Кіріспе

Буддистік космология

Он әлем, кейде он құбылыс деп те аталады, – бұл буддизмнің кейбір ағымдарындағы барлық сезімтал тіршілік иелерінің 240 түрлі өмірлік жағдайға тәуелді екендігі және оларды сәттен сәтке сезінуі туралы наным. Бұл терминді танымал етуге қытай ғалымы Чжии, "он әлемнің өзара байланысы" туралы айтқандығы сіңірілген.

Он патшалық

Он әлем – буддалық космологияның бір бөлігі болып табылады және төрт жоғары әлем мен алты төменгі әлемнен тұрады, олар үнді концепциясынан – алты қайта туу әлемінен шыққан. Бұл әлемдерді олар арқылы өтетін ағарту дәрежелері арқылы да сипаттауға болады. Олар әртүрлі жолдармен аударылған. Олар алты әлемге (六道) бөлінеді, одан кейін соңғы Будда болуға жеткізетін ағартылған сананың жоғары күйлері келеді. Алты әлем: Тозақ (地獄道), Аштық рухтар немесе преталар (餓鬼道), Жануарлар (畜生道), Титандар немесе Асуралар (修羅道), Адамдар (人道) және соңында Көк, немесе құдайлар әлемі (天道). Бұлардың үстінде төрт қасиетті күй орналасқан: Шравака (声聞), Пратьекабудда (縁覚), бодхисаттва (菩薩) және толық ағартылған Буддалық. Кейбір космологиялық жүйелерде бұл күйлер әртүрлі әлемдер ретінде қарастырылады, онда тұрғындар кармасын өтеу үшін түрлі азаптарды бастан кешіруі керек. Жапондық синкретикалық тәжірибелерде он әлем – материалдық немесе рухани мақсатқа жету үшін тәжірибешінің кездесуі немесе жеңуі тиіс тәртіптің ерекше сынақтары ретінде қарастырылады. Он әлем – Лотос Сутрасының құбылыстардың өзара байланысы, ғаламның түпкілікті шындығы және адамның іс-қимылы туралы көзқарасының тұжырымдамасы.

Бір сәтте үш мың әлем

Әрбір он әлемнің ішінде басқа әлемдер қамтылған, бұл "он әлемнің өзара иелігі" (жап. jikkai gogu) деп аталады. Келесі жүз әлем он қасиет және үш болмыс әлемі (жап. san seken) арқылы қарастырылып, үш мың болмыс әлемін құрайды. Осы жүз қырлы болмыс "бір сәтте үш мың әлем" (жап. Ichinen Sanzen) тұжырымына алып келеді. Осы түсінік бойынша, Будда әлемі мен адамзаттың тоғыз әлемі өзара байланысты, бастапқы "таза сана" жоқ, және жақсылық пен жамандық өзара иеленеді. Бұл трансценденттік емес, имманенттікке бейімділікті қалыптастырады. Ничиреннің айтуынша, үш мың әлемді бір сәтте, нақты әлемде, осы өмірде іске асыруға болады.

Маңыздылығы

Кейбір жапон дәстүрлерінде он әлемді киелі таулар бойындағы ғибадатханаларға немесе қасиетті орындарға саяхат жасау арқылы сезінуге болады. Көбінесе он әлем теориясы және оның бір сәтте үш мың әлемнің болуымен байланысты кең ұғымы, адамның космосқа қалай әсер етуі және өз кезегінде космосқа әсер ету мүмкіндігін теистік емес тұрғысынан көрсетеді. Ничирен буддизмінің кейбір мектептерінде жазу өнерімен жасалған Гохонзон орамасы Ничиреннің он әлемді бейнелеуі деп саналады, ал оған «Нам Мёхо Ренге Кё» деп дұға оқу Будданың даналық, батылдық және мейірімділік сипаттарын оятуға көмектеседі.