Кіріспе

Артур Хиллер Пенн (1922–2010) – американдық режиссер, кинорежиссер және театр режиссері. Ол «Тони» сыйлығының иегері, үш рет «Оскар» сыйлығының «Үздік режиссер» номинациясына, сондай-ақ «BAFTA» сыйлығына, «Алтын глобусқа» және екі «Эмми» сыйлығына ұсынылған. «Жаңа Голливуд» қозғалысының өкілі ретінде Пенн 1960-жылдар мен 1970-жылдардағы контрмәдениет мәселелерін көтеріп, сыншылар тарапынан жоғары бағаланған бірнеше фильмдер түсірді, олардың ішінде «The Chase» (1966) драмасы, «Бонни мен Клайд» (1967) тарихи қылмыс фильмі, «Алисаның мейрамханасы» (1969) комедиясы және «Литтл Биг Мэн» (1970) ревизионисттік вестерні бар. Пенн пьесаны қою бойынша «Тони» сыйлығының үш номинациясына ие болды, 1959 жылы Хелен Келлердің балалық шағына арналған «The Miracle Worker» пьесасы үшін жеңіске жетті. Ол 1962 жылғы фильмнің экранизациясын режиссерлік еткені үшін алғашқы «Оскар» номинациясын алды. Оның басқа да танымал фильмдері: нео-нуар «Night Moves» (1975) және ревизионисттік вестерн «The Missouri Breaks» (1976). 1990-жылдары ол қайтадан сахна мен теледидар режиссурасына және продюсерлікке оралды, соның ішінде «Заң мен тәртіп» қылмыстық сериалының атқарушы продюсері болды. 2010 жылы қайтыс болған кезде Пенн бірнеше құрметті наградаларға ие болды, олардың ішінде «Алтын аю» сыйлығы, «Тони» сыйлығы және Сан-Франциско халықаралық кинофестивалінің «Акира Куросава» сыйлығы бар.

Ерте өмір

Пенн 1922 жылы Филадельфияда, Пенсильвания штатында, орыс еврей отбасында дүниеге келді. Оның анасы – медбике Соня (Гринберг), әкесі – сағатшы Гарри (Цви) Уильям Пенн. Екеуі де бұрынғы Новоалександровск қаласының (қазіргі Литваның Зарасай қаласы) тумалары еді. Ол модель, портрет және натюрморт суретшісі Ирвинг Пенннің кіші інісі болды. Бала кезінде ата-анасы ажырасқан соң анасымен бірге тұрды. Кейін ауруға шалдыққан әкесіне қайтып оралып, әкесінің сағат жөндеу шеберханасын басқаруға көшті. 19 жасында Екінші дүниежүзілік соғысқа (1943-1946) АҚШ армиясына шақырылып, Арденн шайқасында жаяу әскер болып қызмет етті. Ұлыбританияда тамашалағанда театрға қызығушылық танытты. Сол кезде Англия бойынша солдаттар үшін қойылатын спектакльдерге режиссерлік етіп, қатысты.

Мансап

Сапалы теледрамалардың режиссері ретінде танымал болғаннан кейін Пенн, Warner Brothers студиясы үшін "Солқол қаруы" (1958) фильмімен кинодағы дебютын жасады. Бұл фильм – Билли Кид туралы аңыздың қайта айтылуы, және Пол Ньюменнің заңгерді психологиялық проблемалары бар жас жігіт ретінде сомдауымен ерекшеленді (бұл рөл бастапқыда Джеймс Динге арналған еді). Тусірілім жұмысы бар болғаны 23 күнге созылды, бірақ Warner Brothers оның қарсылығына қарамастан, фильмді қайта өңдеп, ол мақұлдамаған жаңа соңғы сахна қосты. Фильм Солтүстік Америкада сәтсіздікке ұшырады, бірақ Еуропада жақсы қабылданды. Пенннің екінші фильмі – "Ғажайып жасаушы" (1962), ол Энн Салливанның соқыр және саңырау Хелен Келлерге қалай қарым-қатынас жасауды үйреткені туралы әңгіме. Бұл фильм бас рөлдерді сомдаған Энн Бэнкрофт пен Пэтти Дьюкке екі "Оскар" сыйлығын әкелді. Пенн Уильям Гибсонның пьесасы бойынша қойылған спектакльді режиссерлік еткені үшін "Тони" сыйлығын жеңіп алды, онда Бэнкрофт пен Дьюк те ойнаған еді, сондай-ақ ол Бэнкрофттың Бродвейдегі дебютінде, драматург Гибсонның алғашқы Бродвей қойылымы "Екеу үшін тартыс" спектаклінде режиссерлік жасаған. Ол Джон Франкенхаймерге фильмді түсіруді тапсырды. Пенннің келесі фильмі – "Қуу" (1966), ол Роберт Редфорд ойнаған қашқан сотталушының оралған күніндегі Оңтүстік штатындағы кішкентай, жемқор қаладағы оқиғаларды баяндайтын триллер. Пенн пост-өндіріс процесінен шеттетілді, оның орнына продюсер Сэм Шпигель бақылау жасады. "Бонни мен Клайд" фильмін аяқтаған кезде Пенн Массачусетс штатының Стокбридж қаласында тұрып, екі жыл бұрын қалада болған ірі қоқыс тастау оқиғасы туралы естіді. Ол Арло Гатриге хабарласып, оның "Алисаның мейрамханасындағы қырғын" әнін фильмге бейімдеуге рұқсат алды, сондай-ақ түсірілім кезінде оқиғалар болған орындарда Гатридің қатысуын және бірнеше Стокбридж тұрғындарының қатысуын қамтамасыз етті. "Алисаның мейрамханасы" фильмі 1969 жылы шықты. Гатри 2023 жылы фильмге ашуланғанын айтты, Пенн мен оның әріптес жазушысы хиппи идеалдарының қазіргі уақытта маңыздылығы туралы қателігіне келгенін және фильмнің премьерасынан шығып кеткенін мәлімдеді; фильмде бейнеленген Элис Брок пен Ричард Роббинс та осыған ренжіді. 1970 жылы Пенн "Алисаның мейрамханасынан" кейін "Кішкентай үлкен адам" фильмін түсірді, ол шайнмен қабылданып, шайендер тайпасына асырап алынған ақ адамның (Дюстин Хоффман ойнады) өмірін көрсетеді. Кейін Пенн теледидарда жұмыс істеді, соның ішінде қылмыстық серия "Заң мен тәртіптің" атқарушы продюсері болып қызмет етті.

Жеке өмір

1955 жылы ол актриса Пегги Маурерге үйленді. Олардың екі баласы болды: ұлы Мэтью Пенн және қызы Молли Пенн. Пенн «Микки Ону» фильмін түсірілімі барысында Алгер Хисспен танысып, 2010 жылғы сұхбатында: «Алгер менің пәтерімде үйленді. Шындығында, мен Гисс кезеңін күтпегендей зерттей бастадым» деді.

Өлім

Пенн 2010 жылдың 28 қыркүйегінде Манхэттендегі үйінде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды, бұл оның 88 жасқа толған күнінен кейін бір күн өткен соң болды.