Джеймс Принсеп: Шығыстанушы ғалым және ежелгі жазуларды зерттеуші
James Prinsep
Джеймс Принсеп (1799-1840) – ағылшын ғалымы, шығыстанушы, ежелгі үнді жазуларын (Кхароштхи, Брахми) жазып, түсіндірген. Сонымен қатар, нумизматика мен металлургияны зерттеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын ғалымы, шығыстанушы және антиквари (1799–1840) XIX ғасырдағы ағылшын футболшысы.
English scholar, orientalist and antiquary (1799–1840)
the 19th century English footballer
Джеймс Принсеп (20 тамыз 1799 – 22 сәуір 1840) – ағылшын ғалымы, шығыстанушы және антиквари. Ол Бенгалия Азия қоғамы журналының алғашқы редакторы болды және ежелгі Үндістанның харошти және брахми жазуларын жазылуын ашып, оларды түсіндіргенімен ең жақсы танылады. Үндістанда Беннес қаласындағы қазынада ассейер болып жұмыс істегенімен қатар, ол нумизматика, металлургия және метеорология салаларын зерттеді, құжаттады және суреттеді.
James Prinsep (20 August 1799 – 22 April 1840) was an English scholar, orientalist and antiquary. He was the founding editor of the Journal of the Asiatic Society of Bengal and is best remembered for deciphering the Kharosthi and Brahmi scripts of ancient India. He studied, documented and illustrated many aspects of numismatics, metallurgy, meteorology apart from pursuing his career in India as an assay master at the mint in Benares.
Ерте өмір
Джеймс Принсеп – Джон Принсептің (1746–1830) және оның әйелі София Элизабет Ауриольдың (1760–1850) жетінші ұлы, оныншы баласы болды. Джон Принсеп 1771 жылы аз ақшасымен Үндістанға барып, индиго өсіруде сәттілікке жетті. 1787 жылы ол 40 000 фунт стерлинг байлықпен Англияға оралып, Шығыс Үндістан саудагері ретінде танылды. 1809 жылы шығынға ұшыраған соң Клифтонға көшіп өтті. Оның байланыстары барлық ұлдарына жұмыс табуға көмектесті, соның нәтижесінде Принсептер отбасының бірнеше мүшесі Үндістанда жоғары лауазымдарға ие болды. Кейін Джон Принсеп парламент депутаты болды. Джеймс бастапқыда Клифтондағы мистер Буллок басқаратын мектепте оқыды, бірақ үйдегі үлкен ағаларынан көбірек білім алды. Ол егжей-тегжейлі сурет салу және механикалық ойлап табу саласындағы қабілетін көрсетті, бұл оны дарынды, бірақ ерекше Август Пуджиннің архитектураны оқуына итерді. Алайда, жұққан инфекция салдарынан көру қабілеті нашарлап, архитектураны кәсіп етіп таңдау мүмкін болмады. Әкесі Үндістандағы монетахананың сараптама бөлімінде бос орын бар екенін біліп, оны Гай ауруханасында химия пәнін оқуға жіберді, содан кейін Лондондағы Корольдік монетахананың сарапшысы Роберт Бинглинің шәкірті болды (1818–19).
James Prinsep was the seventh son and the tenth child of John Prinsep (1746–1830) and his wife, Sophia Elizabeth Auriol (1760–1850). John Prinsep went to India in 1771 with almost no money and became a successful indigo planter. He returned to England in 1787 with a fortune of £40,000 and established himself as an East India merchant. He moved to Clifton in 1809 after incurring losses. His connections helped him find work for all his sons and several members of the Prinsep family rose to high positions in India. John Prinsep later became a member of parliament. James initially went to study in a school in Clifton run by a Mr. Bullock but learnt more at home from his older siblings. He showed a talent for detailed drawing and mechanical invention and this made him study architecture under the gifted but eccentric Augustus Pugin. His eyesight however declined due to an infection and he was unable to take up architecture as a profession. His father knew of an opening in the assay department at the mint in India and sent him to train in chemistry at Guy's Hospital and later as an apprentice to Robert Bingley, assay master at the Royal Mint in London (1818–19).
Үндістандағы мансабы
Принсеп Калькутта монетаханасында сынақ шебері лауазымын тапты және 1819 жылдың 15 қыркүйегінде ағасы Генри Тобимен бірге Калькуттаға келді. Калькуттада бір жылдан кейін, оны жоғары тұрған қызметкері, көрнекті шығыстанушы Хорас Хейман Уилсон Бенарес монетаханасында сынақ шебері болып жұмыс істеуге жіберді. Ол 1830 жылға дейін, Бенарес монетаханасы жабылғанға дейін онда қалды. Содан кейін ол Калькуттаға оралып, Уилсон 1832 жылы отставкаға кеткен кезде, майор В. Н. Форбс жасаған, грек қайта жандану стиліндегі жаңа күміс монетаханада (Уилсон ұсынған Джеймс Аткинсонды басып озып) сынақ шебері болып тағайындалды. Сынақ шебері ретіндегі жұмысы оны көптеген ғылыми зерттеулер жүргізуге итерді. Ол пештердегі жоғары температураны дәл өлшеу тәсілдерін зерттеді. 1828 жылы Лондон Корольдік қоғамының «Философиялық еңбектерінде» оның техникасын жариялауы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайлануына әкелді. Ол калибрленген мика табақшаларының сериясын пайдалану және платинаның жылулық кеңеюін пайдалану арқылы визуальды пирометриялық өлшеу мүмкіндігін ұсынды, бірақ практикалық тәсіл – платина, алтын және күміс қорытпаларының калибрленген комбинацияларын купельге немесе тигельге орналастырып, олардың балқуын бақылау екенін есептеді. Ол сондай-ақ алтын шамдағы аз көлемдегі ауаның кеңеюін өлшейтін пирометрді сипаттады. 1833 жылы ол Үндістанның салмақтары мен өлшемдерін реформалауды талап етті және Шығыс Үндістан компаниясының жаңа күміс рупиясына негізделген бірыңғай монета жүйесін ұсынды.
Prinsep found a position as an assay master at the Calcutta mint and reached Calcutta along with his brother Henry Thoby on 15 September 1819. Within a year at Calcutta, he was sent by his superior, the eminent orientalist Horace Hayman Wilson, to work as assay master at the Benares mint. He stayed at Benares until the closure of that mint in 1830. He then moved back to Calcutta as deputy assay master, and when Wilson resigned in 1832, he was made assay master (overruling Wilson's nominee for that position, James Atkinson) at the new silver mint designed in Greek revival style by Major W. N. Forbes. His work as assay master led him to conduct many scientific studies. He worked on means for measuring high temperatures in furnaces accurately. The publication of his technique in the Philosophical Transactions of the Royal Society of London in 1828 led to his election as a Fellow of the Royal Society. He suggested the possibility of visual pyrometric measurement using a calibrated series of mica plates as well as using the thermal expansion of platinum but considered that a practical approach was to use calibrated combinations of platinum, gold and silver alloys placed in a cupel or crucible and observe their melting. He also described a pyrometer that measured the expansion of a small amount of air held within a gold bulb. In 1833 he called for reforms to Indian weights and measures and advocated a uniform coinage based on the new silver rupee of the East India Company.
Сәулет
Джеймс Принсеп Бенаресте сәулет өнеріне деген қызығушылығын жалғастырды. Көзінің қабілетін қайта алған соң, ғибадатханалардың сәулетін зерттеп, суреттеді, Бенарестегі жаңа монета соғу ғимаратын және шіркеуді жобалады. 1822 жылы ол Бенарес аймағын зерттеді және 8 дюймға 1 миль масштабтағы дәл карта жасады. Бұл карта Англияда литографиялық әдіспен басылды. Ол сондай-ақ 1829 жылы Лондонға жіберілген және 1830-1834 жылдар аралығында «Бенарес суреттері» деген атпен жарияланған Бенарестегі ескерткіштер мен мерекелердің акварель суреттерінен тұратын серия жасады. Тұрып қалған көлдерді кептіру үшін аркалы туннель жобалауға және Бенарестің тығыз қоныстанған аудандарының санитарлық жағдайын жақсартуға көмектесті, сондай-ақ Караманса өзені арқылы тас көпір салды. Ол Аурангзебтің құлап жатқан минареттерін қалпына келтіруге көмектесті. Калькуттаға көшкеннен кейін, ол ағасы Томас жоспарлаған, бірақ 1830 жылы қайтыс болғандықтан аяқталмаған каналды аяқтауға көмектесуді ұсынды. Томас құрған канал Хугли өзенін Гангтың шығысқа қарайғы тармақтарымен байланыстырды. Ол 1838 жылы ауырғанға дейін журналды редакциялауды жалғастырды, бұл оның Үндістаннан кетуіне және одан кейін қайтыс болуына әкелді. Журналдағы көптеген суреттерді ол өзі салған.
James Prinsep continued to take an interest in architecture at Benares. Regaining his eyesight, he studied and illustrated temple architecture, designed the new mint building at Benares as well as a church. In 1822 he conducted a survey of Benares and produced an accurate map at the scale of 8 inches to a mile. This map was lithographed in England. He also painted a series of watercolours of monuments and festivities in Benares which were sent to London in 1829 and published between 1830 and 1834 as Benares Illustrated, in a Series of Drawings. He helped design an arched tunnel to drain stagnant lakes and improve the sanitation of the densely populated areas of Benares and built a stone bridge over the Karamansa river. He helped restore the minarets of Aurangzeb which were in a state of collapse. When he moved to Calcutta, he offered to help complete a canal that had been planned by his brother Thomas but left incomplete by the latter's death in 1830. Thomas's canal linked the River Hooghly with branches of the Ganges further to the east. He continued to edit the journal until his illness in 1838 which led to his leaving India and subsequently his death. Many of the plates in the journal were illustrated by him.
Сандық
Принсептің алғашқы қызығушылығы монеталар болды. Ол Бактрия және Кушан монеталарын, сондай-ақ үнді монеталарын, Гупта дәуірінен келген "белгіленген" монеталарды да зерттеді. Принсеп монеталардың үш кезеңнен өтті деп болжады: белгіленген, қалыптан соғылған және құйма монеталар. Принсеп сонымен қатар, жергілікті белгіленген монеталар туралы хабарлап, олардың шығыс Үндістанда кеңінен танылғанын айтты.
Coins were Prinsep's first interest. He interpreted coins from Bactria and Kushan as well as Indian series coins, including "punch marked" ones from the Gupta series. Prinsep suggested that there were three stages; the punch marked, the die struck, and the cast coins. Prinsep also reported upon the native punch marked coinage, noting that they were better known in eastern India.
Брахми жазуы филологы
Принсеп Азия қоғамы журналының редакторы болғандықтан, бүкіл Үндістаннан оған монеталар мен жазулардың көшірмелері жіберілді, оларды шифрлау, аудару және жариялау үшін. Брахми әрпінің шифрлануы 19-ғасырдың басында, Үндістандағы Британ Ост-Индия компаниясының билігі тұсында, әсіресе Калькуттадағы Бенгалия Азия қоғамында еуропалық ғалымдардың назарына ілікті. Брахми әрпін Принсеп, сол кездегі қоғам хатшысы, 1836-1838 жылдар аралығында қоғам журналында жарияланған ғылыми мақалалар сериясында шифрлады. Оның табыстары Кристиан Лассен, Эдвин Норрис, Х.Х. Уилсон және Александр Каннингем сияқты ғалымдардың эпиграфикалық еңбектеріне негізделген. Ол Джордж Турнурдан алған Шри-Ланканың пали жазуы арқылы осы атауды Ашокамен байланыстыра алды. Бұл жазулар Дели мен Аллахабадтағы бағаналарда, Үндістанның екі жағындағы тас жазуларында, сондай-ақ солтүстік-батыстағы монеталар мен жазулардағы Харошти әрпінде табылды. Үндістан эпиграфиясының жинағы – Corpus Inscriptionum Indicarum идеясын алғаш рет Принсеп ұсынды, ал бұл жұмысты 1877 жылы сэр Александр Каннингем ресми түрде бастады. Оның жазуларды зерттеуі Антиох және басқа гректерге сілтемелер негізінде Үндістан әулеттерінің мерзімін анықтауға көмектесті. Джеймс Принсептің қайтысынан кейін оның інісі Генри Тоби Принсеп 1844 жылы Ауғанстаннан жиналған монеталар туралы нумизматтың зерттеулерін қамтитын том жариялады.
As a result of Prinsep's work as an editor of the Asiatic Society's journal, coins and copies of inscriptions were transmitted to him from all over India, to be deciphered, translated, and published. The decipherment of Brahmi became the focus of European scholarly attention in the early 19th century during East India Company rule in India, in particular in the Asiatic Society of Bengal in Calcutta. Brahmi was deciphered by Prinsep, who was then the secretary of the Society, in a series of scholarly articles published in the Society's journal between 1836 and 1838. His breakthroughs built on the epigraphic work of Christian Lassen, Edwin Norris, H. H. Wilson and Alexander Cunningham, among others. He was then able to associate this title with Ashoka on the basis of Pali script from Sri Lanka communicated to him by George Turnour. These scripts were found on the pillars at Delhi and Allahabad and on rock inscriptions from both sides of India, and also the Kharosthi script in the coins and inscriptions of the north west. The idea of Corpus Inscriptionum Indicarum, a collection of Indian epigraphy, was first suggested by Prinsep and the work was formally begun by Sir Alexander Cunningham in 1877. His studies on inscriptions helped in the establishment of date of Indian dynasties based on references to Antiochus and other Greeks. After James Prinsep's death, his brother Henry Thoby Prinsep published in 1844 a volume exploring the numismatist's work on collections made from Afghanistan.
Басқа істер
Дарынды суретші және сызғыш Принсеп ежелгі ескерткіштердің, астрономияның, құралдардың, қазбалардың және басқа да тақырыптардың мұқият эскиздерін жасады. Ол сондай-ақ ауа райын түсінуге қатты қызығушылық танытты. Ол температураны автоматты түрде ескеретін барометрді жобалады. Ол метеорологиялық тіркемелерді жүргізді, сонымен қатар еріктілерге барометрлерді ұсынып, басқалардың деректерін графикалық түрде жинақтады. Ол темір беткейлерінің тотуын болдырмаудың практикалық әдістері бойынша тәжірибелер жүргізді.
A talented artist and draftsman, Prinsep made meticulous sketches of ancient monuments, astronomy, instruments, fossils and other subjects. He was also very interested in understanding weather. He designed a modified barometer that automatically compensated for temperature. He maintained meteorological registers, apart from supplying barometers to volunteers and graphically summarising the records of others. He conducted experiments on practical methods to prevent rusting of iron surfaces.
Жеке өмір
Принсеп 1835 жылғы 25 сәуірде Калькутта соборында Бенгалия армиясының подполковнигі Еремия Оберттің (Александр Оберттің немересі) және оның әйелі Ханнаның үлкен қызы Гарриет София Обертке үйленді. 1837 жылы олардың Елиза атты қызы дүниеге келді, ол жалғыз бала ретінде аман қалды. 1839 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
Prinsep married Harriet Sophia Aubert, elder daughter of Lieutenant Colonel Jeremiah Aubert (grandson of Alexander Aubert) of the Bengal army and his wife Hannah, at the cathedral in Calcutta on 25 April 1835. They had a daughter Eliza in 1837 who was to be the only child to survive. He was elected a member to the American Philosophical Society in 1839.
Өлім және мұра
Принсеп тікелей өзін-өзі шаршатып өлді. 1838 жылдан бастап ол қайта-қайта бас ауруы мен ауруға шалдығуын бастан кешірді. Алғашқыда бұл бауыр (өт) ауруымен байланысты деп есептелді, сондықтан ол оқуын тоқтатып, 1838 жылдың қараша айында «Херефордшир» кемесімен Англияға жол тартты. Англияға нашар күйде келді және жазыла алмады. Ол 1840 жылдың 22 сәуірінде 31 Белгрейв скверіндегі әпкесі София Холдиманның үйінде «мидың жұмсаруынан» көз жұмды. Оның қазасы туралы хабар Үндістанға жеткен соң, бірнеше ескерткіштер салынды. Азия қоғамындағы бюстін Фрэнсис Чантрей жасауға тиіс болған, бірақ Генри Уикс аяқтады. Принсеп-Гат – 1843 жылы В. Фицджеральд жобалаған Палладиандық галерея, ол Калькутта тұрғындарының естелігі ретінде салынды. Оның Үндістан субконтинентінен табылған көне монеталар мен артефакттардан тұратын жинағының бір бөлігі қазір Лондондағы Британ мұражайында сақтаулы.
Prinsep literally worked himself to death. From 1838 he began to suffer from recurrent headaches and sickness. It was initially thought to be related to a liver (bilious) condition and he was forced to get away from his studies and left for England in November 1838 aboard the Herefordshire. He arrived in England in poor condition and did not recover. He died on 22 April 1840 in his sister Sophia Haldimand's home at 31 Belgrave Square of a "softening of the brain". News of his death reached India and several memorials were commissioned. A bust at the Asiatic Society was to be made by Francis Chantrey but was finished by Henry Weekes. Prinsep Ghat, a Palladian porch on the bank of the Hooghly River designed by W. Fitzgerald in 1843, was erected in his memory by the citizens of Calcutta. Part of his original collection of ancient coins and artefacts from the Indian subcontinent is now in the British Museum, London.