Кіріспе

Иллирия патшасы
Иллирия патшасы Агрон (Ἄγρων, /æɡrən/, /æɡ/, /rɒn/) – б.з.б. 3 ғасырында Ардиаея патшалығының Иллирия патшасы, 250–231 жылдары билеген. Плерат II-нің ұлы Агрон Пирр заманынан бері Эпирдің бақылауында болған Оңтүстік Иллирияны қайта бағындырып, Адриатика аймағындағы Коркира, Эпидамнос және Фарос сияқты көптеген қалаларға Иллирия билігін кеңейтті. Ол Грекияның батысындағы Этолдық одаққа қарсы шешуші жеңісімен танымал. Шамамен б.з.б. 231 жылы Этолдықтарға қарсы жеңіске жеткеннен кейін Агрон күрт қайтыс болды. Оның бірінші әйелі Тритеутадан туған ұлы Пиннес 231 жылы ресми түрде әкесінен кейін патшалыққа мұрагер болды, бірақ патшалық Агронның екінші әйелі, патшайым Тейтаның басқаруында болды.

Тарих

Агронды екі грек тарихшысы, Аппиан (95–165 жж.) өзінің «Шетелдік соғыстар» еңбегінде және Полибий (203–120 жж. б.з.д.) өзінің «Тарихында» еске алған. Полибий оны былай сипаттады: «Иллирия патшасы Агрон Плевраттың ұлы болды және оған дейін Иллирияда билік еткен патшалардың ішінде ең күшті әскерге, құрлықта да, теңізде де ие болды». Агронның басқа бір билеушінің ұлы ретінде көрсетілуі, оның ата-анасынан мұра еткен билікті кеңейте білген жалғасы екенін көрсетеді. Агрон өзінің билігін көршілес тайпаларға да таратып, Эпирдің бір бөлігін, Эпидамн қаласын, сондай-ақ Коркира (Корфу) және Фарос (Хвар) аралдарын жаулап алып, онда гарнизон орнатты. Оның мемлекеті Далмациядағы Наронадан Оңтүстік Аос өзені мен Коркираға дейін созылды. Агронның тұсында Ардиан мемлекеті өзінің гүлдену шыңына жетті. Ардиан армиясы мен флоты оны Балқан аймағында және Оңтүстік Адриатикадағы маңызды күшке айналдырды. Агрон әскери кемелерімен (лемби) Адриатика теңізін бақылауға алды, бұл бір кезде либурниялықтардың иелігінде болған үстемдік еді. Оның ешбір көршісі оған тең келмеді. Агрон Фарос қаласын оның губернаторы ретінде басқаруға Димитрийге тапсырды. 234 ж. б.з.д. Эпирде патшалық билік тоқтатылып, федеративтік республика құрылды. Оңтүстікте Акарнанияның батыс бөлігі осы келісімнен бөлініп шықты. Олардың тәуелсіздігіне Аэтолиялықтар қауіп төндірді, олар Амбракия шығанағы маңындағы аумақтарды, соның ішінде Пиррдің бұрынғы астанасы Амбракияны басып ала бастады, бұл Эпироттықтарды Феник қаласында жаңа орталық құруға мәжбүр етті. Медион қаласында қоршауға алынған Акарнандар Македония патшасы Димитрий II-ден көмек сұрады, ол өзінің билігінің көп бөлігінде Аэтолия және Ахайя лигаларымен соғысқан болатын. Жауап ретінде патша Агронды соғысқа тартты. Полибий 232 немесе 231 ж. б.з.д. Агрон басшылығымен жасалған Иллирия шабуылын былай сипаттады:

Газдарға қарсы жеңісімен танымал болған Аэтолиялықтардың жеңілісі Иллирияда сенсация тудырды. Агрон кемелері қайтып келгенде қуаныштан мас болды және командирлерінен жеңіс туралы естіді. Содан кейін Агрон тойлау үшін тым көп ішіп, осы және басқа да шектен тыс іс-әрекеттер салдарынан бірнеше күн ішінде қайтыс болған плевритке шалдықты. Агрон 231 ж. б.з.д. қысында қайтыс болды. Агронның әскерлері Иллирия жағалауындағы грек қалаларын (полистерін) жүйелі түрде шабуылдап, мүмкін, жаулап алған. Рим Агронның қауіп төндіріп тұрған Вис (Исса) аралынан көмек сұрап келгендерге жауап ретінде елшілерді жіберді. Бірақ олар сонда жетпеді. Олар Иллирия кемелерінің шабуылына ұшырады, соның салдарынан араларының бірі Исса елшісімен бірге қаза тапты. Осыдан кейін Рим Агронның әйелі Тьютаға қарсы әскери шаралар қолданды, Агрон осы уақытқа дейін қайтыс болған еді. Оның ұлы Пиннес оның орнын басып, он үш жыл бойы де-юре (бірақ де-факто емес) билік жүргізді. Тритуэта Агронның бірінші әйелі және Пиннестің анасы болды. Агрон одан ажырасып кетті. Агронның екінші әйелі – патшайым Тьюта, Агрон қайтыс болғаннан кейін регенттік қызметін атқарды.