Кіріспе

АҚШ экономикасындағы өндіруші бағалардың ресми өлшемі

Өндіруші баға индексі (ӨӨИ) – АҚШ экономикасындағы өндіруші бағалардың ресми өлшемі. Ол отандық өндірушілердің өнімдеріне алған бағаларының орташа өзгерісін өлшейді. 1978 жылға дейін ӨӨИ көтерме сауда баға индексі немесе WPI деп аталды. Оны Еңбек статистикасы бюросы жариялайды және ол АҚШ Федералдық үкіметі құрастырған ең көне экономикалық уақыт қатарының бірі болып табылады. Индекс 1891 жылы АҚШ Сенатының қаржы комитетіне тарифтік заңдардың «импорт пен экспортқа, ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп тауарларының өсуіне, дамуына, өндірісіне және бағасына» тигізетін әсерін зерттеуге рұқсат берген Сенат қарарынан бастау алады. ӨӨИ соңғы сұраныс бойынша негізгі индекс болып табылады. Ол жеке тұтынуға, капиталға, мемлекеттік басқаруға және экспортқа сатылатын тауарлар, қызметтер мен құрылыс үшін отандық өндірушілер алған бағалардың өзгеруін өлшейді. ӨӨИ үшін қажетті деректердің көп бөлігі өндіріс, кен өндіру және қызмет көрсету салаларындағы өндірушілердің жүйелі үлгісін алу арқылы жиналады және ай сайын Еңбек статистикасы бюросы жариялайды. Кен өндіру және өңдеу өнеркәсібінің барлық түрлері мен қызмет көрсету саласының көп бөлігі үлгіге алынады. Сауалнамаға қатысушылар өз еріктерімен қатысады. Жауап берушілердің Еңбек статистикасы бюросына (БЛС) ұсынған деректері қатаң құпия болып саналады және 2002 жылғы Конфиденциалдық ақпаратты қорғау және статистикалық тиімділік туралы заңмен (CIPSEA) қорғалады.

Жіктеу

Өндіруші баға индексінің индекстер тобы бірнеше жіктеу жүйелерінен тұрады, әрқайсысының өзіндік құрылымы, тарихы және қолданылу салалары бар. Дегенмен, барлық жіктеу жүйелеріндегі индекстер, бюроға сауалнамаға қатысушылар ұсынған баға туралы ақпараттың бірдей дерекқорынан құрастырылады. Ең маңызды үш жіктеу түрлері – өнеркәсіп, тауарлар және соңғы және аралық сұраныс (FD ID).

Өнеркәсіп

Өнеркәсіптік өнімдердің баға индексі (ӨӨБИ) – бір саланың өнімдері үшін алынатын орташа баға өзгерісін, олар басқа салаға сатылғанда өлшейді. 20 жылдан астам уақыт бойы ӨӨБИ деректерді жинау және жариялау үшін Стандартты өндірістік жіктеу (SIC) жүйесі қолданылды. Бұл жүйе АҚШ экономикасының өзгеруіне қабілетсіздігі үшін сынға ұшырады. Осының салдарынан, 2004 жылдың қаңтарында BLS Солтүстік Америка өнеркәсіптік жіктеу жүйесіне (NAICS) сәйкес ӨӨБИ деректерін жариялай бастады. Бұл жүйе Канада және Мексикамен бірлесіп әзірленді және өндірушілерді олардың негізгі қызметіне қарай салаларға жіктейді.

Тауар

Тауар жіктеу жүйесіндегі ӨӨЖ (PPI) тауардың немесе қызметтің бағасының өзгеруін, оның өндірілген саласына қарамастан, өлшейді. Ол өнімдерді ұқсастығы, қолданылуы немесе материалдық құрамы бойынша жіктейді. Бұл жүйе ӨӨЖ-ге (PPI) ғана тән және басқа стандартты кодтау жүйелерімен, мысалы, SIC немесе БҰҰ-ның Халықаралық сауданың стандартты жіктемесімен (SITC) сәйкес келмейді. ӨӨЖ (PPI) тауар жіктемесін әзірлеуде индекс серияларының тарихи байланысы, индекс қолданушыларының қажеттіліктері және түрлі жағдайлар ескерілді.

Соңғы сұраныс-орталық сұраныс (FD-ID)

Түпкі сұраныс аралық сұраныс индекстері (FD ID) тауарлар жүйесіндегі өндірісшілер бағалары индексінен (PPI) құралады. Бұл жүйе тауар индекстерін сатып алушының түріне және өнімнің физикалық өңдеу немесе құрастыру деңгейіне сәйкес жиынтық PPI құру үшін қайта топтастырады. FD ID жүйесі 2014 жылғы қаңтар айының деректері жарияланған кезде PPI-дің негізгі агрегациялық моделі ретінде PPI "өңдеу сатысы" (SOP) жүйесін алмастырды. SOP жүйесінің ауқымы PPI индексінен тар болды. FD ID жүйесінің түпкі сұраныс бөлігі жеке тұтыну, капитал салымдары, мемлекеттік сатып алулар және экспорт ретінде сатылатын тауарлардың баға өзгерісін өлшейді. FD ID жүйесінің аралық сұраныс бөлігі капитал салымдарын қоспағанда, өндіріс үшін бизнеске сатылатын тауарлардың, қызметтердің және құрылыс өнімдерінің баға өзгерісін қадағалайды.

Негізгі PPI

Негізгі ЖПИ – энергия сияқты жоғары құбылмалы тауарларды есепке алмағандағы ЖПИ. Соңғы сұраныс ЖПИ-ның ең құбылмалы компоненттері – азық-түлік, энергия және сауда қызметтері. Азық-түлік пен энергияны ескермейтін соңғы сұраныс және азық-түлік, энергия мен сауда қызметтерін ескермейтін соңғы сұраныс сияқты бұл индекстер, белгілі бір компоненттерден құбылмалылықты жояды.

PPI-ның CPI-дан айырмашылығы

PPI-нің өзгеруі көбінесе АҚШ Тұтыну бағалары индексінің (CPI) өзгеруін алдын ала көрсетеді. Дегенмен, CPI кейде PPI-мен салыстырғанда едәуір өзгеше мөлшерде (немесе бағытта) өзгеруі мүмкін. Бұл екі индекстің анықтамасы мен қолданылуының өзгешелігінен туындайды. PPI-нің басты мақсаты – өнімнің нақты өсуін өлшеу үшін кіріс ағындарын дефляциялау. CPI-ның басты мақсаты – табыс пен шығыс ағындарын өмірлік деңгейдің өзгеруіне сәйкес реттеу. Осы ерекшеліктерге байланысты, әрқайсысы әртүрлі тауарлар мен қызметтердің бағасын пайдаланады.