Кіріспе

428-458 жылдар аралығында Ирландия королі болған Лоэгер (Ирландия Корольдігінің Төрт жазбашысының жылнамасына сәйкес, б.з. 428-458 жылдары билеген) (шамамен 462 жылы қайтыс болған), сондай-ақ Лоегуир, Ниаллдың тоғыз құлының ұлы болған делінеді. Ирландия жылнамалары мен патшалар тізімі оны Тара патшасы немесе Ирландияның Жоғары патшасы ретінде көрсетеді. Ол бірнеше қасиеттілердің өмірбаянында Әулие Патриктің қарсыласы ретінде бейнеленген. Оның қасиеттімен араласуы кейінгі уақытта оның ұрпақтарының маңыздылығының азаюына себеп болды деп есептеледі. Оның өлімі туралы бірнеше әңгіме бар, олардың барлығында табиғаттан тыс құбылыстар кездеседі, соның ішінде Лейнстерге қарсы соғыстары туралы да айтылады.

Ниаллдың ұлдары

Ирландиялық жылнамалар бесінші ғасырдағы оқиғаларды тіркеуді мақсат етеді, бірақ олардың сенімділігі күмәнді, себебі мұндай ерте жазбалар тоғызыншы ғасырда немесе одан кейін қосылған. Жылнамалардың хронологиясы ерекше күдік тудырады, өйткені бұл Киелі Патриктің күндері деп есептелетін Патриктің алғашқы жазбаларын жазған Мюирху мокку Мактени мен Тирехан көрсеткен патшалармен сәйкестіру үшін кейіннен жасалған деп саналады. Екі автордың екеуі де Патриктің Лоэгаир билігінде Ирландияға келгенін және онымен кездескенін айтады. Жылнамаларда Патриктің өліміне екі дата келтірілген – 461 және 493 жылдар, сондықтан Лоэгаирдің билігі осы екі датаға, әсіресе ертерек датаға сәйкес келдірілді. Кейінгі дата үшін Лоэгаирдің ұлы Лугайд сол қарсыластың рөлін атқарған сияқты. Тарихқа дейінгі кезеңнің соңында, бесінші ғасырдан бастап, Уи Неиллдің ата-бабалары – Тоғыз құймалдың Ниалл ұрпақтары – Ирландияның шығыс орталығына, Оңтүстік Ольстерге және Солтүстік Лейнстерге бұрынғы үстемдік еткендердің есебінен кеңейді. Ирландиялық жылнамалардың жазбалары, мұндай ерте кезеңде сенімсіз болуы мүмкін, Ниалл ұрпақтары мен Лейнстерліктер арасындағы соғысты тіркеді. Кейіннен шығыс орталықтағы жаулаулармен байланысты болғанымен, Тиреханның Патрик өмірі Лоэгаирдің билігі Коннахтта орналасқан болуы мүмкін екенін көрсетеді. Патрик Лоэгаирдің қыздарымен Круахан маңында кездескен, ол аңыз бен тарих бойынша Коннахт патшалығымен байланысты тарихи ескерткіштер кешені. Патшалар тізімінде, ішкі деректер бойынша Финьснехта Фледахтың (697 жылы қайтыс болған) билігіне дейінгі ең ертесінде, Ниаллдан кейін Лоэгаир келді, одан кейін Ниаллдың екінші ұлы Коирпре, Коирпреден кейін Ниаллдан тумаған сирек патшалардың бірі – Айлиль Молт, ал Айлильден кейін Лоэгаирдің ұлы Лугайд билік етті. Кейінгі тізімдерде Нат И Ниалл мен Лоэгаирдің арасында патша болып көрсетілген, сонымен қатар Коирпре жоқ. Жазбалардағы көптеген мәселелерді ескере отырып, Лоэгаирдің өркендеу кезеңінің мерзімі нақты емес, бағалаулар оны бесінші ғасырдың екінші жартысына, шамамен 450 жылдан 480 жылдардың соңына дейін орналастырады.

Қасиетті Патрик

Мюрчу моку Мактенидің VII ғасырдағы Патрик өмірінде Лоэгаир "үлкен патша, қатыгез және пұтқа табынушы, варварлардың императоры" деп сипатталады. Лоэгаир мен басқалар Патрикті өлтіруге бірнеше рет тырысқаннан кейін, қасиетті адам Лоэгаирге сенімді қабылдауын немесе өлуін ескертеді. Халық кеңесінен кейін, ол мойынсұнып, крещениеден өтеді. Патриктің тағы бір ерте өмірі, Тирехан жазғандай, Лоэгаир Патриктің кереметтеріне қарамастан пұтқа табынушы болып қалады. Лоэгаирдің айтуынша, оның әкесі Ниалл оған дін аударуға рұқсат бермес еді. "Керісінше, мен Тараның төбесіндегі қабірге жерленемін, Ниаллдың ұлы мен Муллахмастағы Дунлайнгтің ұлы бетпе-бет тұрамыз". Дегенмен, Тирехан Патриктің Лоэгаирдің екі қызын, әдемі Эйтнені және қызыл Федельмді дінге қайтаруына рұқсат береді. Кейінірек жазылған Vita tripartita Sancti Patricii (Қасиетті Патриктің үш бөлімді өмірі) Лоэгаирді Патрикті өлтіруді жоспарлап отырған адам ретінде көрсетеді. Сент-Патриктің лорикасы Vita tripartita-да кездеседі және ол Патрикті Лоэгаирдің бір жоспарынан қорғайды. Бұл оқиғада Лоэгаир Патрикпен дінге қайта кіргізілмейді және әкесі Ниалл қалағандай Тара қабырғаларына жерленеді. Лебор на хуидра Лоэгаирдің дінге өтуі және өлімі туралы қосымша мәліметтер береді.

Борома Лайген

Борома немесе Борома Лайген – Ленстердің мал төлемі – бірқатар Орта Ирландиялық деректерде айтылады. Оның болжамды бастауы Туатал Тектмар 7 Риге на Эренн, «Лебор Габала Эреннің» жалғасы және «Акаллам на Сенорах» еңбектерінде сипатталған. Оқиғалар тарихқа дейінгі кезеңге, Туатал Тектмар заманына тірелген. Ол Ленстер патшаларынан қыздарының өлімі үшін 5000, кейбір деректерде 15000 бас ірі қараны құрмет ақысы – ерте ирландиялық заң кодекстерінде «эрайк» деп белгілі – ретінде талап етеді. Туаталдан кейінгі аңыз шаһарлар осы төлемді жинауға тырысады, бірақ ақыры Коирпре Лифшеирдің әрекеті Фионн мак Камхейл мен Фианна тарапынан жеңіліске ұшырайды. Кейінгі деректерге сәйкес, Лоегаирдің Бораманы енгізу әрекеті сәтсіз аяқталды. Оның жорылысын Бароу өзені маңында Уи Ченнселайгтың атасы Кримтанн мак Эннай жеңді. Лоегаир тұтқындалып, ешқашан қайтадан Ленстерге шабуыл жасамауға ант берді. Ол күн мен айға, жер мен теңізге, күндіз бен түнгіге, су мен ауаға ант берді. Оның өлімі туралы бір деректе ол осы антын бұзғандығы айтылады. Уи Ченнселайгпен байланысы кейінірек қосылған болуы мүмкін, себебі басқа дереккөздерде Патрик заманында Наастан билік жүргізген Ленстер патшасы Даль Мессин Корбтың бір бөлігі болған Уи Гарчонның кейінірек белгісіз руына жатқандығы айтылады.

Өлім

Лоэгаирдің өлімі туралы бірнеше әңгіме бар. «Борома» бойынша, ол Лейнстерге енді ешқашан шабуыл жасамауға берген сертін бұзады. Ол Килдар маңындағы Лиффи өзенінің жазығына жеткенде, ол ант берген табиғат күштері оны өлтіреді: жел өкпесінен шығып кетеді, күн оны күйдіреді, жер оны жерлеп қояды. Тағы бір әңгімеде Лоэгаирдің друидтері оның Эриу (Ирландия) мен Альба (Шотландия) арасында өлетінін болжайды. Осыдан қашу үшін Лоэгаир теңізге ешқашан бармайды. Бұл нұсқада ол Лиффи жазығындағы Эре және Альба деп аталған екі төбе арасында қайтыс болды делінеді. Соңында, Лоэгаир Патрикпен қарғысқа ұшырап, содан көз жұмды деседі.

Сейіл Лоегари

Тиреханның Патрик өмірі Лоэгаирдің екі қызын – әдемі Эйтнені және қызыл Федельмді – атайды. Федельм, Лугайдты күтіп жүрген кезінде, туылмаған баласын қарғыстан аман қалдыруды өтінді, және оған жартылай рұхсат берілді, соның арқасында Лугайд кейіннен патша болды. Оның он екі ұлының тағы бірі – Феидлимид. Ангиасқа қоса, оның әйелдерінің арасында Фергус Мор мак Эйркідің атасы деп есептелетін Эохайд Муйнремардың қызы Мюрехт те болды. Тағы бір тармақ – Муинтир Талтлхлиг, Лох Лирдің Уи Лаогер ауданының басшылары болды, бұл аудан Ферманагтағы Төменгі Лох Эрннің солтүстігіндегі Лург барониясында орналасқан.