ponies to be exported – twelve to Canada in 1991 and four to the US in 1994. By 1999, there were 60 registered ponies in North America, and an estimated 800 worldwide. The Dales Pony has moved to "critical" status with the Rare Breeds Survival Trust, meaning there is a United Kingdom population of fewer than 300 registered breeding females. The US based Livestock Conservancy lists the breed as "threatened", meaning that population numbers worldwide are sub 5,000 and annual US registrations are less than 1,000.
Сипаттамалары
Дэйлз понисі – бұл идеалды ат. Басы тік, таза, көздерінің арасы кең, тұмсығы нәзік және құлақтары иілген. Денесі арқасынан орташа қысқа, кең және терең қабырғалы, ұзын, кең және жақсы дамыған крупы, жақсы ұзындығы бар, мықты құйрық және еңіс иықтары бар мықты мойнымен үйлесімді. Аяқтары өте мықты, қатты, тығыз сүйектері, анық көрінетін шеміршектері, икемді есікшелері және кең ашық өкшелері бар үлкен, дөңгелек қамыттары бар. Жылқының жалы, құйрығы және аяқтарындағы қауырсындары тік, жібектей және көп. Дэйлз айғырларынан және Дэйлз емес биелерден туған төлдер жартылай тұқымды деп тіркелуі мүмкін. Дэйлз биелерінен және Дэйлз емес айғырлардан туған төлдер тіркелмейді, себебі тұқымдық кітап қазіргі популяция деңгейін сақтау үшін таза тұқымды понилердің көбеюін қолдауды мақсат етеді.
The Dales Pony is ideally The head is straight, neat, and broad between the eyes, with a fine muzzle and incurving ears. The body is fairly short in the back, with a broad and deep rib cage, long, broad and well muscled quarters, a well muscled neck of a good length joining neatly into strong withers and strong sloping shoulders. The legs are very muscular, with hard, dense bone, clearly defined tendons, flexible pasterns, and large round hooves with open heels. The mane, tail and leg feathers are straight, silky and abundant. Foals by Dales stallions and non Dales mares may be registered as part breds. Foals out of Dales mares and non Dales stallions may not be registered, as the stud book wishes to promote breeding of purebred ponies to maintain the current population levels.
Денсаулық
Дейл пониі – өлімге алып келетін генетикалық ауру – жылқының иммуножеткіліксіздік синдромын тасымалдайтын үш тұқымның бірі. 2010 жылы генетикалық тест әзірленді, және Ұлыбританиядағы Дейл пониі популяциясының шамамен 12% тасымалдаушы болып табылды. Генетикалық тестілеу өсірушілерге екі тасымалдаушы жануарды шағылыстырудан аулақ болуға мүмкіндік береді.
The Dales Pony is one of three breeds known to be a carrier of the fatal genetic disease foal immunodeficiency syndrome, A genetic test was developed in 2010, and approximately 12% of the Dales Pony population the UK were found to be carriers. Genetic testing allows breeders to avoid mating two carrier animals.
Қолданылуы
Дейлз понилері шоуда секіру, кросс-кантри, дрессаж, керу, немесе үш күндік сайыстарда қатыса алады. Олар төзімділікпен жүруге және понимен саяхаттауға өте ыңғайлы, себебі олар жаңа бастаған немесе тәжірибелі, ересектер мен балаларды кез келген жерде және ұзақ қашықтықтарда тасымалдай алады. Кішкентай топтар әлі де Шығыс Пеннинде еркін жүреді, ал 2007 жылы жабайы топтарда көбейтуге жарамды шамамен 30 бие болғаны бағаланды.
The Dales Pony may compete in show jumping, cross country, dressage, driving or three day eventing. It is well suited to endurance riding and pony trekking, as they can carry novice or experienced riders, adults or children alike, over all kinds of terrain and for long distances. Small herds still roam free in the eastern Pennines, and in 2007 there were estimated to be around 30 mares of breeding age in feral herds.