Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қырғызстанда 2005 жылдың 27 ақпаны мен 13 наурызында парламенттік сайлау өтті. Сайлаудың үкімет тарапынан бұрмаланғанына сену кеңінен тараған наразылықтарға алып келді, нәтижесінде 24 наурызда Тюльпан революциясы болып, президент Асқар Ақаев құлатылды.
Parliamentary elections were held in Kyrgyzstan on 27 February and 13 March 2005. The belief that the elections had been rigged by the government led to widespread protests, culminating in the Tulip Revolution on 24 March in which President Askar Akayev was overthrown.
Өмірбаян
2003 жылғы референдумнан кейін жаңа Конституция қабылданды, ол бұрынғы екі палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына, Халық өкілдері Ассамблеясы мен Заң шығарушы Ассамблеядан құралған, 75 орындық бір палаталы Жоғарғы Кеңес құруды көздейді. Депутаттар бір мандатты округтер бойынша екі турлы жүйе арқылы сайланды. Бірінші турда кандидаттың көп дауыс жинауы қажет болды, егер ешбір кандидат көпшілік дауысқа ие болмаса, екінші тур өткізілетін болды.
A new constitution was introduced following a 2003 referendum, and provided for a unicameral 75 seat Supreme Council, replacing the bicameral Supreme Council which had consisted of the Assembly of People's Representatives and Legislative Assembly. MPs were elected from single member constituencies using the two round system, in which a candidate had to receive a majority of the vote in the first round to be elected, with a second round held if no candidate achieved a majority.
Науқан
Сайлауға 425 үміткер тіркелді, бірақ сайлау күні бұл сан 389-ға дейін азайды, себебі 23 үміткер өздерінің кандидатурасын кері тартып алды, ал 12 үміткер сайлау комиссиясы тарапынан тіркелмейтін болып танылды. Үміткерлердің шамамен 65 пайызы президент Акаевтің «Қырғызстанды алға» партиясы немесе үкіметті қолдайтын «Адилет» демократиялық партиясынан ұсынылған. Акаевтің балалары – Айдар мен Бермет те ұсынылғандардың арасында болды. 44 оппозициялық партия биліктегі коалицияға қарсы бірігу мақсатында коалициялар құрды, нәтижесінде төрт-бес блок пайда болды. Дегенмен, жаңа сайлау заңына сәйкес, үміткерлердің сайлауға дейін кем дегенде бес жыл елде тұруы талап етілгендіктен, оппозицияның бірнеше мүшесі сайлауға қатысудан алыс қалды.
A total of 425 candidates were registered to contest the elections, although this was reduced to 389 by election day as 23 withdrew and 12 were disqualified by the electoral commission. Around 65% of candidates were nominated by either the Forward Kyrgyzstan Party of President Akayev, or the pro government Democratic Party Adilet. Akayev's children Aidar and Bermet were amongst those nominated. The 44 opposition parties formed coalitions in an attempt to unite against the ruling coalition, coalescing into four to five blocs. However, several members of the opposition were prevented from running by a new electoral law that required candidates to have lived in the country for at least five years before an election.
Жүріс-тұрысы
Сайлауға 550-ден астам бақылаушы қатысты. Тәуелсіз мемлекеттердің қауымдастығы байқаушылары сайлаудың "әділ және ашық" өткенін хабарлады, ал Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ) дауыс беру халықаралық стандарттарға сай келмегенін мәлімдеді. ЕҚЫҰ мөрленбеген дауыс беру жәшіктері мен сайлаушылар тізіміндегі қателіктерді кейбір мәселелер ретінде атап көрсетті. Сайлау науқаны барысында Қырғызстанның көптеген БАҚ-тары Акаевқа басым назар бөлді. 22 ақпанда елдегі жалғыз тәуелсіз баспахананың электр қуаты үзіліп қалды, ал сайлауды тепе-тең жариялаған аздаған БАҚ органдарының бірі болған "Азаттық" радиосы 24 ақпанда эфирден алынды.
Over 550 observers attended the elections. The Commonwealth of Independent States observers reported that the elections had been "fair and transparent", whilst the Organization for Security and Cooperation in Europe (OSCE) stated that the vote had failed to meet international standards. The OSCE highlighted unsealed ballot boxes and inaccuracies in voter rolls as some of the issues. During the election campaign, most of the Kyrgyz media was heavily focussed on Akayev. The electricity supply to the country's only independent printing house was cut off on 22 February, whilst Azattyk Radio, which had been one of the few media outlets to provide balanced coverage of the elections, was taken off air on 24 February.
Салдары
Екі кезеңдік дауыс беруден кейін оппозициялық партиялар наразылық шараларын ұйымдастырды. Бұл наразылықтар ел бойынша тарады, 24 наурызда Акаев Ресейге қашып кетті, ал Премьер-министр Николай Танаев отставкаға шықты. Сол күні парламенттің төтенше сессиясында Курманбек Бакиев Премьер-министр міндетін атқарушы болып тағайындалды. Жаңадан сайланған Жоғарғы Кеңес 27 наурызда ресми түрде ашылды, Омурбек Текебаев спикер болып сайланды. Бакиев 26 маусымда жаңа президенттік және заң шығарушы сайлаулар өтетінін жариялады. Дегенмен, президенттік сайлау 10 маусымға шегерілді, ал парламенттік сайлау 2007 жылдың желтоқсанына дейін өткізілмеді.
Following the both rounds of voting, opposition parties held protests. These spread across the country, and on 24 March Akayev fled to Russia, whilst Prime Minister Nikolai Tanayev resigned. An emergency session of parliament on the same day saw Kurmanbek Bakiyev appointed as Acting Prime Minister. The newly elected Supreme Council formally opened on 27 March, with Omurbek Tekebayev elected as Speaker. Bakiev announced that new presidential and legislative elections would be held on 26 June. However, the presidential elections were delayed until 10 June and parliamentary elections were not held until December 2007.