Кіріспе

Манхэттендегі өнер мұражайы, Нью-Йорк қаласындағы Бесінші авенюдегі мұражай.

Яһуди мұражайы – өнер мұражайы және мәдени артефакттар сақталатын орын. Ол Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің жоғарғы шығыс бөлігіндегі Музейлік мильде орналасқан, Бесінші авенюдің 1109 нөмерлі үйінде, бұрынғы Феликс М. Варбург үйінде орналасқан. Бұл АҚШ-тағы алғашқы және әлемдегі ең көне еврей мұражайы. Израиль мұражайларын есептемегенде, еврей өнері мен мәдениетінің ең ірі коллекциясын қамтиды, онда 30 000-нан астам экспонат бар. Оның коллекциясы 1904 жылы Американың еврей теологиялық семинариясында құрылған, бірақ мұражай 1947 жылға дейін көпшілікке ашылмады, Феликс Варбургтың жесірі мүлікті семинарияға сатқаннан кейін ғана есігін ашты. Мұражай еврей тарихының артефакттарына және қазіргі заманғы өнерге назар аударады. Мұражайдың "Коллекциядан көріністер" көрмесі жыл сайын бірнеше уақытша көрмелермен толықтырылады.

Тарих

Мұражайдың негізін қалаушы жинақ 1904 жылғы 20 қаңтарда судья Майер Сульцбергердің Америка еврей теологиялық семинариясына сыйға берген еврей діни салтанатты өнер заттарымен басталды, ол семинария кітапханасында орналастырылды. 1931 жылы жинақ Семинариямен бірге 122-ші көше мен Бродвейге көшірілді. Еврей теологиялық семинариясы 400-ден астам еврей рәсімдік заттарын қабылдап, бұрынғы Якоб Шифф кітапханасы болған «Еврей рәсімдік заттары мұражайын» құрды. Фрида Варбург ашылу салтанатында мұражайдың қаралы естелік емес, еврей діні мен дәстүрін тойлау орны болатынын айтты. Содан бері ондаған жылдар бойы мұражай еврей мәдениеті мен еврей суретшілеріне ерекше назар аударды. 1990 жылдан 1993 жылға дейін директор Джоан Розенбаум ғимаратты жаңарту және кеңейту жобасын басқарды, сондай-ақ мұражайдың алғашқы ірі капиталдық кампаниясын – 60 миллион доллар көлемін жүзеге асырды. Архитектор Кевин Рош жобалаған жоба мұражайдың ауданын екі есеге арттырып, жеті қабаттан тұратын қосымша ғимаратты жасады. 1992 жылы Еврей мұражайы мен Линкольн орталығының Кино қоғамы бірлесіп «Нью-Йорк еврей кинофестивалін» құрды, онда көркем фильмдер, қысқаметражды фильмдер мен деректі фильмдер көрсетіледі. Бүгінде мұражай ересектер мен отбасыларға арналған білім беру бағдарламаларын ұсынады, концерттер, фильмдер, симпозиумдар мен көрмелерге байланысты лекциялар ұйымдастырады. Джоан Розенбаум 1981 жылдан 2010 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін мұражай директоры болды. 2006 жылы мұражай демалыс күндері жабық болу саясатын бұзып, сенбі күндері тегін кіруді ұсынды. 2011 жылы мұражай Клаудия Гулдты жаңа директоры етіп тағайындады. 2012 жылы Клаудия Гулд Дженс Хоффманды көрмелер мен қоғамдық бағдарламалар жөніндегі директордың орынбасары етіп тағайындады. 2017 жылдың желтоқсан айының басында бірнеше қызметкерлер Хоффманға қатысты жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптауларынан кейін Еврей мұражайы оны қызметінен шеттетуге мәжбүр болды. Осы шешімнен кейін Гонолулу биенналесі Хоффманмен байланысын үзді, Детройттегі заманауи өнер мұражайы оны бас куратор лауазымынан шеттетті (осы айда ол өз еркімен кетті), ал Кадист өнер қоры оны куратор және кеңесші лауазымынан шеттетті. Үшінші Халық биенналесі 2019 жылы Индианаполис заманауи өнер мұражайында Хоффманның бірлесіп режиссерлік етуімен өтуі тиіс еді. Алайда, Еврей мұражайындағы жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты айыптаулар шешілмегендіктен, мұражай Хоффманмен ынтымақтастығын тоқтатты. 2017 жылдың 17 желтоқсанында Еврей мұражайы айыптауларды қарастырғаннан кейін Хоффманды жұмыстан босатты. Хоффман «өздігінен немесе қасақана зорлық-зомбылық, қорқыту, мазақтау немесе жыныстық сипаттағы қоғамға жараспайтын мінез-құлық көрсеткенін» жоққа шығарды. 2022 жылы Йель университетінің тарихшысы Майкл Каспер мұражайдың Джонас Мекасқа арналған көрмесін екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол екі нацистік газеттің редакциясында болған рөлін көрсетпегені үшін сынады. Мәдениет тарихшысы Джеффри Шандлер еврей телеграф агенттігіне: «Бұл кез келген мұражайда проблемалық болар еді. Бірақ менің ойымша, еврей мұражайында бұл мәселе екі есе өзекті. Бұл олардың өзінің миссиясын түсінуіне қатысты сұрақтар тудырады».

Ғимарат

Феликс М. Варбург үйі 1906-1908 жылдары Франсуа I (немесе шатоэск) стилінде Феликс пен Фрида Варбург үшін салынды, жобасын C. P. H. Гилберт жасады. Франсуа I стилі алғаш рет XIX ғасырдың соңында Ричард Моррис Ханттың еңбектері арқылы Нью-Йорк қаласында пайда болды. Хант Солтүстік-Шығыста, әсіресе Жаңа Англияда белгілі сәулетші болды және Францияның Париждегі элиталық École des Beaux Arts-та оқыған алғашқы американдық сәулетшілердің бірі еді. Гилберт Ханттың шәкірті болды және Варбург үйі үшін Ханттың классикалық шатоэск стилін қолданды, сонымен қатар кейбір готикалық элементтерді де қосты. Бұл сәулет стилі француздық жаңаруға негізделген және байлықты көрсететін стиль болды, Феликс Варбург осы арқылы көршілеріне өзінің әулетінің қалпын көрсеткісі келді. Үйдің алдындағы жасыл алаң кейіннен мұражайдың кіреберісіне айналдырылды. 36 миллион доллар жұмсалғаннан кейін, 11 000 шаршы футтан астам көрме алаңы салынды және екі жарым жылдан соң, Рош 1993 жылдың маусым айында жаңа бөлімдерін аяқтады. Ол жаңа бөлімдердің мұражайдың готикалық жаңару стиліндегі ерекшеліктерін жалғастыруын қалады. Бұл әсіресе Бесінші авенюдің қасбеті мен аудиторияда айқын көрінеді. Индиана әктасынан жасалған Бесінші авенюдің қасбеті готикалық жаңару стилінде өрнектелген. Аудитория готикалық стильде қайта жаңартылған залдың ішінде орналасқан және сарайдың боялған әйнек күмбезі мен экранынан пайдаланылады. Подвалдағы кафеде де боялған әйнек терезелері бар. Мұражайда 30 000-ға жуық экспонат бар, олардың ішінде суреттер, мүсіндер, археологиялық артефакттар, еврейлік рәсімдік өнер және еврей тарихы мен мәдениетін сақтау үшін маңызды көптеген басқа да заттар бар. Бұл Израильдегі мұражайлардан тыс еврей өнерінің, иудаиканың және ақпарат тарату құралдарының ең ірі жинағы болып табылады. Мұражайда "Жинақтан көріністер" атты көрме бар, онда ежелгі заманнан бастап қазіргі уақытқа дейінгі өнер туындылары көрсетіледі. Мұражай жинағында ежелгі заманнан бері қазіргі заманға дейінгі, барлық медиадағы және еврейлер болған әлемнің барлық аймақтарынан әкелінген заттар бар.

Бағдарламалар

Еврей мұражайында көптеген көпшілікке арналған білім беру бағдарламалары бар, оларға баяндамалар мен дәрістер, қойылымдар, қолмен өнер жасау, топтық сапарлар, мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған мамандандырылған бағдарламалар және мектепке дейінгі және 1-12 сынып мұғалімдеріне арналған ресурстар кіреді. Мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған бағдарламалар ерекше формада ұйымдастырылуы мүмкін, мысалы, ай сайын бір күні мұражайға кіруге арнайы мүмкіндік беріледі. Қатысушыларға бос мұражайдың бөліктерін көркемөнер педагогы көрсетеді, ол өнер туындыларын егжей-тегжейлі ауызша сипаттап береді, қолмен ұстауға арналған заттарды ұсынып, келушілер арасында пікірталас тудырады. Бір қатысушы өнер туындысына қол тигізу мүмкіндігін "зор құрмет, қол тигізуге мүмкіндік болды. Біз басқалар істей алмайтын ерекше нәрсе жасап жатырмыз сияқты. Бұл өнермен байланысқандай сезім тудырады" деп сипаттады. Еврей мұражайындағы бағдарламалар түрлі топтарға арналған, тікелей музыкалық қойылымдардан бастап балалар мен отбасыларға арналған шараларға дейін. Шаралар басқа мұражайлармен бірлесіп немесе бірлесіп ұйымдастырылуы мүмкін, әсіресе Fifth Avenue-дегі Мұражайлар аллеясында орналасқандармен. Отбасылық бағдарламаның мақсатының бірі – мұражайға жас көрермендерді тарту, сондықтан жексенбі күні "отбасы күні" болып белгіленген, онда галереяларға экскурсиялар, тегін өнер шеберханалары және ата-аналар мен балаларға арналған әңгімелер ұсынылады. Шаралар мәдениеттерді байланыстыруға және кез келген нәсілге немесе дінге қызығушылық тудыратын тақырыптарды зерттеуге арналған, мысалы археологиялық қазбалар немесе түстер мен импрессионистік пейзаждарды қарастыру.

Менеджмент

2013 жылғы деректер бойынша, Еврей мұражайының жылдық бюджеті 17 миллион долларды құрайды. Жоан Розенбаумның басшылығымен мұражайдың коллекциясы 26 000 экспонатқа дейін өсті, оның эндаументі (қорлық капиталы) 92 миллион доллардан асып, 1981 жылы 1 миллион доллар болған жылдық операциялық бюджеті 15 миллион долларға жетті. Розенбаум мұражайдың еврейлік идентитігін баса назарлауды жөн көрді, "Мәдениет және сабақтастық: еврей халқының тарихы" тұрақты көрмесін жасады, сонымен қатар Хайм Сутин және Майра Калман сияқты қазіргі заманғы еврей суретшілерінің көрмелерін ұйымдастырды. 2013 жылы мұражай кеңесі Филадельфиядағы Қазіргі заманғы өнер институтының бұрынғы директоры Клаудия Гулдты жаңа директор етіп тағайындады.