Кіріспе
Америкалық траппист монастыры – Гетсиманидегі Біздің Ханымның аббаттығы АҚШ-та, Кентукки штатының Бардстаун қаласына жақын, Нельсон округінде орналасқан католик монастыры. Аббаттық қатаң сақталатын цистерциандық орденнің (Ordo Cisterciensis Strictioris Observantiae) бөлігі болып табылады, бұл орден траппистер деп белгілі. 1848 жылдың 21 желтоқсанында құрылған және 1851 жылы аббаттыққа дейін көтерілген Гетсимани, Америка Құрама Штаттарындағы барлық траппист және траппистине монастырларының ана үйі саналады. Гетсимани – елдегі әлі де жұмыс істеп тұрған ең көне траппист монастыры. Әйіс-Бенедикт ережесін ұстанған траппист монахтары, адал дұға мен еңбекпен тыныш өмір сүреді. Монастырь жұмыс істейтін шаруашылықта орналасқан. Монахтар өздерін және аббаттықты Гетсимани фермалары дүкені арқылы қамтамасыз етеді, онда қолмен жасалған жеміс торттары мен бурбон фаджы (орында және пошта арқылы тапсырыспен) ұсынылады. Гетсимани 1941 жылдан 1968 жылы қайтыс болғанға дейін траппист монахы, әлеуметтік белсенді және жазушы Томас Мертонның үйі болды.
The Abbey of Our Lady of Gethsemani is a Catholic monastery in the United States near Bardstown, Kentucky, in Nelson County. The abbey is part of the Order of Cistercians of the Strict Observance (Ordo Cisterciensis Strictioris Observantiae), better known as the Trappists. Founded on December 21, 1848, and raised to an abbey in 1851, Gethsemani is considered to be the motherhouse of all Trappist and Trappistine monasteries in the United States. Gethsemani is the oldest Trappist monastery in the country that is still operating. Following the Rule of Saint Benedict, the Trappist monks live a contemplative life of faithful prayer and work. The monastery is situated on a working farm of The monks support themselves and the abbey through its store, Gethsemani Farms, offering handmade fruitcake and bourbon fudge (both onsite and by mail order). Gethsemani was the home of Trappist monk, social activist and author Thomas Merton from 1941 until his death in 1968.
Құру
1805 жылдың қыркүйегінде Швейцариядағы Ла-Вальсент аббаттығының француз траппистері Пенсильваниядан Кентукки штатының Луисвилл қаласына сапар шекті. Луисвиллден олар Бардстаун аймағына барып, Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы католик дін қызметкері Стивен Бадинмен кездесті. Бадин монахтарды және олардың орденінің мүшелерін осы аймақта қоныстануға шақырды. Олардың тұруы ұзаққа соқпады, 1809 жылы қатты су тасқынынан кейін олар кетіп қалды. Төрт он жылдықтан соң, 1847 жылы Францияның Меллерей аббаттығының аббаты Дом Максим Кентуккиге монастырь салуға жарамды жер табу үшін екі монахты жіберді. Луисвилл епископы Бенедикт Джозеф Флагет оларды қарсы алып, Нельсон округіне, Лорето қарындастарының меншігіндегі, бұрынғы траппистер қауымы тұрған Гетсимани деп аталатын жерге жетеледі. Екі монах жерді сатып алу туралы келісімге қол жеткізді. 1848 жылдың 26 қазанында Меллерей аббаттығының 44 монахы, өздерінің жетекшісі Эутропий Прустпен бірге Франциядан аттанды. Бұл уақтылы болды, себебі Францияда социализмнен шабыттанған революция қаупі туды, ал дінсіздіктің артуы шіркеуге қарсы жағдай жасады. Сапар барысында бір монах қайтыс болды, ал қалған 43 монах 1848 жылдың 11 желтоқсанында Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына жетті. Олар Миссисипи өзенімен "Martha Washington" атты кемеде саяхаттап, 21 желтоқсанда Гетсиманиге келді және бірнеше күннен кейін Рождестволық мисса өткізді.
Басталуы
Сол кездегі Гетсиманидегі өмір өте қатал еді. Олар келгеннен кейін көп ұзамай Пруст пневмониямен ауырып, жартылай өлімге тіреліп қалды – соңғы қасиеттер оқылып берілгеннен кейін ғана жазылып шықты. 1849 жылға қарай, жаңадан құрылған қауым мүліктегі ескі лашықтарды бұзып, екінші шіркеу салды және көп ұзамай сол жерді кеңейтуді жоспарлай бастады. Осылайша, 1851 жылы Гетсимани жері «Жаңа әлемнің прото-аббаттығы» деп жарияланды, ал Пруст Гетсиманидің алғашқы аббаты атанды. Пруст өткен жылы абаттыққа тағайындалғаннан кейін, үш қабатты монастырьды салу жоспарлары 1852 жылдың қазан айында басталды – жобаны сәулетші Уильям Кили жасады. Азаматтық соғысқа дейінгі жылдары осы монастырь Мельрей аббаттығының үлгісімен салынды. Ол кірпіш қабырғалардан тұрғызылып, ағаш шатырлармен нығайтылды, сондай-ақ төртбұрышты аббат шіркеуі салынды (аббат шіркеуі – аббатқа тиесілі шіркеу), оның ішкі бөлігі неоготикалық стильдегі латта мен гипстен жасалған. Кірпіштер құрылыс алаңында жасалған, ал негізі Индианадан әкелінген әктас тастардан құралған. Кейін терезелер орнатылып, шіркеудің үстіне үлкен мұнара орнатылды. Жергілікті тұрғындардың көптеген өкілдері монахтарға құрылыс жұмысына көмектесті, олардың кейбіреулері құлдар еді. Ауыр еңбек үшін Пруст жергілікті халқына балаларына тегін білім беруге уәде берді. 1859 жылы Пруст абаттықтан кетіп, Франциядағы Мельрей аббаттығына оралды. Осы кезде Гетсиманиде барлығы 65 монах болды. Пруст 1874 жылы Италияның Рим қаласының жанындағы Тре-Фонтан аббаттығының аббаты болып қызмет еткен кезде қайтыс болды.
Азамат соғысы және кейінгі 19 ғасыр
Бенедикт Бергер келесі абат болып тағайындалды, АҚШ Азамат соғысы 1861 жылдың 19 сәуірінде басталғаннан кейін, бірақ ол сол жылдың қаңтарынан бастап қауымды басқарып келген еді. Бергердің іскерлік қабілеттері зор екені белгілі болды, және ол монахтарының қатал түрде өмір сүруін қадағалап отырды. Шындығында, көптеген жергілікті тұрғындар монахтарды ерекше және бақытсыз адамдар деп есептеді. Ол Азамат соғысының екі тарапындағы сарбаздарға жомарттықпен және мейірімділікпен көмектескені үшін де есте қалды, оларды абаттықта тамақ, жылқы және/немесе дистиллятпен қамтамасыз етті. Дегенмен, Бергер Одаққа көбірек жақтас болды, және оның монахтары аймақтағы Одақ әскерлерінің қорғауында болды. 1864 жылдың 1 мамырында абаттық өз шіркеуін базиликаның қоғамдық қанатында жалпы қауымға ашты, ал Франция Жером Моен есімді дін қызметкерін оларды басқару үшін жіберді. 1866 жылдың 15 қарашасында Гетсиманидің абаттық шіркеуі Синциннати Рим-католик архиепископы Пурселлмен, Луисвилл және Буффало епископтарының көмегімен киеленді. Киелену рәсіміне Балтимор епископы Сполдинг қатысты және ол уағыз айтты. Сол жылы Гетсимани жақын жердегі приходты басқару құқығын алды, сондай-ақ Дом Бенедикт әйелдер үшін діни орден құрды – Әйелдердің Франциск Орденінің үшінші реттік қатары, олар Кентукки штатындағы Маунт-Оливеттегі қыздар мектебінде оқытуға тағайындалды. Осы кезде абаттыққа көптеген жаңа постланттар келмеді, бұл Дом Бенедикттің қатаң басшылығымен байланысты болды. 1878 жылы абаттықтағы монахтардың саны негізін қалау кезінде болғандай болды, және қатысушылардың ешқайсысы американдық емес еді. Осының салдарынан Гетсимани жерінің бір бөлігін жергілікті шаруаларға жалға берді. 1884 жылы абаттыққа ауыр соққы тиді. Олардың табысының және азық-түлігінің маңызды көзі болған астық диірмені өртеніп кетті. Осыған қарамастан, Гетсимани осы уақытқа дейін өте үлкен және өнімді шаруашылықты басқара алды. 1885 жылы қауым алғаш рет өмір бойына қызмет ететін американдық монахты – бұрынғы Техас ковбойын қабылдады. Алайда, Дом Бенедикттің өкілеттігі аяқталғанға дейін Гетсиманидегі монахтардың саны 34-ке дейін азайды. Денсаулығы нашарлаған Бергер 1889 жылы зейнетке шықты және 1891 жылдың тамызында қайтыс болғанға дейін абаттықтың медбикелік бөлімінде болды.
Аббат Эдвард Шей-Бурбонның абыройының салдарынан отставкаға кетуі
Dom Edward Chaix Bourbon - 9 мамырда 1890 жылы Гетсеманидың келесі абысы болып тағайындалды; оның абаттық батасы қыркүйек айында өтті. Dom Edward аббатхананың аумағындағы барлық ұлдарға арналған мектепті күтуге белсенді түрде кірісіп, оны Гетсемани колледжіне (немесе Гетсимани колледжіне) айналдырды. Abbot Edward Бофорттың жасаған қылмыстарынан хабардар болған, бірақ көп жылдар бойы араласпады. Жанжал жариялы болғаннан кейін ол Бас Шығармада отставкаға кетемін деді, бірақ оның өтініші екі рет қабылданбады. Дегенмен, ол Францияда қалды. Аббатхана көп жыл бойы абатсыз қалды. 1898 жылдың қаңтарындағы сапардан кейін Ла Траппеден Dom Edmond Obrecht әкімші болып тағайындалды, содан кейін 1898 жылы абат сайланды.
Abbot Edward knew about Beaufort's offenses but did not intervene for years. After the scandal was made public, he submitted his resignation at the General Chapter, but it was rejected twice. Nonetheless, he remained in France. The abbey remained without an abbot for years. After a visitation in January 1898, Dom Edmond Obrecht from La Trappe was appointed the administrator and then elected abbot in 1898.
Дом Обрехттің қолжазбалар жинағы
Обрехт, бастапқыда Эльзастан шыққан, монах болмай тұрып Сорбоннада оқыған. 1875 жылы Ла Траппеге кірді, кейіннен Бас прокурорлар Франсуа Режи Мартрин Донос (1808–1880) және Станислаус Уайт (1838–1911) хатшысы болып қызмет етті, 1892 жылға дейін Римде жұмыс істеді. 1893 жылдан 1897 жылға дейін ол Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында Римдегі Тре-Фонтан аббаттығының құрылысы үшін қайырымдылық жинады. Ол ортағасырлық қолжазбаларды (және Француз революциясы кезіндегі құжаттарды) жинады, қазіргі күні Батыс Мичиган университетінде сақталады.
Жазушылар ретінде траппистер
XX ғасырдағы екі Гетсимани монахы – Томас Мертон және Реймонд Фланаган өз жазбаларымен кеңінен танымал. Мертон цистерциандық руханият туралы жазды, ал Фланаганның еңбектері көбірек оқырманға арналған еді. Екеуі де көптеп жариялап, кітаптары бірнеше тілге аударылды. Сонымен қатар, никарагуалық ақын Эрнесто Карденал Мертонның жетекшілігімен Гетсиманиға келді.
Қазіргі
Қазіргі абат - Элиас Диц. Үндемеу әлі де қолдауға ие. Қауымды құрайтын шамамен 40 монах келушілермен араласып, монастырь аумағынан медициналық сапарлар мен аббатханаға қатысты істер үшін шығады. Монастырь кейбір күтім, құрылыс жұмыстары және пошта арқылы тапсырыс беру телефон орталығын жұмыс ілету үшін жалдамалы қызметкерлерді пайдаланады. Құдайға сыйынбау әр күн сайын таңғы сағат 6:15-те, ал жексенбі күндері таңғы сағат 10:30-да бас шіркеуде өтеді. Көптеген күндері кешкі құлшылықтар мен басқа да діни рәсімдер болып өтеді. Уильям Лест Хит Мун өзінің "Көк шосселер" кітабында 1978 жылы монастырға жасаған сапары туралы жазған.
Монастырға қабылдау
Монастырға қабылдану – монахтық өмірге ұмтылатын адамдар үшін қиын процесс. Монастырь үміткерлерден Гетсиманиға бірнеше рет баруды талап етеді және басқа қауымдарды да қарастыруға кеңес береді. Ақырында, қабылдау алдында психологиялық тестілеуден өту міндетті. Қабылданғаннан кейін адам алты ай постлант ретінде өтеді, содан кейін оған ақ киім беріледі. Одан кейін екі жыл жаңа монах болып қалады. Егер монах қабілетті деп табылса, ол "толық уәде берген" монахтар кеңесімен бекітіледі және қосымша үш жыл "кіші уәде берген" монах ретінде өтеді. Осы үш жылдан кейін монах соңғы, салтанатты уәдесін беруге және "толық уәде берген" монахқа айналуға өтініш бере алады.
Қайтулар
Гетсимани қонақтарды қабылдау дәстүрі ежелгі бенедиктиндер мәдениетімен үйлеседі. Қонақтар аббаттық жер-шеңберін еркін аралап көруге мүмкіндік алады. Жаяу жолдар, ормандық аймақтар мен кең далалар тыныш серуендеуге және ойша толғануға ыңғайлы. Гетсиманиде 30 бөлмелі, жеке дәретханасы және кондиционері бар демалыс үйі бар. Еркектер де, әйелдер де қабылданды. Еркек зыяратшыларға қатысуға кеңес берілмейді, ал әйел зыяратшыларға қасиетті аумаққа кіруге тыйым салынған. Сөйлесуге рұқсат тек арнайы белгіленген аймақтарда ғана беріледі.
Зират
Көптеген басқа монахтар зираттары сияқты, Гетсиманидегі зират та біркелкі кресттермен белгіленген. Ол тіреуішті жартастың үстінде орналасқан және төмендегі аңғар мен ормандарға қарайды. Монахтар дәстүрлі траппистік әдіспен, монахтық киімдерінде және табытсыз жерленеді. Мұнда Томас Мертонның қабірі орналасқан, және ол көбінесе келушілер қалдырған түрлі естелік заттармен безендіріледі. Оның қабір тасы барлық басқалары сияқты қарапайым стильде жазылған: "Fr. Луис Мертон, 1968 жылдың 10 желтоқсанында қайтыс болды".
Гетсимани кездесуі I
1996 жылдың 22-27 шілдесінде Гетсимани аббатханасында әртүрлі католик және будда ордендерінің монахтары арасындағы алғашқы маңызды диалог өтті. Талқыланған мәселелердің ішінде дұға, медитация, еңбек этикасы және монахтардың міндеттері болды. 14-ші Далай-лама – кездесуге қатысушы – бұл әңгімелер екі дін арасындағы келешектегі диалогтарға жол ашу үшін маңызды болғанын айтты. Мұндай байланыс орнату туралы идея алғаш рет 1993 жылы Дүниежүзілік діндер парламентінде туды, онда Джулиан фон Дюрбек және Уэйн Тисдейл Монастыралық дінаралық диалогтан (МДД) буддистер мен католиктер арасында дінаралық диалог өткізуді сұрады; МДД келісім берді және сол күні парламентте кездесу өткізді. Қатысушылар: Тензин Гьяцзо, 14-ші Далай-лама, Мэри Маргарет Фанк, Вен. Маха Госананда, Пьер Франсуа де Бетюн, Дэвид Штейндл Раст, әке Джеймс А. Уайсман, әке Дональд У. Митчелл, әке Лео Лефебур, Дональд Митчелл, әке Жозеф Джон Джерри.